FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

KÁUZ/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT lart. Çështje e drejtë me rëndësi madhore, që shpreh dhe mbron interesa a qëllime me karakter mbarëqytetar, mbarëpublik, mbarëkombëtar etj.; tërësia e këtyre interesave a qëllimeve mbarëqytetare, mbarëkombëtare etj. Kauza e shenjtë për mbrojtjen e atdheut (për çlirimin e vendit). Kauza e gjithë partisë. Kauzë juridike (drejt.).

KOMBËTÁR,~E mb. Që lidhet me kombin dhe me kombësinë, që i përket kombit dhe kombësisë; që shpreh veçoritë e një kombi a të një kombësie; mbarëkombëtar. Gjuha kombëtare shqipe. Ndërgjegje (ndjenja) kombëtare. Kultura kombëtare. Çështja kombëtare. Valle (veshje) kombëtare. Veçori (karakteristikë) kombëtare. Ka karakter kombëtar.
2. Që ka të bëjë me popullsinë e një vendi a të një shteti të caktuar. Konferencë kombëtare. Takim kombëtar. Kampion (kampionat, ekip) kombëtar (sport). Pakicë kombëtare popullsi e huaj në një shtet, ku shumicën e përbëjnë pjesëtarë të një kombi a kombësie tjetër.
✱Sin.: nacional, etnik, mbarëkombëtar, shtetëror.

►KOMBËTARIZ/ÓHET jovep., ~ÚA (u), ~ÚAR 1. vetv., vet. v. III Përhapet a shtrihet në të gjitha trojet kombëtare; merr, fiton karakter kombëtar a mbarëkombëtar. Kombëtarizohet arsimi (kultura, shkolla).
2. pës. e KOMBËTARIZÓJ.

KOMBËTARIZ/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR kal. Përhap, shtrij ndërgjegjen dhe ndjenjën kombëtare në të gjitha trojet e kombit; i jap diçkaje karakter kombëtar a mbarëkombëtar. Kombëtarizuam shkollën (artin).

KUVÉND,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Bisedë e lirë dhe e shtruar që bëhet me dikë, bisedim, bashkëbisedim; fjalë. Kuvend i gjatë. Hyri (ra) në kuvend. Zë (hap, mbyll) kuvendin. Lidh (çel) kuvend. U mblodhën në kuvend. Foli në kuvend. As fjalë, as kuvend. Bëj kuvend kuvendoj, bisedoj. E kemi bërë me kuvend e kemi bërë me fjalë. Lidh kuvendin me dikë lidh fjalën. Sipas vendit bëhet edhe kuvendi. (fj. u.). Gjej vendin e bëj kuvendin. (fj. u.). Mikut i lëshohet vendi dhe i dëgjohet kuvendi. (fj. u.).

2. Mbledhje e gjerë e popullit, ku rrihen e shkëmbehen lirisht mendime për probleme të rëndësishme politike e shoqërore; përmb. të gjithë ata që marrin pjesë në një mbledhje të tillë. U mblodh gjithë fshati në kuvend. Folën e diskutuan gjatë në kuvend. 

3. etnogr. Mbledhje ku marrin pjesë burra të mençur e të urtë për të shqyrtuar e për të zgjidhur çështje të rëndësishme të krahinës, të fshatit a të fisit të tyre, edhe sipas kanunit; përmb. të gjithë ata që marrin pjesë në këtë mbledhje; pleqësi, këshill, mbledhi. Kuvendi i burrave. Kuvend pajtimesh. Në këto kuvende të pleqnarëve. U mblodh (e vendosi) kuvendi. E shtruan në kuvend. Iu lut kuvendit të pleqve. Normat e kuvendeve të burrave. Në log të kuvendit. U rrit midis kuvendit të burrave. Për kuvend janë burrat me thinja. Kuvendi i parend bahet pa mend! Trimërinë mbas lufte dhe urtësinë mbas kuvendit s’e ha as qeni. (fj. u.).

4. hist. Mbledhje e përfaqësuesve të zgjedhur të shqiptarëve ku diskutohej dhe merreshin vendime për çështje të rëndësishme, veçanërisht për kombin a shtetin; përmbl. të gjithë ata që merrnin pjesë në një mbledhje të tillë. Kuvendi i Lezhës (1444). Kuvendi i Dukagjinit (1602). Kuvendi i Arbërit (1703). Kuvendi i Flamurit të Kurbinit (1906). Kuvendi i Vlorës (1912). Kuvendi i përgjithshëm i Lidhjes së Prizrenit. Thirri kuvendin e quajtur “Besëlidhja e Sinjës”.

5. zyrt. Organi më i lartë ligjvënës i zgjedhur nga populli në Republikën e Shqipërisë dhe në atë të Kosovës, që përbëhet nga një numër i caktuar deputetësh me mandat katërvjeçar; bised., përmb. gjithë deputetët e një legjislature; ndërtesa ku zhvillon punimet ky organ; parlament. Kuvendi i Shqipërisë (i Kosovës). Kuvend shumëpartiak. Kuvendi u mblodh në seancë plenare. Kryetari i Kuvendit. Komisionet e përhershme të Kuvendit. Legjislaturat e Kuvendit. Deputeti më i vjetër i Kuvendit të Shqipërisë (të Kosovës). Betimi i deputetëve të Kuvendit. Lulishtja para Kuvendit.

