FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ALMISÓR/E,~JA f. sh. ~E, ~ET Ajo që punon me almise, që shtie pëlhurën në liq e në shpatë të avlëmendit. Almisore e zonja. Zgjohej herët almisorja dhe niste punën.
✱Sin.: vektare, vekatore, vegjëtare.

DHI,~A f. sh. ~, ~TË 1. Kafshë me trup sa delja me brirë e me lesh të gjatë, të drejtë e të ashpër, e cila mbahet për qumështin, leshin, mishin dhe lëkurën. Dhi e bardhë (e zezë, e larme). Dhi shytë. Rritja e dhive nëpër male. Mish (lesh, qumësht, gjalpë, lëkurë) dhie. Bari dhish. Brirë dhie. Djathi i dhisë është më i shtrenjti. Dhia në malësi, delja në vërri (fj. u.). secili duhet të qëndrojë në vendin e vet, gjithçka duhet vënë në vendin që i përket.
2. zool. Pjesë e parë e disa emërtimeve të pathjeshta për lloje të ndryshme dhish. Dhi malteze dhi e një race të mirë që jep shumë qumësht. Dhi mali dhi me trup të fortë e përshtatur për t’u mbajtur në zona malore. Dhi cjapore dhi me brirë si të cjapit. Dhi e egër kafshë e ngjashme me dhinë, me brirë shumë të gjatë e shumë e zhdërvjellët, e cila jeton në male të larta e të thepisura.
♦ *Bari dhish keq. E bëri *çorap me lesh dhie (diçka) iron. Ble dhi pa gjetur barí (dikush) tall. e bën diçka para kohe, nxiton e bën një punë të papjekur; nuk i mendon mirë gjërat, është i nxituar; djali pa lerë e djepi blerë iron. *Cjapi mish e dhia tavë mospërf. Ku di dhia ç’është tagjia (ç’është kulumbria)! mospërf. nuk është i zoti dikush të vlerësojë atë që është me të vërtetë e mirë dhe me vlerë (zakonisht për dikë që është i prapambetur e i pagdhendur); ku di derri këmborë! *Dhentë e dhitë e Zeres nami i Kapllan Qeres! Dhi arrakate shar. vajzë që nuk mblidhet në shtëpi, që bredh poshtë e përpjetë; vajzë e egër, e pashtruar në punë a në shkollë; dhi e egër. Dhi e egër vajzë a grua e gjallë a e shkathët, por jo e afrueshme; dhi arrakate shar. (Njihet) si dhia në mes të dhenve bie në sy menjëherë në mes të tjerëve, dallohet qartë për keq; nuk i përshtatet mjedisit ku ndodhet, është i huaj për rrethin ku jeton; (njihet) si kau balash. Dhia mish e cjapi tavë mospërf. është e njëjta gjë, nuk ka ndonjë dallim, është njësoj; po ajo gjë a po ai njeri; cjapi mish e dhia tavë; mish me presh e presh me mish; Ali hoxha e hoxhë Aliu. Si dhia thikën me shumë frikë nga diçka që pritet të ndodhë e që do t’i kushtojë shumë, me tmerr; me zemër të ngrirë; me gjak të ngrirë. Dhi (dele) në mes të ujqve ai që është në rrezik të madh, në rrethana ku mund të zhduket, pa mbrojtje e shumë i rrezikuar. Dhi e zgjebosur e bishtin përpjetë (cakërr) mospërf. njeri i pavlerë, por mendjemadh; njeri që s’ka asgjë ose që s’është i zoti për asgjë, por hundëpërpjetë; edhe qeros, edhe qibar (fodull); breshri e rreh e hunda me majë. I flas për *dhentë e më kthehet për dhitë (dikush) bised. tall. Ia fsheh *brirët dhisë (dikush) keq. E futën në *vathë të dhive (dikë). I kanë ikur dhitë (dikujt) tall. nuk është në rregull nga mendja, ka shkarë, nuk është në vete, s’është në terezi; ka lajthitur, ka shkalluar ca; e kanë çukitur pulat (dikë) tall.; s’është në terezi (dikush); s’është në liq (dikush); kund. i erdhën dhitë (dikujt)tall. Ka *syrin e dhisë (dikush) iron. Si *këmbët e dhisë mospërf. I kërkon *brirë dhisë shytë (dikush) iron. Kërkon *kec nga dhia shterpë (dikush). Mjel një *dele e një gjysmë dhi (dikush). Mori *udhën e dhive (dikush) iron. Ndaj *dhentë (delet) nga dhitë. Një nga dhia e dy nga vija (dy nga vija e një nga dhia) ka më shumë ujë se qumësht a se një pije tjetër. Rri me *dhen e flet për dhi (dikush) keq. Pesë dhi gjashtë zile më shumë zhurmë se punë; shumë vetë që s’bëjnë ndonjë gjë të madhe, por e fryjnë më shumë sesa është. *Shakull dhie me lesh përbrenda përb. I erdhën dhitë (dikujt) tall. shih i erdhën mendtë₂; kund. i kanë ikur dhitë (dikujt) mospërf.

