FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

BRIMÓR/E,~JA f. sh. ~E, ~ET 1. Qepshe me vrima; biralie, qepgjir; kullore. Nxjerr gështenjat me brimore. Kulloj qumështin me brimore.
2. Copë dërrase me disa vrima, nëpër të cilat kalojnë penjtë që dridhen së bashku e bëhen një fill i vetëm për tezgjah.

DJATHÓR/E,~JA f. sh. ~E, ~ET 1. Baxho. Hapën një djathore.
2. Enë me vrima, në të cilën hidhet djathi i njomë që të kullojë; kullore, kullojë, kullesë, kullorëse. Djathore e vogël.

FÍLT/ËR,~RI m. sh. ~RA, ~RAT 1. Mjet (aparat, letër, cohë etj.), që shërben për të pastruar lëngjet ose gazet, duke u hequr atyre gjërat e panevojshme a të dëmshme; kullore; sitë. Filtri i benzinës (i naftës). Ndërroj filtrat e ajrit. Cigare me filtër cigare që ka në krye një pjesë si shtupë, e cila pengon nikotinën.
2. spec. Mjet (aparat, xham i posaçëm etj.), që veçon, ndalon a dobëson rrymat e ndryshme elektrike, rrezet e dritës, zërat etj. Filtër elektrik. Filtër akustik. Filtër zëri.
3. fig. Mjedis shoqëror a veprimtari shoqërore që i ndihmon njerëzit të pastrojnë ndërgjegjen e botëkuptimin e tyre nga gjërat e dëmshme, nga ndikimet e huaja etj. I kaloi në filtër të gjitha mendimet para se të fliste.
✱Sin.: kullore, sitë, rrjetë.

