FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

►ALANÍT/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. vetv. Habitem, çuditem, mbetem gojë hapur. Alanitem nga bukuria. Alanitem nga çka shoh.
2. vetv. Frikësohem, trembem; mekem së qari, këputem duke qarë. U alanita kur e ngiste ajo e tokës. U alanita nga vaji. Alanitem nga lodhja.
3. pës. e ALANÍT.

►BAKËR/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. tek., vetv., vet. v. III Vishet me një shtresë bakri një enë a një send tjetër prej metali me anë të elektrolizës.
2. fig., vetv. Varfërohem shumë, mbetem pa gjë, mbetem me gisht në gojë; shkrëndem, shkundem. Janë bakëruar të gjithë nga dimri i gjatë.
3. pës. e BAKËRÓJ.

BARK,~U f. sh. ~QE, ~QET 1. Pjesa e trupit të njerëzve a të kafshëve, ku gjenden stomaku, zorrët, mëlçia e zezë dhe organe të tjera; pjesa e trupit të qenieve të gjalla nga gjoksi e poshtë, e kundërt me kurrizin; stomak, mullë. Bark i madh (i fryrë). Bark i lëshuar (mjek.) bark i dhjamosur e me muskuj të dobësuar. Barku i lopës. Bark lundrak (anat.) bark i futur si me hark. Lëkura (cipa) e barkut. Fundi i barkut. Zgavra e barkut. Organet (muskujt) e barkut. Më dhemb (më pret) barku. Iu ënjt (iu fry) barku. E goditi në bark. I është rritur barku. Shtrihem në bark. I ra barku iu ul barku. Më vjen ujët deri në bark. Futet nën barkun e kalit. I vë një tullë të ngrohtë në bark. Iu thaftë lëkura e barkut! (mallk.). S'ngopet barku me fjalën që dëgjon veshi. (fj. u.). Barku na zbardh faqen, barku na thyen qafën. (fj. u.). Pula bëri vezën, gjelit i dhemb barku. (fj. u.). Barku i gjerë, truri i ngushtë. (fj. u.). Mos e mbaj të keqen në bark, se të mbyt. (fj. u.).

2. Stomaku e zorrët si organe ku hyn, qëndron e përpunohet ushqimi. Bark i ngopur (i pangopur). Me barkun plot (të zbrazët, bosh, esëll). E mbushi barkun (me bukë). I plasi barku (nga të ngrënët). Ngopi (fryu) barkun. E gërreu barku për bukë. S'ma do (s'ma nxë) barku. S'kishin gjë në bark. Mbushe barkun, ngarko kurrizin! (fj. u.). Barku mban një tog të liga, goja nuk mban një fjalë. (fj. u.). Edhe zorrët në bark trazohen. (fj. u.). Mos fol me bark, po me tru. (fj. u.).

3. bised. Sasia e ushqimit sa mund të mbajë stomaku. Hëngra një bark fiq. Ç’të bën barku, s’ta bën laku. (fj. u.). Çka s’të ngop syrin, s’të ngop as barkun. (fj. u.). Sa ha syri, nuk ha barku. (fj. u.). Sytë e mëdhenj, barku i vogël. (fj. u.).

4. Zgavra e poshtme e trupit të femrës ku është mitra, pjesa e brendshme ku zhvillohet pjella. Që në bark të nënës. Me bark të mbarë! (ur.) Fryti i barkut fëmija. Kanë lindur nga një bark. Ndrittë barku që e ka mbajtur! (ur.). Shqiptarin nuk e ka nxjerrë lokja prej barkut, por huta prej çarkut. (fj. u.).

5. Tërësia e fëmijëve që lind një nënë me një burrë; tërësia e të vegjëlve që pjell brenda një periudhe një kafshë ose gjithë vezët që bën një shpend a kandërr; pjellë, thark. Barku i parë fëmija i parë. Djalë i barkut djalë jo i gjetur. Familje me disa barqe. U ndanë barqe-barqe. Motër e vëlla nga dy barqe. Fëmijë (vëllezër) të një barku fëmijë (vëllezër) të lindur nga të njëjtët prindër. Barku i fundit fëmija i fundit. Çdokush flet për barkun e vet. (fj. u.).

