FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ARÁBÇE ndajf., bised. 1. Arabisht, në gjuhën arabe. Flas arabçe.
2. fig. Në mënyrë të pakuptueshme, të ngatërruar; për së mbrapshti. Shkruan (flet) arabçe. I bën punët arabçe. Veshur arabçe.

BËRLLÓK ndajf. 1. Vetëm, shkretë, pa njeri. Mbeti bërllok tërë jetën.
2. Me plehra, papastër, me pisllëk. E la shtëpinë bërllok.
3. Keq, së mbrapshti, rrokopujë. I shkuan punët bërllok.

CEP,~I_I m. sh. ~A, ~AT 1. Pjesa e fundit me majë e një këndi; vendi ku bashkohen dy vija a dy faqe të një sendi. Cep i ngushtë. Cepi i tryezës. Cepi i dhomës. Cepat e shamisë. Cepi i jorganit. Cepi i jakës. Cepat e shallit. Cepi i rrugës. Cepi i arës (i oborrit). Cepi i syrit. Cepat e mustaqeve. Cepat e gotës (e buzëve). Ýll me pesë cepa. Gur me cepa. Ulem në cep. Rri në një cep. Vë në cep. Lidh cepat. Po me shtrove cepin e gunës, të shtroj gunën të tërë. (fj. u.).
2. Vend i largët ose i mënjanuar dhe jo shumë i rrahur. Cep i largët. Cep kufitar. Cepi më verior (më jugor). Në një cep të atdheut. Në cep të fshatit. Në çdo cep të botës.
3. fig. Pjesë anësore a jokryesore e diçkaje, skaj. Në një cep të mendjes. Në një cep të zemrës.
4. gjeom. Këndi i një figure gjeometrike a i një trupi gjeometrik.
✱Sin.: kënd, qoshe, majë, çep, thep, çip, cip, kep, sqep, qenar, çeke, çekth, rrëzë, skaj, skutë.
♦ I bën cepa (dikujt) përpiqet t’ia hedhë tjetrit, e mashtron; i krijon pengesa e vështirësi; i nxjerr bishta. Cep më cep në çdo anë, në çdo kënd, kudo; nga një anë në tjetrën, nga një skaj në tjetrin; anekënd; qoshe më qoshe; skaj më skaj; kënd më kënd. E ka kokën me cepa (dikush) është shumë kokëfortë, nuk gdhendet kollaj, është kokëshkëmb; e ka kokën me gunga; e ka kokën gur; e ka kokën me gdhe. E lanë një cep (diçka) e braktisi; nuk merret hë për hë me diçka; e la mënjanë; hoqi dorë (prej diçkaje). E mori me cep (diçka) e keqkuptoi, e mori për së mbrapshti (fjalën); e mori me të përpjekur; nuk e mirëpriti diçka. E ka marrë për cep (dikë) e ka marrë inat sa nuk do t’ia shohë sytë; e mori për ters. E mbaj në cep të krahut (diçka) e dua shumë; e mbroj e kujdesem për të veçanërisht, se nuk gjej tjetër; e mbaj si ujët e pakët; e kam me kimet. Rri në një cep tërhiqem, nuk përzihem; mbyllem në vetvete e shoh punën time; hiqem mënjanë. Ma zuri cepi i veshit (diçka) mora vesh pak, ma zuri paksa veshi diku; dëgjova rastësisht.

DALLASHÍN/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT bised. Dallashim. Mos na shtier në dallashina. Dallashinë e madhe.
✱Sin.: prapësi, mbrapshti, paudhësi, djallëzi, tersllëk, ngatërresë.

FATKEQËSÍ,~A f. sh. ~, ~TË 1. kryes. nj. Të qenët fatkeq; gjendje shumë e rëndë a e keqe për dikë. Fatkeqësi e madhe. I përballoi me durim fatkeqësitë.
2. Rast, veprim, ngjarje a dukuri që i sjell dikujt dhembje; hidhërim, vuajtje, dëme të mëdha etj.; diçka fatkeqe. Fatkeqësitë e natyrës. I ra një fatkeqësi.
✱Sin.: e keqe, hidhërim, vuajtje, mynxyrë, mjerim, zezonë, gjëmë, fikë, djegë, mbrapshti, rrezik, taksirat.

