FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ANTITÁNK,~E mb., usht. Kundërtank. Sistem antitank. Njësia antitank. Automjet antitank. Armë antitank. Raketë antitank. Top antitank. Mina antitank.

ANTITÁNK,~U m. sh. ~E, ~ET Kundërtank; kund. tank. U përdor antitanku. U aktivizuan antitanket. U nis i konvoj i antitankeve. U prodhua antitanku më i ri.

PÚSHK/Ë,~A f. sh. ~Ë, ~ËT 1. Armë zjarri me tytë të gjatë që mbahet në krah dhe që mund të qëllojë duke i nxjerrë fishekët një nga një ose në mënyrë gjysmautomatike. Fshij (pastroj) pushkën. Pushkë gjysmautomatike. Pushkë sportive. Pushkë gjahu. Pushkë me çark (me strall). Pushkë (dyfek) me dollap (vjet.) lloj pushke e vjetër që mbushej nga gryka. Siguresa (këmbëza) e pushkës. Pushkë kundërtank (usht.) armë e posaçme që shërben për asgjësimin e tankeve e të mjeteve të tjera të blinduara. Hap zjarr me pushkë. I lumtë pushka! (ur.) T’u bëftë pushka top! (ur.) E vraftë pushka! (mallk.). Pushka e zbrazur tremb dy vetë. (fj. u.). Pushka e trimit e dasma e bujarit nuk ndalen. (fj. u.). Mos merr si pushka e jevgut! (fj. u.).
2. bised. Njeri a luftëtar i pajisur me këtë armë, ushtar i armatosur. Sa pushkë bëheni? Kishte dyqind pushkë me vete.
3. Kjo armë si simbol i luftës e i qëndresës; luftë e armatosur. Që në pushkët e para. Nisi (krisi, plasi) pushka. Vlonte pushka. U ndez pushka. Bëri pushkë me dikë luftoi. Ra në pushkë me dikë.
4. E shtënë me armë dhe krisma e saj. Me të plasur pushka. Pushka lajmëtare (habertare) (etnogr.) e shtënë pushkë që lajmëronte se kishte ndodhur diçka e rëndësishme (zakon i vjetër i shqiptarëve). Hodhi pushkë shtiu.
5. Largësi sa mund të arrijë e të vrasë plumbi i kësaj arme. Një pushkë larg.
6. bised. Grindje, përçarje. I futi pushkën shtëpisë. Ndërmjet tyre hyri pushka.
✱Sin.: dyfek, armë, belçik, patickë, mauzer, karabinë, maliher, kallashnikov, cube, grahe, berdankë, breshanë, kapakllie, karajfile, xheverdare, hutë, milonjë, kapsollaqe, dogra, shahi, gacatore, grykëgjerë, grykëngushte, grykëhollë, dyfekmbajtës, dyfektar, e shkrehur, e shtënë, krismë, luftë, grindje, përçarje.