6. etnogr. Tërësia e fëmijëve që vijnë nga një nënë si lidhje gjinie; tërësia e fëmijëve dhe e pasardhësve të një gjinie, gjiri. Bark i shtuar. Janë të një barku.

7. fig. Brez. Bark pas barku. Kanë kaluar katër barqe.

8. Sipërfaqja e përkulur dhe e harkuar e një sendi, faqja e fryrë e tij; pjesa e fryrë dhe e rrumbullakët e një ene, e një voze etj.; pjesë e dalë. Barku i enës (i shtambës, i vozës). Barku i anijes. Barku i oxhakut. Mur me bark. Sharrë me bark. Lëshon (nxjerr, jep, bën) bark. I vë shishet bark më bark.

9. Pjesa e zgavërt e një sendi, pjesa e brendshme ku futet diçka; gjiri, brendësia, zgrofi. Barku i furrës. Barku i malit (i minierës, i shpellës). Barku i tokës. Në barkun e shkëmbit.

10. vet. nj. Mesi i një periudhe kohe. Në bark të javës (të muajit, të verës, të vitit).

11. bised. Sëmundje që shfaqet me dalje jashtë shpesh e hollë, diarre, euf. nevojë e hollë. Barku i keq (i lig) dizenteria. Barku i verës. E heq (i shkon, i vete) bark. Ka (del) bark. E zu barku. Të jep bark. Vuan nga barku. Ishte me bark. E lau (e griu) barku.

12. fig., bised. Zemra; shpirti. Me gjithë bark. Me bark të plagosur. I kalbur në bark. Më iku barku. S'e kam atë bark. I ka hyrë frika në bark. M'u prish barku. Më plasi barku! (iron.). S'kam bark ta shoh. Më bëhet barku mal. M'u bë xhumbë në bark. Më këputet barku. Më qan barku. Atë që të do barku! (ur.).

✱Sin.: stomak, mullë, pjellë, thark, gjiri, brez, plëndës, brendësi, gji, brendi, e brendshme, diarre, purthë, spirë, amel, shkulë, dizenteri.

