FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ABROGÍM,~I m. sh. ~E, ~ET drejt. 1. Veprimi kur abrogoj ose kur abrogohet një ligj etj.
2. Hedhje poshtë e një ligji (e një vendimi, e një marrëveshjeje, e një urdhri etj.). Diskutuan abrogimin e dy dispozitave ligjore. Abrogimi i ligjit zgjedhor. Abrogimi i vendimit të miratuar. Llojet e abrogimit.
✱Sin.: shfuqizim, prapësim, pezullim, anulim.

ABROG/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR drejt., kal. Hedh poshtë një ligj, një vendim, një rregullore, një urdhër në mënyrë zyrtare, e bëj të pavlefshëm ose të papërdorshëm një akt ligjor të mëparshëm. Abrogoj një ligj (një dispozitë ligjore). Kuvendi abrogoi Ligjin e Punës. Abroguan vendimin e Këshillit shkencor. Abroguan urdhrin e komisionit.
✱Sin.: shfuqizoj, prapësoj, asgjësoj, pezulloj, anuloj.

ABROGÚAR (i, e) mb., drejt. Që është hedhur poshtë (një ligj), që është prapësuar (një vendim, një marrëveshje, një urdhër etj.). Dispozitë ligjore e abroguar. Marrëveshje e abroguar.
✱Sin.: i shfuqizuar, i prapësuar, i asgjësuar, i pezulluar, i anuluar.

ABROGÚES,~E mb., drejt. Që ka fuqi të abrogojë (një ligj, një vendim, një marrëveshje, një urdhër etj.). Vendim abrogues. Proces abrogues. Vendim abrogues.
✱Sin.: shfuqizues, prapësues, asgjësues, pezullues, anulues.

ABROGÚESH/ËM (i), ~ME (e) mb. Që mund të abrogohet; kund. i paabrogueshëm. Ligj i abrogueshëm.

ABSOLÚT,~E mb. 1. Që është i pavarur dhe i pandryshueshëm, që është i përhershëm, që nuk kushtëzohet nga diçka tjetër, që është diçka që ekziston ose qëndron më vete ose vetvetiu, që nuk krahasohet me diçka tjetër; kund. relativ. Shifër absolute. Madhësi absolute. Vlerë absolute. Ide absolute (filoz.). Fryma absolute. Identiteti absolut. Mosha absolute (gjeol.). Shkalla sipërore absolute (gjuh.). Shpejtësi absolute (fiz.). Lartësi absolute. Mbretëri absolute. Autokraci absolute. Pushtet absolut.
2. Që është i plotë e tërësor, që nuk varet nga rrethana a kushte, që nuk ka asnjë përjashtim a kufizim. Epërsi absolute. Njësimësi absolute. Qetësi absolute. Liri absolute. Drejtësi absolute. Mungesë (pamundësi) absolute. Temperaturë absolute (fiz.). Amnezi absolute (mjek.). Kampion absolut (sport.) sportist që ka fituar mbi kundërshtarët e tjerë në ndeshjet e një lloji të caktuar sporti. Zero absolute (fiz.). Shumicë absolute shumicë që e kalon gjysmën e tërësisë së numëruar, shumicë dërrmuese.
3. Që është i sigurt, i qartë, i padyshimtë, i prerë, i padiskutueshëm ose i pakontestueshëm; që nuk lëshon pe. Gjykim absolut. E vërteta absolute (filoz.). Substanca absolute (filoz.). Logjikë absolute. Vendim absolut. Nevojë absolute. Në mënyrë absolute.
4. Që nuk zbaton asnjë ligj, që nuk njeh asnjë kufizim, që ushtron pushtet të plotë, që e mban në dorë gjithë pushtetin; tiranik, despotik. Mbretëri absolute. Pushtet absolut. Sundim absolut. Mbret absolut. Sundimtar absolut.
5. gjuh. Që është i pavarur nga pjesët e tjera të fjalisë, që qëndron më vete. Ndërtim sintaksor absolut.
✱Sin.: i plotë, i tërësishëm, i sigurt, i palëkundur, i pakushtëzuar, i padyshimtë, i pakufizueshëm, tiranik, despotik, autokratik.

ABSOLUTÍST,~E mb., libr. Që ka të bëjë me absolutizmin a që i përket absolutizmit, i absolutizmit. Sistem absolutist. Qeveritar absolutist. Ligj absolutist. Veprim absolutist. Ide absolutiste. Sundimtar absolutist. Person absolutist (filoz.). Moral absolutist (filoz.). Ra qeveria absolutiste.

ABSTENÚAR (i, e) mb. Që është abstenuar. Deputet i abstenuar. Ligj i abstenuar. Vendim i abstenuar. Mbledhje e abstenuar.
✱Sin.: i përmbajtur, i shmangur, i vetëpërmbajtur, i matur, i përkorë.

ADOPTÚAR (i, e) mb., drejt., libr. Që është i birësuar, që është bërë nga dikush bir a bijë në shpirt me ligj, që është marrë ligjërisht si fëmijë në një familje. Fëmijë (djalë) i adoptuar. Vajzë e adoptuar.

AGRÁR,~E mb., bujq. 1. Bujqësor. Vend agrar. Krahinë agrare. Bankë agrare. Sistemim agrar.
2. Që ka të bëjë me bujqësinë ose me pronësinë mbi tokën, me zotërimin dhe shfrytëzimin e saj, me çështje, me aktivitete ose me politika që kanë të bëjnë me prodhimin bujqësor, me ndarjen e tokës dhe me shfrytëzimin e saj për bujqësi. Reformat agrare. Politika agrare. Zhvillimi agrar. Marrëdhëniet agrare. Ligj agrar.