♦ (Është bërë) për t’i rënë me pushkë (me dyfek, me kobure) (diçka) është tharë shumë, është bërë shumë e fortë (për bukën a për diçka tjetër që hahet). Është bërë për pushkë (dikush). 1. Është rritur dhe është pjekur, aq sa për të luftuar me pushkë. 2. E do me dhunë; është bërë si për ta vrarë. T’u bëftë pushka *top! M’u bë qejfi pushkë shih m’u bë zemra mal. Nuk i dridhet pushka (dikujt) është trim e guximtar, nuk tutet; është i vendosur e i palëkundur deri në fund; nuk i dridhet dora. Në *flakë të pushkës (të agzotit). Me *grykën e pushkës (e armëve). Hodhi një pushkë (dikush) përçm. luftoi fare pak; gjoja luftoi, sa për të thënë se luftoi. E ka fjalën pushkë (dikush) është shumë fjalashpër, të vret me fjalë. E ka syrin pushkë (dikush). 1. Sheh shumë mirë e shumë larg; e ka vështrimin të mprehtë; e ka syrin shigjetë. 2. Është trim i madh; ka guxim të madh. Si e ke *syrin e pushkës? shaka. E ka zërin pushkë (dikush). 1. E ka zërin shumë të fortë e kumbues. 2. I dëgjohet fjala, s’e kundërshton njeri; është i vendosur e ç’thotë ai bëhet. Të lë me pushkë në faqe (dikush). 1. Nuk të mbaron punë, ta lë punën përgjysmë, pa e përfunduar; pret kot që dikush ta kryejë diçka. 2. I shpëton rrezikut, të ikën pa e vrarë a pa i bërë diçka tjetër të keqe; është i shpejtë, i shkathët a dredharak e s’e vret dot (zakonisht për gjahun). S’më lënë *topat të dëgjoj pushkët (dyfekët). E mban gishtin në *çark (të pushkës) (dikush). Nuk i ndezi (nuk i shkrepi) pushka (dikujt) nuk ia arriti dot qëllimit që ta dëmtojë dikë, nuk pati sukses në goditjen e dikujt; nuk mundi të marrë atë që donte. I ndez pushka në ujë (dikujt). 1. I shkon fjala kudo, ia dëgjojnë fjalën të gjithë; i del gjithnjë e tija, asnjëherë s’i del keq. 2. Është trim i madh e të bën gjëmën, s’i vete bosh asgjë. I është ndryshkur pushka (dikujt) mospërf. e ka humbur trimërinë, s’është më burrë, s’ka më burrëri. *Plumb pushke. Pushkë (dyfek) me çark mospërf. njeri me botëkuptim të vjetruar, njeri i prapambetur. Pushkë në dushk shih kodra pas bregut. Me pushkë në faqe. 1. Gati për të shtënë a gati për luftë. 2. Gati për t’u grindur, në pritje për të gjetur një shkak për të sulmuar, duke pritur rastin; me gishtin në këmbëz. Pushkë e lagur (dyfek i lagur) mospërf. njeri i pazoti e i pavlerë; njeri që s’ia shkrep, i ngathët e i paaftë, që nuk të mbaron punë; ai që hiqet për trim, por në të vërtetë nuk është i tillë; dikush që nuk del ashtu siç mbahej a siç mendohej. Pushkë (dyfek) pas lufte mendim a veprim i vonuar, që i ka kaluar koha, që s’është thënë a s’është bërë atë kohë që duhej; kofin pas së vjeli (pas të vjelave); kërcim pas dasme (dikush). Pushkë e mbushur njeri i rrezikshëm, që ta bën të keqen në çdo çast, që të kërcënon e duhet t’ia kesh frikën; kund. pushkë e zbrazur. Pushkë e ngrehur keq. njeri i rrezikshëm e i gatshëm në duart e dikujt për të goditur e për të dëmtuar dikë tjetër; kund. pushkë e shkrehur. Pushkë e plasur (dyfek i plasur). 1. Njeri i dobët e me cen në trup a në mendje; njeri i plakur shumë, që nuk është më i zoti për punë, që s’bën dot më asgjë. 2. Diçka që nuk vlen më për asgjë; diçka që nuk është e saktë a e sigurt. Pushkë e shkrehur mospërf. njeri jo i rrezikshëm, që nuk ka fuqi e mjete të të dëmtojë; kund. pushkë e ngrehur. Pushkë pa shul mospërf. shih fishek pa barut. Pushkë e zbrazur iron. njeri i frikshëm, por jo i rrezikshëm, që të kërcënon, por s’të bën dot gjë; kund. pushkë e mbushur. Rrëmbej (rrok) pushkën ngrihem në luftë; nisem për në luftë; luftoj; rrëmbej (rrok) armët. Ma solli në *grykë të pushkës. Shkreh (zbraz) pushkën që në sup (dikush) flet shumë, pa i peshuar fjalët mirë, grin; nuk ka masë e rend në të folur; nuk e përmban veten, nxitohet; i lëshon ujë mullirit (dikujt); e ka qafën të shkurtër₂; kund. i bluan llafet si kutulishtë (dikush). Shtie me pushkën e botës (dikush) e bën një punë duke përdorur si mashë a si vegël të tjerët; vepron me hile pa dalë vetë në shesh; vret gjarprin me dorën e tjetrit; nxjerr prush me këmbët e maces; i nxjerr gështenjat (nga zjarri) me duart e botës. I vuri (i ktheu) pushkën (dyfekun) (dikujt) e luftoi dikë, e vuri përpara me luftë; nuk e pranoi, nuk iu nënshtrua; i ktheu armët. Më erdhi në *grykë të pushkës (dikush).