♦ Bark pas barku shih brez pas brezi. Bark për barku të bashkuar, njëri pranë tjetrit; kokë më kokë; bythë më bythë bised.; si delet në vathë. Me barkun bosh (të zbrazët) pa ngrënë asgjë; esëll; i uritur; kund. me barkun plot. Për një bark bukë për pak gjë; shumë lirë, për hiçgjë, thuajse falas; për një copë bukë. Me barkun te buza (te goja) shtatzënë në muajin e fundit të barrës. Barku i fundit fëmija që lind i fundit, barra e fundit e fëmijëve të lindur nga një nënë. Me bark të gjerë shih me zemër të gjerë. Që në bark të nënës pa lindur, shumë kohë më parë, pa hapur sytë, pa parë diellin me sy. Barkun *petë e shpatullat (shpinën) drejt (dikush). Me barkun pizgë shih me barkun plot. Me barkun plot i ngrënë, i ngopur; kund. me barkun bosh (të zbrazët). Barku i Shën Mërisë shaka. të gjithë të një gjaku a të një fisi; njerëz të një barku a të një fisi; njerëz me lidhje shumë të ngushtë, njerëz të një dore. Me bark e me shpinë krejt, me të gjithë trupin, që nga koka deri te këmbët, i tëri; këmbë e kokë (e krye); nga koka deri te këmbët; ballë e bisht. Në bark e në shpinë pa bërë asgjë; rehat; kot. Me barkun thatë i uritur, pa vënë një gjë në gojë; me barkun bosh; kund. me barkun plot. *Barrë e vrarë (në bark të nënës). M’u bashkua barku me kurrizin shih m’u ngjit barku për shpine (me kurrizin). M’u bë barku *ahur. M’u bë barku (mulla) *bakër. M’u bë barku *bic. M’u bë barku *daulle. M’u bë barku *dërrasë. M’u bë barku *gropë. M’u bë barku *hambar. E bëri barkun *hambar (dikush). M’u bë barku *kacek. M’u bë barku *kaçup. Iu bë barku *katua (dikujt). M’u bë barku *lerë. M’u bë barku *lodër. M’u bë barku *petë. M’u bë barku *petull. M’u bë barku *përrua. U bë (është) bark e shpinë. 1. (dikush) shih është bërë kockë e lëkurë (dikush). 2. (me dikë) Është i lidhur fort me dikë, është mik i ngushtë me të; është bërë një me dikë, është si një trup i vetëm e i pandarë me të; është bukë e djathë (me dikë). Iu bë barku *rrathë-rrathë (dikujt). M’u bë barku *tupan. M’u bë barku *ujë. Bën bark. 1. (diçka) Përkulet në trajtë të rrumbullakët (për murin etj.); lëshon bark; jep faqe_II. 2. (dikush) Ha shumë, ngopet mirë e mirë, dendet; e mbush barkun. E bëri barkun *çizme (dikush). E bëri barkun *daulle (dikush). E bëri barkun *hambar (dikush). E bëri barkun *kacek (dikush). E bëri barkun *kade (dikush). E bëri barkun *pizgë (dikush). E bëri barkun *spathi (dikush) tall. E bëri barkun *tagar (dikush). Ma bëri barkun *ujë (dikush a diçka). Ia bëri *kurrizin (shpinën) më të butë se barkun (dikujt). S’i bie barku (dikujt). 1. Nuk lodhet shumë, nuk tretet nga lodhja. 2. Nuk e prish qejfin e tij, nuk shqetësohet për askënd e për asgjë; nuk e prish terezinë. Mos të rëntë në bark! mallk. mos arrifsh të hash diçka, vdeksh para se ta hash. I ra barku në *bela (dikujt) iron. I bie barkut e shpinës (dikush) përpiqet shumë, bën çmos për të kryer diçka, shfrytëzon çdo mundësi për të arritur diçka. Më ra zemra në bark u preka e u trondita shumë nga diçka e rëndë; u pikëllova thellë, u trishtova; më dhembi (më theri) zemra (në zemër). E bluan në bark (diçka) e mendon mirë e mirë para se të vendosë për diçka, e shoshit mirë, e rreh me vetveten; e bluan në kokë; e bluan në mendje; bluan me mend kund. e merr lehtë (diçka). Çajnë barqet përçm. shkojnë shumë keq njëri me tjetrin, hahen e zihen vazhdimisht, kanë marrëdhënie shumë të acaruara; (shkojnë) si macja me miun; (shkojnë) si qeni me macen; shkojnë thikë e brisk; shtyhen si lopa me mushkën. Më çori barkun (dikush a diçka) shih më hapi barkun₁ (dikush a diçka). Nuk m’u dogj barku (për dikë a për diçka) iron. nuk më ha fare meraku për dikë a për diçka; nuk e çaj kokën; nuk më plasi barku; nuk më preu barku; nuk më ha barku përçm.; nuk më hapet barku përçm. Dridhet (luan) barra (*foshnja, fëmija) në barkun e nënës. I dridhen *plaçkat e barkut (dikujt). I dridhen *zorrët e barkut (dikujt). S’ma do barku (dikë a diçka) s’më pëlqen; nuk e honeps dot; nuk e dua; s’ma do (s’ma heq) zemra; kund. më dhemb barku (për dikë). Më dhemb barku (për dikë) e dua shumë; vuaj e bëhem shumë merak për dikë; më dhemb (më ther) zemra (në zemër); kund. s’ma do barku (dikë). Fërkon barkun (dikush). 