DËRRÁS/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Fletë prej druri jo shumë e trashë, zakonisht e ngushtë, që nxirret duke sharruar një trung për së gjati dhe që përdoret si lëndë ndërtimi; copë nga kjo fletë me përmasa të ndryshme. Dërrasë e hollë (e trashë, e shkurtër, e gjatë). Dërrasë pishe (lisi, ahu). Copa dërrasash. Shtrat prej dërrasë. Dysheme (tavan) prej dërrase. Urë prej dërrase. Parmakë me dërrasa. Valixhe dërrase. Gjerësia (gjatësia) e dërrasës. Sharron (çan) dërrasa. Pres dërrasën. E shtroi (e veshi) me dërrasa. Kur merr dërrasa të plasur, çahet e tëra. (fj. u.).
2. Diçka që është ndërtuar me fletë të tilla druri ose me copa prej tyre; diçka e ngjashme më këtë fletë. Dërrasa e basketbollit tabela e basketbollit. Dërrasë bung (etnogr.) copë dërrase, që vihet sipër fytyrës së të vdekurit të mbështjellë me qefin, që të mos bjerë dheu mbi të. Dërrasa e dritares parvazi i dritares. Dërrasa e mishit copë prej flete të trashë druri, mbi të cilën presim mishin. Dërrasë shahu (dame) fushë shahu (dame). Dërrasa e zezë faqe prej fletësh të tilla druri, e lyer me bojë të zezë, që shërben për të shkruar mbi të me shkumës. Laj (pastroj, kruaj) dërrasat laj dyshemenë. Ulem në dërrasë ulem në dysheme.
3. Pllakë guri, rrasë. Nxorri dërrasa në mal. E mbuloi çatinë me dërrasa.
4. zakon. sh., bised. Veshëzat e parmendës. Dërrasat e parmendës.
5. Diçka e ngjashme me një copë të kësaj flete. Dërrasa e kraharorit (anat.) eshtër e gjerë në mes të kraharorit, ku lidhen brinjët.
♦ M’u bë barku dërrasë shih m’u bë barku petë. U bë dërrasë (dhogë) (dikush). 1. U lig e u dobësua shumë; u tret e u tha; u bë petë. 2. shih u bë dru₂ (dikush). Çan dërrasa (dikush) bised. flet kot, thotë gjepura; lodhet së foluri e s’e dëgjon njeri; merret me punë boshe; çan ashra; flet në erë; bluan egjër; grin lakra bised.; grin sallatë bised.; rreh ujë në havan; i bie legenit bised. Për ta çarë dërrasa përçm. shih për ta ndarë më katërsh. Çaj dërrasa pa pykë lodhem e mundohem pa arritur ndonjë përfundim; përpiqem shumë, kërkoj të arrij diçka me çdo kusht, me vështirësi të mëdha e pa mjetet e nevojshme. Dërrasë me gdhe (me nyjë) keq. njeri shumë i trashë nga mendja dhe kokëfortë; njeri i pagdhendur. Ka një dërrasë (ca dërrasa) mangët (dikush) tall. është ca budalla; i mungon një dërrasë (dikujt); i ka krisur një dërrasë (dikujt); ka një hatull mangët; (është) i metë nga nga mendja (nga trutë); s’është në të; s’është në terezi; s’është në liq; s’është tamam (nga koka). E ka hambarin dërrasë (dikush) nuk është mirë nga gjendja ekonomike, është trokë; nuk ka asgjë në hambar; (është) kripë në diell; kund. e ka hambarin plot. Kërcen (hidhet) si *edhi në dërrasë (dikush). I ka krisur një dërrasë (dikujt) tall. është bërë si i luajtur mendsh, s’e mban dot më veten; ka një dërrasë (ca dërrasa) mangët (dikush) tall.; i janë liruar rrathët; e