6. Formë e organizimit të anëtarëve të një partie politike dhe të drejtimit të saj, mënyrë e bashkimit të njerëzve sipas profesioneve etj.; asamble, sindikatë. Kuvendi i nëndegës së partisë. Drejtues i kuvendit themelues të partisë. U mandatua për në kuvendin kombëtar të partisë. Kuvendi i dytë i Sindikatave të Pavarura. Kuvendi i Odës (i Dhomës) së Avokatëve.

7. Veprimtari e gjerë shkencore kushtuar një fushe të caktuar kërkimore-shkencore, ku marrin pjesë dhe paraqitin punimet e tyre studiues dhe specialistë vendas e të huaj; tubim shkencor, simpozium, konferencë, kongres. Kuvend shkencor. Kuvendi i parë (i dytë) i studimeve ilire. Kuvendi ndërkombëtar i studimeve albanologjike. Kuvend mbarëkombëtar. Kuvendi i tretë i studimeve arbëreshe. Në kuvend morën pjesë shumë studiues nga diaspora. 

8. fet. Vendi a ndërtesa ku banojnë murgjit e murgeshat e një urdhri katolik; manastir; përmb. njerëzit që banojnë në këtë ndërtesë; përmb. mbledhja që zhvillojnë ata. Kuvendi françeskan (domenikan, karmelitan). Kuvendi i murgeshave. U ndërtuan shumë kuvende. E diskutuan në kuvend. Kuvendi i fretërve në Troshan.

🞺Sin.: bisedim, bashkëbisedim, kuvendim, fjalë, mbledhje, tubim, parlament, asamble, sindikatë, simpozium, konferencë, kongres, manastir. 

♦ S’ha kuvend (dikush) nuk flitet dot me të, nuk i dëgjon fjalët e të tjerëve; nuk pranon, nuk bindet; s’ha (s’merr) pykë. S’ka *fjalë e kuvend (për diçka). Është i *gishtit e i kuvendit (dikush). Nuk lidhet (nuk thyhet) në kuvend (dikush) shih të rrëmben fjalën nga goja (dikush). S’rri në kuvend (dikush) nuk e mban fjalën, e ha fjalën e dhënë, e dredh; luan nga fjala. Shtrohem në kuvend (me dikë) pranoj të flas e të merrem vesh me dikë për diçka; pajtohem me të. E shtroj kuvendin (me dikë) flas qetë e me mirëkuptim me dikë dhe arrij të merrem vesh me të; flas shtruar me të. U thyen në kuvend s’u morën vesh me njëri-tjetrin, s’ranë në ujdi; u acaruan; i thartuan fjalët; kund. u shtruan në kuvend. Sipas *vendit bën kuvendin (dikush).

MBARËKOMBËTÁR,~E mb. Që përfshin gjithë kombin, që lidhet me të gjithë pjesëtarët e një kombi pa përjashtim; që ndodh gjerësisht në tërë kombin. Marr pjesë në festivalin mbarëkombëtar për të rinj. Arrijmë ribashkimin mbarëkombëtar.

MBARËKOMBËTARIZÍM,~I m. 1. Të qenit mbarëkombëtar, përfshirje e të gjithë anëtarëve të një kombi kudo që ndodhen. Ky ishte mbarëkombëtarizimi i ekipit kombëtar të Shqipërisë: qenë pesë futbollistë shqiptar që nuk i kishte prodhuar futbolli në Shqipëri.
2. Përhapja a shtrirja në mbarë vendin ose në mbarë hapësirat shqiptare të një çështjeje kombëtare; kombëtarizim i gjerë. Mbarëkombëtarizimi i kulturës. Mbarëkombëtarizimi i praktikave diplomatike. Foli për një Shqipëri-Kosovë të fuqishme në Ballkan dhe më gjerë, foli për mbarëkombëtarizim.
✱Sin.: kombëtarizim, kombëtari.

MBARËKOMBËTARËSÍ,~A f. Të qenët mbarëkombëtar; vetia e diçkaje që është mbarëkombëtare. Mbarëkombëtarësia e një kampionati.

MBARËQYTETÁR,~E mb. Që përfshin të gjithë qytetarët e një vendi, që u takon tërë qytetarëve të një vendi pa përjashtim; që bëhet me pjesëmarrjen e gjerë të qytetarëve të një vendi. Organizoj një aksion mbarëqytetar për mbjelljen e pemëve. Ofrohet inkurajim dhe solidaritet mbarëkombëtar për të lënduarit. Bëhen protesta mbarëqytetare.

MBIKOMBËTÁR,~E mb. Që e tejkalon hapësirën gjeografike ose interesat e një kombi të vetëm; që nuk i përket një kombi të veçantë. Çështja shtrohet në një identitet të fortë mbarëkombëtar e jo mbikombëtar.

PENGÚES,~I m. sh. ~, ~IT Ai që pengon dikë a diçka. Penguesit e zhvillimit (e privatizimit). Penguesit e integrimit mbarëkombëtar.

PËRBASHKÚES,~E mb. Që përbashkon; bashkues. Panairi përbashkues mbarëkombëtar i librit shkencor. Moment kyç e përbashkues.

PËRVIJÚESH/ËM (i), ~ME (e) mb. 1. Që përvijon. Edukimi i përvijueshëm njerëzor e mbarëkombëtar.
2. Që mund të përvijohet.