1. iron. Rri në një gjendje të keqe e pa gjë pasi ka ndodhur diçka që s’duhej të ndodhte, ose është bërë diçka që s’duhej bërë. 2. keq. Kënaqet kur dikush e pëson, kur ndodh diçka e keqe, por e dëshiruar për të; fërkon duart keq. Flet me bark (dikush) është i çiltër e i sinqertë, flet hapur pa fshehur gjë; i ka sahanët pa kapak; s’mban (gjë) në trup; i ka shishet pa mbutojsa. (Ia di, ia njoh) *fundin e barkut (dikujt). I ka futur (i ka shtënë) *lepurin në bark (dikujt). Nuk më ha barku (për dikë a për diçka) përçm. nuk bëhem merak fare për dikë a për diçka, nuk mërzitem a nuk dëshpërohem për askënd e për asgjë; nuk e çaj kokën; nuk më hapet barku; nuk m’u dogj barku! iron.; nuk më plasi barku iron.; nuk më preu barku iron. M’u hap (më iku) barku. 1. U trondita shumë kur pashë diçka të rëndë a tragjike; u frikësova shumë për dikë a për diçka, u tmerrova; m’u hap zemra. 2. U neverita nga diçka e rëndë a e pështirë, më erdhi krupë; m’u shpërdrodh kërthiza. Nuk më hapet barku (për dikë) përçm. s’më ha meraku fare për dikë, as mendoj e as mërzitem për të; nuk ndiej asgjë për dikë, nuk më dhemb për të; nuk e çaj kokën; nuk më ha barku; nuk m’u dogj barku iron.; nuk më plasi barku iron.; nuk më preu barku iron. I hap barkun (dikujt) shih i hap zemrën (dikujt). Më hapi barkun (dikush a diçka). 1. Më ngjalli një ndjenjë dhimbjeje, trishtimi, dëshpërimi, etj. sa nuk e përballoj dot; më shkaktoi një hidhërim të thellë, më pikëlloi shumë, më preku jashtëzakonisht; më plasi barkun; më helmoi zemrën. 2. keq. Më ngjalli neveri, më bëri të më vijë pështirë; më shtiu barkun; më hapi zorrët; më nxori (më shkuli) zorrët; më shtiu (më ngjalli) krupën përb. I ka hyrë *djalli (dreqi) në bark (dikujt). I ka hyrë *lepuri në bark (dikujt). I ka hyrë *maçoku (macja) në bark (dikujt). Është bark e bythë (dikush) përçm. vulg. është trashur shumë, është shëndoshur tepër; për ta ndarë (për ta çarë) më katërsh; s’e nxë as derë, as portë (dikë). Është *gojë e bark (dikush). S’kam bark nuk duroj dot ta shoh diçka, prekem shpejt, lëndohem lehtë, jam zemërdobët; nuk kam zemër. Një bark kam! nuk ha dot më, u ngopa; mos më detyroni të ha më shumë (e thotë dikush që e detyrojnë të hajë me zor). E ka barkun pa *brez (dikush). E kam barkun (zemrën) *të ftohtë₂. E ka barkun *të gjerë (dikush). E ka barkun *hambar (dikush). E ka barkun me *këlyshë (dikush) iron. E kam barkun (zemrën) *të ngrohtë. E kam barkun në një *pe. Ka *djallin (dreqin, të paudhin) në bark (dikush). Ka *dhelprën në bark (dikush). Ka *lepurin në bark (dikush). Ka *lubinë në bark (dikush) keq. Ka *macen (maçokun) në bark (dikush). Ka maçokun (*macen) në bark (dikush). Ka *sprijën (në bark) (dikush) krahin. Ka *shiritin (në bark) (dikush). I ka trutë në bark (dikush) nuk arsyeton drejt, nuk i ka trutë aty ku duhet; s’ka tru (në kokë). I këndon *këndesi në bark (dikujt). I ka kënduar gjithnjë *këndesi (dikujt). E ktheu barkun nga *dielli (dikush) përçm. S’na la *zorrë në bark (dikush). *Leshtë e barkut! iron. bised. Pa *lesh në bark. Ia lë *samarin nën bark (dikujt). Lëshon bark (diçka) nis të përkulet në një anë, shtrembërohet; bëhet gati për t’u shembur (një mur etj.); bën bark; jep faqe_II. Më mori barkun (dikush a diçka) më preku thellë në atë gjendje të vajtueshme, më mallëngjeu; më trishtoi shumë; më ligështoi; më pikoi në zemër. Marr një bark zjarr ngrohem pak, marr një avull. E merr *vezën në bark të pulës (të sorrës) (dikush). Mbaj barkun me dorë_I rri pa ngrënë; mbetem pa ngrënë një kohë të gjatë. Mbaj barkun me dorë_II këputem së qeshuri, gajasem; mbaj ijët me dorë; mbaj (zë) brinjët me dorë; më ranë (m’u këputën, shtira) brinjët. Nuk i mban barku (dikujt) shih nuk mban gjë në bark (dikush). Nuk mban gjë në bark (dikush) nuk di të mbajë gjë të fshehtë, i nxjerr të gjitha të fshehtat jashtë; nuk i mban barku (dikujt); i zbraz barkun (dikujt). I mbeti (iu var) *samari nën bark (dikujt). Na mbiu në bark (diçka) na u mërzit (për një gjellë a një ushqim tjetër që e hamë shumë shpesh), të njëjtën gjë po hamë. E mbushi barkun (dikush) u ngop mirë me të ngrënë; e mbushi plëndësin bised.; e mbushi zorrën thjesht.; bën bark₂. S’i mbushet barku (dikujt) s’ngopet kurrë, nuk ndien të ngopur; është i babëzitur; e ka barkun pa brez. M’u ngjall në bark (dikush) përb. e kam shumë inat, e urrej, s’e duroj dot; m’u shpif, më shtie krupën. M’u ngjit barku (mulla) për shpine (me kurrizin) ngordha për të ngrënë; m’u tha barku; m’u bë barku petë; më shkoi (më vajti) barku prapa; m’u bashkua barku me kurrizin; m’u tha zorra. S’ma nxë barku (diçka) s’e duroj dot diçka, nuk mundem ta pranoj e të mësohem me të, s’e tret dot, nuk e honeps; s’ma tret (s’ma honeps) stomaku (diçka). Nxori bark e zorrë (dikush) shih nxori zorrët (e barkut) (dikush). Ia nxjerr prej *fundit të barkut (diçka). Iu njom barku (dikujt) euf. lindi fëmijë nusja e shtëpisë që ishte martuar prej kohësh, nuk mbeti pa fëmijë. Nxori *zorrët (e barkut) (dikush). I plasi barku (dikujt) ka ngrënë shumë, u fry së ngrëni. Më plasi barkun (dikush) shih më hapi barkun (dikush). Nuk më plasi barku (për dikë a për diçka) iron. s’dua t’ia di për dikë a për diçka, nuk pyes e nuk më bën fare përshtypje; aq më bën; nuk e çaj kokën; nuk m’u dogj barku; nuk më preu barku; nuk më ha barku përçm.; nuk më hapet barku përçm. Nuk më preu barku (për dikë a për diçka) iron. as që dua t’ia di për dikë a për diçka, s’më merr malli për të; nuk e çaj kokën; nuk m’u dogj barku; nuk më plasi barku; nuk më ha barku përçm.; nuk më hapet barku përçm. I rrëmon barkun (dikujt) përpiqet pak e nga pak dhe vazhdimisht ta prekë dikë në plagët e fshehta e t’i zbulojë ç’ka në zemër; përpiqet të hyjë në të fshehtat e dikujt e t’ia zbulojë. Më rri barku *akull (për dikë). S’i rri gjë në bark (dikujt) keq. shih nuk mban gjë në bark (dikush). Më shkoi (më vajti) në bark (diçka) më pëlqeu, më zuri vend, u ngopa. Më shkoi (më vajti) barku *prapa. Shkula barkun. 1. Fola shumë e bërtita sa munda, por nuk më dëgjoi njeri; më ra gjuha (përtokë); më doli gjuha (nga vendi). 2. Volla shumë; nxora zorrët (zorrët e barkut); nxora bark e zorrë. E shkundi *fundin e barkut (dikush) keq. *Shtatanik në bark të nënës. Më shtiu barkun (dikush a diçka) keq. 1. Më tremb shumë, më tromaks. 2. Më vjen ndot prej dikujt a prej diçkaje, më vjen neveri; kam krupë prej dikujt a prej diçkaje; më hap barkun; më shtie (më ngjall) krupën përb. Më shtrydhi barkun (dikush) më mallëngjeu shumë; ma këputi shpirtin. I tregoi *zorrët e barkut (dikujt). M’u tha barku. 1. Nuk kam ngrënë gjë, e kam barkun bosh; më ka marrë uria shumë; m’u tha zorra; m’u bë barku petë; m’u ngjit barku për shpine (me kurrizin); m’u bashkua barku me kurrizin; më shkoi (më vajti) barku prapa. 2. Mbeta pa fëmijë, nuk lind dot më (për gratë). M’u tha *lëkura e barkut. Thaj barkun rri pa ngrënë, e lë barkun bosh; kursej shumë, ia heq ushqimin gojës; thaj gojën; thaj zorrën bised. Ia thau barkun (dikujt). 1. Nuk i dha gjë të hante, e la pa ngrënë për një kohë të gjatë; ia thau gojën; ia thau zorrën bised. 2. Ia vrau e ia zhduku të gjithë fëmijët; ia la prehrin (vatrën) thatë. E vuri barkun në *dhe (dikush) përb. E vë barkun në *ujë. I vuri *shkelmin (këmbën, gjunjët) në bark (dikujt). Të vret barkun (diçka) iron. të pëlqen shumë diçka, ke qejf (ta kesh, ta hash etj.); të bën mirë, në vend të të bëjë keq. Vret barkun në hije (dikush) iron. shih ngrohet (theket) në diell (dikush). I zbraz barkun (dikujt). 1. Nxjerr gjithçka kam në mendje, ia tregoj dikujt të gjitha të fshehtat; e zbraz thesin; i tregoj zorrët e barkut bised.; (tregoj) edhe qumështin e nënës; nuk më mban barku; nuk mbaj gjë në bark. 2. Nxjerr dufin, shfrej; i shfryj dikujt. 3. I qaj hallin tim dikujt duke ia treguar të gjitha, ia them të gjitha ato që më shqetësojnë; i hap barkun; i zbraz zemrën. Zë barkun. 1. Ha fare pak, sa për të thyer urinë. 2. shih zë zemrën. Zë *fundin e barkut. (Ia di, ia njoh) *zorrët e barkut (dikujt).