AKTSHKARKÍM,~I m. sh. ~E, ~ET zyrt. 1. Dokument juridik që vërteton heqjen nga një detyrë, nga një funksion, nga një pozitë drejtuese, institucionale ose shtetërore të një personi, akt shkarkimi. Aktshkarkim i bazuar në ligj. Arsyetimi i aktshkarkimit. Aktshkarkim i kundërshtuar.
2. Dokument zyrtar që vërteton shkarkimin e një malli në një vend të caktuar; akt shkarkimi, akti i shkarkimit. Dorëzova aktshkarkimin. Aktshkarkimin e nënshkroi autoriteti përkatës.

AKUZÚAR,~I (i) m. sh. ~, ~IT (të) drejt. Ai është bërë objekt i një akuze, ai që është vënë nën hetim apo nën gjykim, me dyshimin se ka kryer një vepër të ndaluar me ligj. I akuzuari u mbrojt me fakte. Pyetjet për të akuzuarin. I akuzuari u lirua me kusht.
♦ Ulem (vihem, sillem) në *bankën e të akuzuarve (e të pandehurve) drejt. E vë (e ul, e sjell) në *bankën e të akuzuarve (e të pandehurve) (dikë).
✱Sin.: i paditur, i pandehur, i fajësuar, i dyshuar, i pretenduar.

AKUZÚAR,~A (e) f. sh. ~A, ~AT (të) drejt. Ajo është bërë objekt i një akuze, ajo që është vënë nën hetim apo gjykim, me dyshimin se ka kryer një vepër të ndaluar me ligj. E akuzuara u mor në pyetje. Në shtëpinë e të akuzuarës. Pyet të akuzuarën.
✱Sin.: e paditur, e pandehur, e fajësuar.

AKÚZ/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. drejt. Veprimtari e organeve ose e njerëzve të caktuar me ligj, që ka për qëllim të vërtetojë para gjyqit fajësinë e dikujt për fajet që i ngarkohen; akti që përmban këto faje dhe që lexohet në gjyq. Ngre një akuzë. Hedh poshtë (Pranoj) akuzën. Gjendet nën akuzë. Akuzë e mbështetur. Akuzë e padrejtë. Akuzë e pabazë. Akuzë politike. Shqyrtim i akuzës. Prokuroria ngriti akuza për korrupsion. Gjykata rrëzoi akuzën. Akuza nuk solli prova bindëse.
2. drejt. Pala që ngre padinë në një proces gjyqësor. Dëshmitar i akuzës.
3. Faj që i ngarkohet dikujt. Akuzë e padrejtë (e rëndë). Bën akuza. Akuzë e kurdisur. Vë nën akuzë. Heq akuzën. Shumë akuza i kanë varur në qafë.
✱Sin.: padi, ankim.

AMENDÍM,~I m. sh. ~E, ~ET drejt. 1. Veprimi kur amendoj ose kur amendohet një ligj, një projekt ligj etj.
2. Rrjedhimi kur amendoj ose kur amendohet një ligj, një projektligj etj. Amendimi i Kushtetutës. U kërkua amendimi i marrëveshjes.

AMEND/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR drejt., kal. Ndryshoj ose plotësoj, zakonisht me shtesa ose me korrigjime, një ligj, një projektligj, një vendim, një dokument, një rregullore, një statut etj.; i bëj ose i shtoj një amendament një ligji, një vendimi, një rregulloreje etj. Amendoj një ligj. Amendoi Ligjin për mbrojtjen e pasurive natyrore. Deputetët propozuan të amendojnë nenin 5 të projektligjit.
✱Sin.: ndryshoj, plotësoj, shtoj, rishikoj.

AMENDÚAR (i, e) mb., drejt. Që është plotësuar ose që është ndryshuar me amendament një akt normativ. Ligj i amenduar. Nen i amenduar. Propozim i amenduar.
✱Sin.: i plotësuar, i shtuar, i ndryshuar, i rishikuar.

►AMNIST/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR pës. e AMNISTÓJ. Amnistohem me dekret të Presidentit. Amnistohem me ligj për veprën që kam kryer. U amnistuan shumë të burgosur për vepra të lehta. U amnistova në bazë të ligjit të ri.

ANARKOINDIVIDUALÍST,~E mb., filoz. Që udhëhiqet nga ideja e lirisë së plotë të individit dhe se realizimi i interesave të tij nuk duhet të kufizohet ose të pengohet nga asnjë rend, nga asnjë ligj e as autoritet publik. Praktika anarkoindividualiste. Kundërvënia anarkoindividualiste ndaj demokracisë. Përvoja anarkoindividualiste.

ANARKOINDIVIDUALÍZ/ËM,~MI m., filoz. Teori që udhëhiqet nga ideja e lirisë individuale në një kuptim të tillë që vetëdija e individit dhe realizimi i interesave të tij nuk duhet të kufizohen ose të frenohen nga asnjë rend, nga asnjë ligj e as autoritet publik; pikëpamje që mbështet idenë se vetëm individi ka të drejtë të drejtojë jetën e tij dhe se çdo drejtin nga jashtë tij është tirani. Anarkoindividualizmi si traditë. Tezat e anarkoindividualizmit.