MBRAPSHTÍ,~A f. sh. ~, ~TË Punë a sjellje e mbrapshtë, prapësi. Këmbënguli t’i tregonte ndonjë mbrapshti të vetën. Hoqi dorë nga mbrapshtitë. E urren mbrapshtinë.

MBRAPSHTÍM,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi dhe gjendja kur mbrapshtoj dikë a diçka ose kur mbrapshtohem. Mbrapshtimi i çdo lëshimi.
2. Prapësi, mbrapshti. E quajti një mbrapshtim të pashoq. Ç’të përbashkët ka drejtësia me mbrapshtinë? Bënte mbrapshtime. Sjell mbrapshtime.

PAMBÁR/E,~JA f. Mbrapshti.

PORROPÍ,~A f., bised. 1. Mbrapshti, e keqe; prishje a shkatërrim; rrokullimë, greminë. U hyri (i zuri) porropia.
2. Arrati. Mori porropinë.

PRÁP/Ë,~A (e) f. sh. ~A, ~AT (të) 1. Ana e prapme e diçkaje; kund. e mbara. E prapa e bluzës. E prapa e thikës tuni.
2. Veprim i dëmshëm, sjellje e keqe, prapësi; kund. e mbara. E mbara dhe e prapa. Ka bërë shumë të prapa.
3. Fatkeqësi, mbrapshti; kund. e mbara. T’u largoftë e prapa! (ur.). Mos iu ndaftë e prapa! (mallk.).
✱Sin.: prapësi, djemnushë, e kundërt, mbrapshti, fatkeqësi.

PRAPËSHTÍ,~A f. sh. ~, ~TË Prapësi, mbrapshti.

PRAPËSÍ,~A f. sh. ~, ~TË 1. Të qenët i prapë, sjellje e prapë; veprim i keq, punë e mbrapshtë. Prapësitë e fëmijës. Nuk bën prapësi.
2. Fjalë e keqe. Nuk thotë prapësi. Nuk nxjerr prapësi nga goja.
3. Mungesë përparimi e mbarësie në diçka, mbrapshti. Filloi (nisi) prapësia.
4. Fatkeqësi, e keqe; kund. mbarësi. Sjell (ndjell) prapësi. E ndiqnin prapësitë. Nuk iu ndanë prapësitë.
5. sh. ~RA, ~RAT Lloje të ndryshme prapësish. Prapësirat e tij nuk kanë të sosur.
✱Sin.: mbrapshti, prapështi, mbrapshtim, e prapë, xanxë, djallëzi, e keqe, tersllëk, fatkeqësi.