kanë lëshuar rrathët (dikë). (E mbaj) si *edhin në dërrasë (dikë) krahin. Mbeta dërrasë shih mbeta kripë (e shëllirë). I mungon një dërrasë (dikujt) tall. shih ka një dërrasë (ca dërrasa) mangët (dikush) tall. Nuk shkel në dërrasë (në dhogë) të kalbur (dikush) nuk bie në gabim, është shumë i kujdesshëm në sjellje e në veprime që të mos e pësojë, nuk vepron pa i peshuar mirë punët; nuk hipën në degë të hollë; nuk futet (nuk hyn) në ato thekra. Ia shkel *gazit (në dërrasë). Iu zbërthyen dërrasat (dikujt) humbi arsyen, lajthiti; e lanë mendtë (dikë); iu liruan vidhat.

FUND,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Pjesa e poshtme e një ene, e një arke, e një shporte, e një anijeje etj., e cila është zakonisht e sheshtë, duke shërbyer edhe si pjesë mbështetëse. Fund i sheshtë. Fundi i kazanit. Fundi i arkës. Fundi i anijes. Pastroj fundin. Kulloi në fund.
2. Pjesa e poshtme e diçkaje që mbështetet në tokë e që ngrihet mbi të ose që është ngulur në tokë; vendi ku lidhet me trupin një gjymtyrë a organ i veçantë ose ku lidhet me trungun një degë; rrëzë; taban. Fundi i malit. Fundi i digës. Fundi i lisit. Fundi i krahut. E preu pemën deri në fund. Në fund të fshatit.
3. Trualli a shtresa e tokës që ndodhet nën ujin e detit, të liqenit, të lumit a të një pellgu etj.; pjesa e poshtme e një vendi të thelluar në tokë. Fund ranor (shkëmbor). Fund me baltë (me zhavorr). Fundi i detit. Fundi i pusit. Gërryej fundin.
4. Diçka në sasi të vogël, që ka mbetur në pjesën e poshtme të një ene a të një vendi të thelluar. Hëngri fundin e tenxheres. E derdhi fundin e fuçisë.
5. Caku e skaji ku mbaron diçka që shtrihet në hapësirë (një sipërfaqe, një rrugë, një varg sendesh a frymorësh, një shtrojë a mbulojë, një tel a litar i gjatë etj.); skaji më i largët i një vendi a i një hapësire të madhe; mbarimi, pjesa e skajshme e një sendi a e një hapësirë; kund. krye, fillim. Fundi i fushës (i kopshtit). Fundi i qilimit. Në fund të sheshit (të oborrit, të rrugës, të bulevardit). Fundi i rreshtit (i vargut të njerëzve, i kolonës së automjeteve). E ka theksin në fund.
6. Pjesa e fundit e një vepre të shkruar, e një shfaqjeje a e një krijimi tjetër artistik; kund. fillim. Fundi i librit (i romanit, i artikullit). Fundi i filmit (i dramës, i shfaqjes, i videoklipit).
7. Veshje e sipërme grash ose pjesë e kostumit të grave, që mbulon trupin nga mesi e poshtë. Fund i gjerë. Fund me pala (me kinda). Vesh fundin.
8. Caku që shënon mbarimin e një kohe; pjesa e kohës që lidhet me këtë cak; caku kohor që shënon mbarimin e një pune, të një veprimi a të një veprimtarie etj.; pjesa e fundit e një pune a e një veprimtarie; mbarim, përfundim; kund. fillim. Fundi i vitit. Në fund të javës. Fundi i punës. Fundi i lojës (i ndeshjes). Aty nga fundi i mbledhjes.
9. bised. Mbarimi i jetës, vdekja. Fund i parakohshëm (i hidhur). I erdhi fundi.