TOP,~I m. sh. ~A, ~AT 1. Rruzull me madhësi të ndryshme, zakonisht prej llastiku e i mbushur me ajër, që kërcen kur e goditim ose kur përplaset në një vend të fortë dhe që përdoret për të luajtur. Top llastiku (plastike). Top lecke. Top futbolli (basketbolli, volejbolli). Top tenisi. Top hokei. Top pingpongu. Top fëmijësh. Top dore (këmbe). Topa me ngjyra. Lojërat me top. Luaj me top. Hedh (gjuaj) topin. Iu shpua (u shfry) topi. Kërcen si top. Është si top është i shëndetshëm, është me fytyrë të mbushur e topolak (zakonisht për fëmijët).
2. usht. Armë e rëndë zjarri, me grykë të gjatë e të gjerë, që përdoret në luftë për të hedhur larg predha të mëdha. Top kundërajror. Top kundërtank. Gryka e topit. Shtrati i topit. Qitje me top. Një breshëri topash. Mbush (zbraz) topin. Gjëmojnë topat. Gjuaj (shtie) me top. I ra (e rrahu) me top e qëlloi me artileri.
3. Lëmsh nga një lëndë e butë ose e shkrifët. Top dëbore. Top balte. Top brumi.
4. Një sasi stofi, pëlhure, letre, duhani etj., që mbështillet rrumbullak ose lidhet dëng për ta mbajtur më mirë. Një top letër (karton). Dy topa stof (basmë, beze, fanellatë). Top pambuku. Top duhani. Bleu një top shkrepëse.
5. Shirit a rrip i gjerë në pëlhurën e mëndafshtë, që bëhet gjatë endjes me ngjyrë tjetër ose me fill të ndryshëm nga tjerri. Top i kuq (i zi, i gjelbër). Pëlhurë me topa.
6. si ndajf. Të gjithë së bashku, bashkë, tok; lëmsh, shuk. Erdhën top. Jemi top. E mblodhi peshqirin top.
7. si ndajf., bised. Përfundimisht, plotësisht, krejtësisht; menjëherë, si i vdekur, në vend. E mblodhi (e ndau) mendjen top. Iu mbush mendja top. E bëri mendjen top vendosi përfundimisht për diçka. I është bërë mendja top i është mbushur mendja përfundimisht për diçka. Ra top në gjumë. Ra top në tokë. E la top e vrau me një të goditur. Mbeti top në vend ra e vdiq menjëherë.
✱Sin.: lëmsh, shuk, tokël, përboç, lëmuq, rrotull, vilar, kruspull, topçe, tok, ashkë, shakull, vdekur.