►BATALLÓ/HEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR bised. 1. vetv., vet. v. III Del nga përdorimi e bëhet i pavlefshëm, nuk hyn më në punë; prishet, dëmtohet, baçkalloset. U batallua parmenda.
2. vetv. Mbetem pa punë, sepse më mungon diçka; nuk kam me çfarë të punoj. U batallova një ditë të tërë.
3. fig., vetv. Hutohem, ngatërrohem, shastisem. U batallua nga lajmi që mori.
4. vetv. Filloj të bëj diçka me vonesë; vonohem, ngalem, tororisem.
5. pës. e BATALLÓJ.
✱Sin.: prishet, dëmtohet, baçkalloset, hutohem, ngatërrohem, shastisem, vonohem, ngalem, tororisem.

►BEFAS/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Habitem shumë nga diçka e papritur, çuditem, s’më besohet, mbetem me gojë hapur. U befasova kur ma tha. U befasova me të drejtë. Po befasohem nga pamja që po shoh.
2. vetv. Gjendem në befasi, nuk jam i përgatitur për diçka të papritur. U befasuam nga kjo ngjarje. Nuk duhet të befasohemi.
3. pës. e BEFASÓJ.
✱Sin.: habitem, çuditem, mahnitem, mërehem, çmeritem, hutohem, shastisem, nemitem, topitem.