✱Sin.: rrëzë, taban, mbarim, fundje, fundar, anë, skaj, bisht, përfundim, mbyllje, epilog, fustë, kotull, rashe, pështjellak, fustan, zgrip, vdekje, perëndim.
♦ I afron fundin (dikujt) bën që dikush të dështojë në punën e tij, të bjerë nga përgjegjësia etj.; bën që të marrë fund. Pa *anë e pa fund (pa fund e pa anë). *Ballë e fund. U bë *pus pa fund (diku). Më ra (më shkoi) *gjaku në fund të këmbëve. I ra koshi në fund (dikujt) shih i ushtojnë hambarët (dikujt). I ra shekja (e djathit) në fund (dikujt) nuk është mirë nga gjendja ekonomike, është trokë; nuk ka asgjë në hambar; i ushtojnë sheket; i ra koshi në fund; (është) kripë në diell (dikush); e ka hambarin dërrasë (dikush). Deri në *cakun e fundit. *Dritë në fund të tunelit Fundi i arkës rrobat më të mira të ruajtura për festë; gjërat më të mira të vluara diku. (Ia di, ia njoh) fundin e barkut (dikujt) shih (ia di) zorrët e barkut (dikujt). Në fund e në bisht shih në fund të fundit. Fundi i botës. 1. Një vend shumë i largët, skaj i panjohur e i harruar; në fund të botës. 2. Shkatërrim i plotë, zhdukje, përmbysje e gjithçkaje, katastrofë. Në fund të botës (të dynjasë) shumë larg, në një vend shumë të largët; fundi i botës; në anë të anës. I heq *gurin e fundit (dikujt a diçkaje). (Është) në fund të dardhës (dikush) është ende prapa, është në bisht; ka mbetur në bisht (në bisht të urës, te bishti i urës). Në fund të detit diku shumë larg a në një vend të fshehtë ose të vështirë për të arritur atje. Në fund të ditës si përfundim, si rrjedhim i veprimeve që kemi bërë, përfundimisht; në mbyllje. Fundi i fjalës shkurt; si përfundim; me një fjalë; fundi i fundit; në fund të fundit. Fundi i fundit tekembramja, më në fund; sido që të jetë; në fund të fundit; fundi i fjalës. Në fund të fundit tekembramja, më në fund; në fund të diçkaje; si përfundim; si mbyllje; fundi i fundit; fundi i fjalës. Fundi i kazanit gjellë e mbetur; ushqimi më i keq; kund. gryka e kazanit. Fund e krye (e majë) krejt, plotësisht; që të gjithë, pa asnjë përjashtim; kokë e këmbë; nga koka deri te këmbët; nga a-ja deri te zh-ja; ind e majë. Nga fundi në krye krejt, tejendanë; nga kreu në fund. Në fund e në krye (e në majë) tejpërtej; krejt. Nga fundi i zemrës (i shpirtit) shih nga thelbi i zemrës (i shpirtit). (Humbi) si *gjilpëra në fund të bunarit (dikush a diçka). I jap (i vë) fund (diçkaje) e kryej, e mbaroj a e përfundoj me sukses, e përmbyll përfundimisht; i vë fund; i vë kapak (kapakun). Kur të kalbet *guri në fund të lumit. I kallëzoj fundin e arkës (dikujt) ia them të gjitha, nuk lë gjë pa thënë, ia them gjithçka që mbaj përbrenda, i zbrazem; i zbraz barkun; nuk mbaj gjë në bark; ia hap barkun. I ka trutë në fund të këmbëve (dikush) është budalla, është pa tru; është shumë mendjelehtë; s’ka tru në kokë. E kam ujin në fund të arës nuk më vete puna mbarë, nuk më ka fryt puna; nuk më ndih fati, nuk më ecën; kund. e kam ujin në krye të arës. E kërcen *vallen deri në fund (dikush). Ka marrë fund. 1. (diçka). Ka përfunduar, është kryer plotësisht; ka mbaruar. 2. (diçka). Është vendosur përfundimisht, nuk rikthehet më. 3. (dikush a diçka). Është dobësuar a është prishur krejt, nuk ka më fuqi a vlerë, nuk mund të rrojë a të veprojë më; ka shkuar në fund (dikush); është bërë fare (dikush). 