SHERR,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Zënkë e fortë me fjalë e me të bërtitura, zënie; mosmarrëveshje. Sherr masiv. Sherr i dhunshëm. Sherr me armë. Pamje të sherrit. Shkaku i sherrit. - Ruaju sherrit! U përfshinë në një sherr. U ka hyrë sherri. Hap (bën, ndez, zë) sherr. Plasi (nisi, krisi) sherri. Kërkon sherr. Ndal sherrin. Ndaj sherrin bëj që të pushojë një grindje duke i pajtuar të dyja palët. I largohem (i shmangem) sherrit. I çoi sherr shtëpisë. I futi në sherr. Është në sherr me dikë. I bëri me sherr i vuri në grindje, i bëri që të grinden.
2. bised. I sjell dëm a ngatërresë dikujt; punë e ligë, mbrapshti, e keqe. Ia kishte frikë sherrin atij djali. U nda me sherr. I bën sherr dikujt. Ia druan sherrin dikujt ruhet nga dikush se mos i bën ndonjë të keqe. Ia shoh sherrin dikujt a diçkaje e pësoi për shkak të dikujt a të diçkaje, e gjeti një e keqe, u dëmtua. Shes me sherr me dëm.
3. bised. Ndjenja e smirës që ngjallet për dikë, resë. Ka sherr për dikë. E ka sherr dikë. Sherr i keq.
4. Dinakëri, djallëzi; kund. sinqeritet, ndershmëri. E tha fjalën me sherr. E ka me sherr. E mori me sherr.
5. Ai që shtiret i urtë, po është dinak e i djallëzuar; cucërrosh, hijenik. I kanë dhënë atë sherr me vete. Ishte sherr i madh.
6. përk. Fjalë me të cilën vajza ledhaton djalin. Ku je, more sherr? Erdhi vonë mbrëmë sherri. Ishte ngritur sherri.
✱Sin.: zënie, zënkë, grindje, mosmarrëveshje, telash, pykë, mbrapshti, e keqe, lakmi, zili, dreqësi, paudhësi, dijekeqësi, prapësi, dhelpëri, dredhi.
♦ E kërkon sherrin me *qiri (dikush). *Mollë sherri. Më polli sherri (me dikë) më ndezi me dikë, s’di ç’të bëj që të shpëtoj prej tij, kam një ngatërresë me dikë e nuk shkëputem dot; më zuri diçka e keqe e duhet ta përballoj; gjeta belanë. Ia pa sherrin (dikujt a diçkaje) jo vetëm nuk përfitoi prej dikujt a prej diçkaje që e kërkoi vetë, por, përkundrazi, e pësoi për shkak të tij ose të saj, u dëmtua, e gjeti një e keqe. I thotë sherrit *lepe (dikush).

SHERRNÁJ/Ë,~A f., sh. ~A, ~AT libr. Sherr i madh, i përhapur e i vazhdueshëm. Sherrnajë e rëndomtë. Ishin përfshirë në një sherrnajë. I zuri sherrnaja. As nuk e kuptoi si e mori me vete ajo sherrnajë.
✱Sin.: sherr, grindje, potere, mosmarrëveshje, mbrapshti.

SHKÁNDU/LL,~I m. sh. ~J, ~JT 1. Fjalë a veprim që është në kundërshtim me normat e fesë e që të çon në mëkat; gjynah. Shkandull të rëndë ka bërë. Nuk i falej atij ai shkandull. Shkanduj të dënueshëm.
2. Sjellje e ulët; shembull i keq. Mbylli sytë para atij shkandulli.
4. Fjalë të pahijshme; sharje. Foli me shkanduj.
3. fig. Ndyrësi, lapërdhi. E bëri edhe atë shkandull.
5. Djalli; qoftëlargu. Rrëshqet si shkandull. Iu duk se i doli para shkandulli.
✱Sin.: mëkat, gjynah, mbrapshti, fëlliqësi, i paudhi, qoftëlargu, largqofti, preftigjarrugën, gjofterrëfeja.

SHKANDULLÍ,~A f. sh. ~, ~TË 1. Veprimi kur shkelim rregullat e normat e fesë; mëkatim. - Mos bëj shkandulli!
2. Punë e djallëzuar; djallëzi. Punon me shkandulli.
✱Sin.: mëkat, gjynah, mbrapshti, fëlliqësi.

TEPÓSHT/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Vend i pjerrët; udhë e tatëpjetë; e tatëpjetë; tingtingë (bised.); kund. përpjetë. Teposhtë e keqe. Teposhta e fshatit (e rrugës). Zbriti teposhtën. Teposhtë e thepisur. Teposhtë shumë e rrëshqitshme. Teposhta e moshës mplakja, plakja.
2. fig., bised. Rrokullimë, porropi, mbrapshti. Teposhta e jetës. Teposhta ka edhe përpjetën. (fj. u.).
✱Sin.: tatëpjetë, e tatëpjetë, teposhtinë, teposhtje, teposhtësirë, rrokullimë, greminë, porropi, mbrapshti, fatkeqësi.
♦ Mori teposhtën (*tatëpjetën, të tatëpejtën, rrëpirën) (dikush a diçka).