BESIMPLÓTË mb. Që ka besim të plotë te dikush a në diçka; që shpreh besim të plotë, që përshkohet nga besimi i palëkundur. Bashkëpunim besimplotë. Buzëqeshje besimplotë. Shokë të pandarë e besimplotë. Jemi shumë besimplotë. Mbetem besimplotë.

BESNÍK,~E mb. 1. Që e mban besën e dhënë; që e mban deri në fund zotimin ose që nuk i shmanget asnjëherë detyrës së marrë përsipër; që ndjek pa u lëkundur një tjetër me të cilin është lidhur nga një ideal a nga një qëllim i përbashkët; që nuk tradhton; që nuk i ndryshon ndjenjat dhe qëndrimin kundrejt dikujt a diçkaje, që e ruan deri në fund dashurinë për të ose që e ndjek dhe e mbron atë deri në fund, i besuar; kund. i pabesë. Luftëtar (ushtar, shok, mik) besnik. Shoqe besnike. Grua besnike. Rojë besnike. Doli besnik. Bir besnik i popullit. I qëndroj (i rri, i mbetem) besnik. Më foli si shok i vjetër e besnik. Qeni është një kafshë besnike. Njeriu besnik gjen shok e mik. (fj. u.).
2. Që e pasqyron diçka me vërtetësi e përpikëri, që nuk largohet nga e vërteta, që përputhet plotësisht me diçka tjetër, që mund t’i besohet; i përpiktë. Përkthim (riprodhim, përshkrim) besnik. Kopje besnike. Pasqyrë besnike e diçkaje. Historian besnik. Pasqyrim besnik i realitetit. U qëndron besnik porosive të të atit.
3. Besimtar; që ndjek me përpikëri ritet dhe kërkesat e një feje.
✱Sin.: i besuar, besar, besëtar (besatar), besimtar, besëmirë, shtyllak, i përpiktë, i ngushtë.
♦ *Qen besnik (rojë) (i dikujt) përb.

►BOSHATÍS/EM jovep., ~A, ~UR 1. vetv., vet. v. III Mbetet pa gjë ose pa njeri brenda, zbrazet. U boshatis shishja. U boshatis shtëpia. U boshatisën rrugët. Gjithçka po boshatiset.
2. vetv. Mbetem pa gjë, më mbarohet krejt diçka. U boshatis nga paratë (nga të gjitha).
3. pës. e BOSHATÍS.
✱Sin.: zbrazem, shpikem, shkrëndem, shkundem, firon, shkullon.

►BRESHN/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Ngrij, bëhem akull. U breshnova i gjithi.
2. vetv., vet. v. III Ngurtësohet, forcohet. U breshnuan këpucët.
3. vetv., vet. v. III Nguroset në një trajtë, merr një trajtë, merr një formë të ngurtësuar. Gjalpi breshnohet sipas formës së kutisë.
4. fig., vetv. Shtangem e rri pa lëvizur ose pa folur, mahnitem, mbetem me gojë hapur, më pritet goja. U breshnua nga ky lajm.
5. pës. e BRESHNÓJ.
✱Sin.: ngrihet, ngurtësohet, akullohet, ngurosem, gurëzohet, guroset, ngrin, forcohet, shtangem, nemitem, shastisem, mpihem, mbërthehem, topitem, pikem.

►CANGULL/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv Rrëzohem përtokë si një vdekur; mbetem si i ngrirë.
2. pës. e CANGULLÓJ.

►CENÓS/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. vetv. Mbetem me cen nga një sëmundje. Cenoset pas infeksionit.
2. pës. e CENÓS.

►CUNG/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR vetv. 1. Mbetem pa gjymtyrë; gjymtohem nga njëra gjymtyrë.
2. edhe fig. Mbetem i paaftë ose pa vlera.
3. pës. e CUNGÓJ.
✱Sin.: gjymtohem, sakatohem.

►DAMLLÓS/EM jovep., ~A (u), ~UR bised. 1. vetv. Më bie damllaja, mbetem në vend si i vdekur; paralizohem nga damllaja; goditem. Është damllosur fare.

2. vetv. Rrëzohem përdhe pa ndjenja, si i vdekur (duke qenë në një gjendje të turbulluar a të tronditur). Erdhi i pirë dhe u damllos në dysheme.

3. pës. e DAMLLÓS.

✱Sin.: paralizohem, goditem, pikohem, stërpikem, rrëzohem.