4. (dikush). Është varfëruar fare; ka mbaruar me liq e me shpatë. I nxjerr (i gjej) fundin (diçkaje) e përpunoj a e studioj thellë diçka, e shqyrtoj me themel e deri në imtësi; i zbuloj çdo të fshehtë; i dal në fund; i nxjerr tabanin. I nxjerr fundin e arkës (dikujt) e pres dikë me gjërat më të mira që kam, nuk kursej asgjë, i shtroj çdo gjë që e kam ruajtur a që ka mbetur. Ia nxjerr prej fundit të barkut (diçka) e detyroj të thotë edhe fjalën e fundit, e shtrëngoj të thotë gjithçka, nuk i lë gjë pa nxjerrë; ia nxjerr me darë. Ka shkuar në fund (dikush a diçka) shih ka marrë fund₃ (dikush a diçka). E shkundi fundin e barkut (dikush) keq. i tha të gjitha, nuk la gjë pa thënë, i zbrazi ç’kishte brenda; është llafazan i madh; s’i vë fre gojës (gjuhës); e ka gjuhën (llapën) të gjatë (një pëllëmbë, një pash) keq. I shpon *kungulli fundin e kusisë (dikujt). *Shportë pa fund mospërf. I erdhi fundi (dikujt). 1. Është në prag të vdekjes ose tash do ta pësojë të keqen; (është) në buzë të varrit (të gropës) (dikush); (është) me një këmbë në varr (dikush). 2. shih (është) në buzë të greminës (të humnerës) (dikush). Zë fundin e barkut ha fare pak, ha sa për të thyer urinë; hedh një brez. Mos të zëntë fundi i javës! mallk. vdeksh!

JAM vep., QÉSHË, QÉNË jokal. 1. Rroj, jetoj, gjëllij. S’është më ka vdekur. - Qofsh me jetë! (ur.). - Rrofsh e qofsh! (ur.). - Mos qoftë! (mallk.). Gjithë ç’jemi. Na ishte njëherë. Sot jemi, nesër s’jemi s’jemi të përjetshëm.
2. Ndodhem diku ose duke bërë diçka, gjendem. Jam në shtëpi (në shkollë, në punë, në mbledhje). Do të jemi te një shok do të vemi për vizitë te një shok. Është në udhëtim po udhëton. Jam në (me) shërbim. Është nën armë (në ushtri). Jemi në valën (në zjarrin) e punës. Është në përfundim e sipër. Nuk ishin të gjithë. Jemi që jemi... me që ndodhemi... Jam brenda (jashtë). S’është këtu (atje). Kudo qoftë (kudo që të jetë). - Ku je? Nga (ku) janë e nga (ku) s’janë të gjithë pa përjashtim. Të shohim ku jemi e ku s’jemi të shohim gjendjen, të shqyrtojmë punën etj.
3. Kaloj një gjendje, jetoj një gjendje të caktuar; kam një veti, një tipar, një aftësi a diçka tjetër që më vë në një gjendje të caktuar; kam arritur një gjendje të caktuar (edhe në një varg njësish frazeologjike). Është i ri (i zoti, trim). Është i gjatë (i madh, i shkurtër). Është e domosdoshme (e kuptueshme, e lehtë, e rëndë). Qofsh i lumtur (i gëzuar)! (ur.). Jeni i lirë! (zyrt.). Qenka i marrë! Sa është? ç’moshë ka. I vetmi është (bised.) është shumë i zoti, s’e ka shokun. Ishte i krimbur me para. Ishte gacë në para. - A je burrë? Ishte fishek (fig.). Është lule (fig.). Jam akull (fig.). Qe nën barrë (vjet.). Është gjethe plepi. Është djalli (shejtani) vetë (bised.). Është dora vetë. Është për t’i pirë dollinë. Nuk është prej guri. Është bilbil (shpatë) nga goja. Është qime e gjallë (fig.). Është me gjashtë gishta (fig.). S’është nga ata burra. Është njeri pa njeri. Është i punës (i gojës, i fjalës, i pushkës, i gishtit). Jemi të mendimit se... Është me shkollë. Ka qenë me grip. Është në moshë. Qe në merak (në qejf). Është me dallgë (fig.). S’është në gjendje (në rregull). Nuk është pa gjë. Është në hava (fig.). Është me vend. Jam më dysh. S’është në të (në vete). - Je ndër mend?! Është jashtë botës. S’është në këtë botë (në këtë dynja). Është (ende, akoma, hala) te ura. S’është në orë të mira. - Si je? - Qofsh shëndoshë! (ur.). - Gëzuar qofsh! (ur.). - Të qofsha falë! (ur.). Është plot (bosh). Jam mirë (keq). Isha ngushtë. Isha krunde (fig.). Është kaluar (fig.). S’është dosido. S’është gjëkundi (asgjëkund). Është në pelena (dikush). Ishte për tokë. Është për lumë (fig.). Është mbi ujë. Është (njeri) me vulë. Ishte me litar në grykë (fig.). Është në buzë të greminës (të humnerës) (fig.). Ishte në ditë të hallit (për t’i qarë hallin). Është portë pazari (fig.). Është në shtratin e vdekjes. Është si grosha shtatë javë (fig.). Është me një këmbë në varr (fig.). Ishte në teh (në presë) të briskut (të shpatës, të thikës) (fig.).