♦ M’u bë mendja top (për diçka) u binda plotësisht dhe jam i vendosur prerazi për diçka, më është mbushur mendja plotësisht, nuk kam më asnjë lëkundje; e bëra mendjen top. T’u bëftë pushka top! 1. ur. T’u rritshin fuqitë e fitofsh! (për dikë që shkon në luftë kundër armikut, në kufi për mbrojtjen e atdheut etj.). 2. iron. Bëj çfarë të duash, nuk ta kam frikën, merr fuqi sa të duash e provoje! E bëj zemrën top e mbledh veten, vendos (për të bërë diçka). T’i biesh me top (diçkaje) është shumë e fortë (buka, lakrori etj.), nuk hahet, nuk kapërdihet diçka. Topat të bien! sado zhurmë e madhe të bëhet (për dikë që e zë gjumi dhe nuk zgjohet nga zhurmat a që nuk dëgjon). I ra me top (diçkaje) e shkatërroi përfundimisht diçka; e harxhoi shpejt e shpejt, duke e përdorur me shumicë. S’e çan topi. 1. (dikë). Është i veshur shumë trashë, nuk do t’ia dijë nga e ftohta. 2. (diçka). Është shumë e fortë dhe e qëndrueshme; u bën ballë goditjeve etj. Gjuan një *zog me top (dikush). E hodhi topin (dikush) iron. foli një fjalë, dha një mendim, mbajti një qëndrim; e kaloi shqetësimin a problemin te të tjerët në bisedë. Ja *hop, ja top. Është në *grykë të topit (dikush). Është *tapë topi (tapë) (dikush) tall. E ka mendjen top (dikush) është i qartë e i kulluar në vetvete, me gjithë moshën e kaluar ose edhe pse është i sëmurë; është i përqendruar; iu mbush mendja top (dikujt); e ka mendjen të kthjellët; e ka mendjen të mbledhur; e ka kokën (kryet) plot. E la top në vend (dikë) e vrau me një të goditur aty ku ishte; e la në vend; e la thes në vend; e la lëmsh në vend; e la pikë e gjallë; ia hodhi potkonjtë në erë (dikujt); e la pykë. S’më lënë topat të dëgjoj pushkët (dyfekët) më ka zënë një e keqe e madhe dhe kam harruar hallet e tjera më të vogla. S’e luan (s’e tund) (as) topi. 1. (diçka). Pikërisht ashtu është, është shumë e sigurt dhe plotësisht e vërtetë, nuk mund të hidhet poshtë a të ndryshohet. 2. (dikë). Nuk e lëviz dot njeri nga një vend, nga një punë etj., ka zënë vend mirë, është ngulur, s’e luan a s’e largon dot; ka rrënjë të thella (të forta) (dikush). Mbeti top në vend (dikush) ra e vdiq menjëherë aty ku ishte; mbeti thes në vend; mbeti lëmsh në vend; mbeti në vend; ra pikë e gjallë. E mblodha (e bëra) mendjen top e vendosa përfundimisht e prerazi për diçka, nuk kam asnjë mëdyshje, jam i bindur plotësisht, nuk lëkundem më; e mblodha mendjen; e ndava mendjen. M’u mbush mendja top u binda plotësisht për diçka, nuk kam më asnjë dyshim e nuk lëkundem; m’u mbush mendja; e kam mendjen top; m’u mbush mendja qyp. *Mish për top keq. Top me dhjamë shumë i shëndoshë. Topi s’i ndan shkojnë shumë mirë me njëri-tjetrin, kanë shoqëri të ngushtë e të pastër; janë shumë të lidhur njëri me tjetrin, s’i ndan e s’i përçan dot askush e asgjë; janë mish e kockë; janë mish e thua; janë mish e gjak. Top lecke mospërf. njeri që e urdhëron a e dërgon dikush ku të dojë, që e trajton si të dojë, që sillet me të si i do qejfi; top llastiku. Top llastiku. 1. Njeri me trup të rrumbullt, të lidhur e të fortë, që rrëzohet e nuk vritet. 2. keq. Njeri që nuk zë vend; njeri i paqëndrueshëm, të cilit nuk mund t’i zihet besë, që kërcen sa andej këtej. 3. mospërf. Njeri, të cilin e urdhërojnë shumë, e dërgojnë gjithandej për punë ose e lëvizin shpesh nga një punë në një tjetër; top lecke. Top sheqeri fëmijë i shëndetshëm, i bardhë dhe i bukur (kryesisht për vajza).