►DÉRGJ/EM jovep., ~A (u), ~UR vetv. 1. Rri shtrirë në shtrat për shkak të një sëmundjeje të rëndë, lëngoj në shtrat. Dergjet në shtrat (në spital). Është dergjur nga meraku. U dergj për një kohë të gjatë. Dergjej i sëmurë rëndë. Dergjej pa ndjenja. Dergjet lehonë.
2. edhe keq. Rri shtrirë e pa lëvizur në një vend për një kohë të gjatë; rri pa bërë asnjë punë; rri kot. Dergjej tërë ditën në rroba. Dergjej në diell. Dergjeshin rrugëve. Dergjej pa punë. Tërë fisi, tërë jeta, ra, u dergj, e zuri gjumi.
3. Rri gjatë në burg, në mërgim; rroj e vuaj për një kohë të gjatë. U dergj në burg (në internim, në dhe të huaj).
4. fig. Rri ose jam për një kohë të gjatë në gjendje të keqe dhe asnjeri nuk kujdeset për mua; mbetem në mëshirën e fatit. Dergjej në padije. Makineritë dergjeshin në shi e në diell.

►DRITHËR/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Më zënë të dridhura të lehta, ndiej rrëqethje (nga të ftohtët, nga një ndjenjë e fortë etj.), dridhem, rrëqethem. Drithërohej nga të ftohtët.
2. fig., vetv. Shqetësohem shumë për dikë a për diçka, më dridhet zemra, kam frikë se mos pësojë gjë a se mos mbetem pa të; ndiej dhembje të thellë për dikë, përmallohem; vuaj shumë për dikë a për diçka, përgjërohem. Drithërohej për djalin (për fëmijët).
3. pës. e DRITHËRÓJ₃.
✱Sin.: dridhem, rrëqethem, shqetësohem, përmallohem, përgjërohem.

DYSH ndajf. 1. Në dy pjesë, përgjysmë; dycopash. E ndau (e preu) (më) dysh. U ça (u këput) (më) dysh.
2. Duke vënë së bashku a njëra mbi tjetrën dy fije, dy pjesë etj.; dy herë. Palos (me) dysh letrën (stofin...). E bëri (më) dysh fillin.
3. Me dy mendje, në mëdyshje, mëdyshas (e shoqëruar me parafjalën më). Jam (qëndroj, mbetem) më dysh
♦ Nuk ia bëj fjalën *dy (dysh) (dikujt). E kam më dysh nuk di si t’ia bëj, mendoj edhe kështu edhe ashtu, nuk jam i vendosur e i prerë për diçka; jam mëdyshas; jam me dy mendje. E ndan *qimen (më) dysh (katërsh) (dikush). M’u nda *zemra dysh. Ma ndau *zemrën dysh (dikush). Thyhem (këputem) më dysh. 1. Përkulem shumë nga sëmundja, nga pleqëria etj., kërrusem fare. 2. Lodhem shumë nga një punë e rëndë, këputem, rraskapitem.

►GALAC/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR vetv. Mbetem ulok, më zihen këmbët; paralizohem.

►GAND/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Goditem me diçka në trup ose në një pjesë të trupit; vras diku një pjesë të trupit; gjymtohem, bëhem a mbetem me cen. U gandua në krah (në këmbë).
2. pës. e GANDÓJ.
✱Sin.: lëndohem, goditem, vritem, gjymtohem.

GJAN/Ë,~A_I f. sh. ~A, ~AT 1. Baltë që mbetet buzë lumit ose kur ky del nga shtrati; lym. Gjana e lumit. Mbulohet me gjanë. Ngeci në gjanë.
♦ Mbeti si peshku në gjanë mbeti pa gjë fare. Mbetem pa mjete jetese; jam në ngushticë të madhe; mbetem si peshku në zall.

►GJYMTÓ/HEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR vetv. 1. Mbetem me një cen në gjymtyrë a në trup, pësoj një gjymtim. U gjymtua rëndë.
2. pës. e GJYMTÓJ. Mbetem i gjymtë.
✱Sin.: cenohem, gandohem, sakatohem.