4. I përkas dikujt, kam lidhje farefisnie ose lidhje të tjera me të, kam të bëj me të. Është yni. Është i biri (e bija, e ëma). Është djali i Arbenit. Janë vëlla e motër (kushërinj, burrë e grua). Janë farefis. Janë bashkëfshatarë (bashkatdhetarë). Janë të një gjaku. Janë shokë (miq) të vjetër.
5. vet. v. III I përket dikujt a diçkaje, është pronë e dikujt a pjesë e diçkaje; lidhet ngushtë me të, i takon. Libri është imi. Kjo është për ty. Është e të gjithëve. S’është e askujt. Kjo derë është e dhomës së gjumit. Kjo burmë është e sahatit. Kjo fushë është e Domosdovës. Ato kodra janë të Durrësit. Këto banesa janë të lagjes sonë.
6. E kam prejardhjen, vij, rrjedh. Jemi nga një fshat. Është nga një familje patriotësh. Është nga malësia (nga Elbasani, nga rrethi i Lezhës). Ishte nga ata të malit. Ishte nga një shtresë e varfër. - Nga je?
7. Më duhet të bëj diçka, kam për të bërë diçka; kam prirjen për të bërë diçka, kam dëshirë për të, e pranoj a e pëlqej. Jam për rrugë. Jam për t’u nisur. Jam për ta vendosur nesër. S’jam me këtë zgjidhje. S’është për punë. Jam në anën e tij e përkrah atë. Jam me ty pajtohem me ty dhe të përkrah.
8. vet. sh. Bëhemi (si numër, si sasi). Ishin shumë (pak, mizëri, mizë lisi). Sa ishin? Ishin pesë vetë.
9. vet. v. III Ndodh, ngjan, bëhet; fillon. Nesër janë zgjedhjet. - Kur është mbledhja (ndeshja, shfaqja)?
10. vet. v. III Ka. Janë ca punë që s’i lë dot. Janë ca njerëz që... Janë shumë (mjaft, boll).
11. vet. v. III Duhet, do (me një folje në paskajore). Është për të vënë re. Është për të thënë. Është për të vënë në dukje. Janë për t’u lavdëruar. Është për të ardhur keq. Ishte për t’u bërë do të bëhej patjetër.
12. Përdoret me folje në përcjellore dhe së bashku me të jep gjendjen ose vijimin e një veprimi. Është duke punuar po punon. Isha duke mësuar po mësoja.
13. Përdoret si folje ndihmëse për të ndërtuar kohët e përbëra të foljeve pësore dhe vetvetore. Jam rruar. Është ftohur. I janë përveshur punës. Ishte mësuar. Qe mbyllur brenda. Si qenka bërë!
✱Sin.: rroj, jetoj, gjëllij, ndodhem, gjendem, qëndroj, vij, rrjedh, ndodh, ngjan, bëhet, fillon, ka, duhet, do, bie, paraqitet, ndihem, bëj.
♦ Jam në *ajër. Është në *balancë (diçka) libr. Jam *brenda. Sa për të qenë *brenda. Janë të një *brumi. Janë të një *çanaku përb. Jam *çark më çark (me dikë). S’është *çudi. Nuk është për t’u çuditur. Është me *damkë (dikush). Është prapa *derës (diçka). Është në *dorë (në duar) (të dikujt). Janë të një *dore. S’është në këtë dynja (*botë) (dikush) përçm. Është prapa dynjasë (prapa *botës) (dikush). Jam (mbeta) pa një *dysh. Jam *dhëmbë për dhëmbë (me dikë). (Është) sa për *emër (dikush a diçka). Jam në *errësirë (për diçka). Jam *esëll (në diçka) Të qofsha *falë! ur. Është në *fije (në fill) (dikush). Është *fishek (dikush) bised. Jam (mbeta) *fishek bised. Jam deri në *fyt. Është *i gishtit (dikush). Është (i zoti) *i gojës (dikush). Jam (rri) në (ndër) *grepa. Jam deri në *grykë. Jam në *gjendje. S’është për *gjë (dikush). Nuk është pa *gjë (dikush). S’është *gjëkundi (dikush). Është në *gjumë (dikush). S’është në *hatulla (dikush) keq. Është (qëndron, mbeti) në *hava (dikush a diçka). Jam (u bëra) *helm (e pikë). Është me *heqësit (dikush). Është me *hënë (dikush). Është (rron) në *hijen (e dikujt) keq. Jemi që jemi meqë ndodhemi këtu tani ose meqë ia filluam diçkaje. Nga janë e nga s’janë të gjithë pa përjashtim; nga të gjitha anët. Qe si qe e u bë si *ka shaka. Sa të jetë *jeta. Qofsh me *jetë! ur. Është (hipur) në *kalë (dikush). Është (flet) *kaluar (dikush). Është më (në) *këmbë (dikush). Kjo është ç’është! iron. kjo është më e mira, më e bukura, më e çuditshmja etj. nga gjithë sa kemi parë, sa kemi provuar e sa kemi dëgjuar; është e çuditshme. *Ku janë e ku s’janë. S’është *kurrkund (dikush). S’është në *liq (dikush). S’është *tamam (nga koka) (dikush). Është (ka mbetur) *krunde (dikush). *Larg qoftë! Është (flet) pa *leqe (dikush). *Lipsur qoftë! Është *lule. Është për *lumë (dikush). Jam *majë më majë (me dikë). Është për *mall (diçka). A je ndër *mend? Nuk është në *metër (dikush). Është me *nam (dikush a diçka). Me *nder qofsh! Sikur është në *të nëntin (dikush) shaka. Jam (bie) *ngushtë. Është sa për *numër (dikush). Jemi *një me një (me dikë). (Është) *një me një (diçka). Nuk është në *okë (dikush). Është (rri) nën *ombrellën (e dikujt). Është me *orë (dikush). Nuk është *i paktë (dikush a diçka). Jemi *paq (me dikë). Është me *pehriz (diçka) tall. Është në *pelena përçm. Është (mbeti) *pezull (varur) (dikush a diçka). Është *përtokë (dikush) a diçka). S’është në *rregull (diçka a dikush). Është me rreze (ka *rreze) (dikush a diçka). Është *rriqër (dikush). S’është *për t’u sharë (dikush a diçka). Janë të një *sharre. S’është *i shëndoshë (në diçka). Është në *shpërgënj (dikush) mospërf. Jam me *shpirt (pas dikujt a pas diçkaje). Nuk është në *taketuke (dikush) bised. S’është në *terezi (dikush). S’është në *të (dikush). *Ti qofsh! (ju qofshi!). Është (ka mbetur) *trokë (dikush). Jam *tym. Nuk është në *të thellat (dikush). Jam *thikë më thikë (me dikë). Është me *thonj (dikush) keq. Është e *udhës. Jam (gjendem) në *udhëkryq. Jam mbi *ujë. Jam as në *ujë e as për ujë. Është (ka mbetur) (ende) tek *ura (dikush) iron. Është (rri) jashtë *valles (dikush). Është (mbeti) varur (*pezull) (dikush a diçka). Jam (si) mbi *vezë. Është në *vijë (diçka a dikush). Është me *xhinde (dikush). Është në *zgrip (dikush).