HÓLLË (i, e) mb. 1. Që është shumë i ngushtë dhe i gjatë, që e ka gjerësinë e trupit të vogël, që e ka prerjen tërthore shumë të vogël; që nuk është i trashë, i fryrë a i shëndoshë dhe që duket i hijshëm, i hajthëm; që është i mprehtë e me majë; kund. i trashë. I hollë e i gjatë. Dru (lastar, shkop) i hollë. Shufër (purtekë) e hollë. Bar i hollë. Pe i hollë. Me trup (me shtat) të hollë. Me qafë të hollë. Me gishta të hollë. Me duar (me këmbë) të holla. Me buzë (me vetulla) të holla. Gjemb i hollë. Sqep i hollë. Gjilpërë e hollë. Me majë të hollë.
2. Që ka trashësi të vogël, që është si cipë a si petë (për sende të rrafshëta e të shtrira); që është bërë prej diçkaje jo të trashë ose që në llojin e vet është i imët, që nuk ka trashësi; kund. i trashë. Letër (cipë, petë, lëvore) e hollë. Shtresë e hollë. Dërrasë (pllakë) e hollë. Xham i hollë. Libër i hollë. Rroba të holla. Çorape të holla. Perde e hollë. Jorgan (qilim) i hollë. Mur i hollë.
3. Që ka gjerësi të vogël, i ngushtë; kund. i gjerë. Brez i hollë. Rrip i hollë toke. Vijë e hollë uji.
4. Që përbëhet nga grimca, kokrriza a thërrmija shumë të vogla ose nga pika të imëta; që është me vrima shumë të ngushta dhe lë të kalojnë grimca a pikla shumë të imëta; i imët. Rërë e hollë. Pluhur i hollë. Miell (sheqer) i hollë. Sitë (kullore) e hollë. Shi i hollë. Breshër i hollë.
5. I rrallë e i imët, që nuk është i dendur; që është i pakët e jo i ngjeshur, i rrallë e pak a shumë i tejdukshëm. Pyll i hollë. Mjegull e hollë. Tym i hollë.
6. Që është shumë i lëngshëm (kryes. për lëndë që përmban shumë ujë); kund. i trashë. Qumësht i hollë. Kos i hollë. Supë e hollë. Baltë e hollë.
7. edhe fig. Që është bërë me mjeshtëri e me kujdes të veçantë, nga që është shumë i ndërlikuar dhe ka pjesë shumë të vogla e të imëta; që është punuar me shumë shije e mprehtësi, që është i përsosur e i përpiktë. Punë e hollë. Punim i hollë. Vepër e hollë. Prerje e hollë. Qëndisje e hollë.
8. fig. Që është shumë i paktë a i vogël sa mezi vërehet, që shquhet me vështirësi, që mezi dallohet; që është shumë i vështirë për t'u kapur. Buzëqeshje (nënqeshje) e hollë. Dallime (ndryshime) të holla. Nuancat e holla të ngjyrave.
9. I lartë; i mprehtë (për tingujt dhe zërin). Zë (tingull) i hollë. Fishkëllimë e hollë. Cicërima e hollë e zogjve.
10. fig. I ftohtë, që të pret, i mprehtë. Thëllim i hollë. Fryn erë e hollë.
11. fig. Që është shumë i lehtë e i këndshëm. Parfum i hollë. Aromë (erë) e hollë.
12. fig. Që është shumë i ndjeshëm, që i kap edhe gjërat me të vogla a me të imëta (për organet e shqisave etj.); që preket shpejt nga diçka, që e ndien menjëherë atë. Ka shije të hollë. Ka ndjenja të holla.
13. fig. Që i kap gjërat shpejt e si duhet, që depërton thellë deri në gjërat më të imëta, që kupton dhe vepron me shumë mprehtësi, i zgjuar, mendjemprehtë; që bëhet a paraqitet me shumë mprehtësi, shumë i thellë. Diplomat i hollë. Është djalë i hollë.
14. fig. Që bëhet me shumë imtësi, i hollësishëm. Njeri (vëzhgues, psikolog) i hollë. Kritikë e hollë. Përgjigje (pyetje, vërejtje) e hollë. Arsyetim (mendim) i hollë. Shaka e hollë. Lëvdatë e hollë. Analizë e hollë.
15. bised.,edhe fig. I dobët, i pazhvilluar; dorëhollë, i varfër. Bagëtitë dolën të holla nga dimri. Misrat ishin të hollë. Ishte në gjendje të hollë. Tokë e hollë tokë e varfër, që jep prodhim të dobët. Misër i hollë misër kokërrvogël.
✱Sin.: i hajthëm, i imët, i ngushtë, hollak, i lëngshëm, i ujshëm, i rrallë, i tejdukshëm, i hollësishëm, i përsosur, i thepët, i përpiktë, i mprehtë, i lehtë, i zgjuar, mendjeprehtë, i mençur, i dobët, i pazhvilluar, i varfër, dorëhollë.
♦ Bëj (derdh) *ujët e hollë euf. Bluan *miell të hollë (dikush). Nuk hipën në *degë të hollë (të thatë) (dikush). Ka *hundë të hollë (dikush). E ka hundën të hollë (dikush). 1. I kap shpejt e mirë erërat e ndryshme, ka nuhatje të fortë; ka nuhatje të hollë. 2. I kap shpejt gjërat, i parandien a i parasheh shpejt e mirë, i kupton menjëherë, i nuhat shpejt; ka hundë të hollë; ka nuhatje të hollë. 3. iron. Nuk pranon çdo gjë, zgjedh shumë e bën naze; është buzëhollë; ka hundë të hollë. E ka mendjen të hollë (dikush) është shumë i zgjuar e i mprehtë, i kap gjërat shpejt; është mendjehollë; i pret mendja hollë (dikujt). Ka *nuhatje të hollë (dikush) i parandien a i parashikon shpejt e mirë gjërat, i kap menjëherë; e ka hundën të hollë. I ka veshët të hollë (dikush) dëgjon shumë mirë; e rrok menjëherë një zë a një tingull; i ka veshët të mprehtë. *Ujët e hollë (e vogël) euf.

KULLÉS/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Llumi a turbullira që mbetet në fund të një enë pasi kullon diçka e turbullt (uji, qumështi etj.); kullimë.
2. Kullore; kulluese.
✱Sin.: llum, kullimë, fundërri, kulluese, kullore.

KULLÓJS/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Kulluese, kullore, kullorëse.
2. Llum, kullomë, fundërri.

KULLÓR/E,~JA f. sh. ~E, ~ET Enë e posaçme me vrima të vogla për të kulluar lëngje të ndryshme; kulluese. Kullore për makarona.
✱Sin.: kulluese, kullesë, kullojsë.

KULLÓRËSE,~JA f. sh. ~E, ~ET Kulluese, kullore, kullojsë.

KULLÚES,~E mb. 1. bujq. Që bëhet për të kulluar lagështirën e tepërt të tokës. Kanal kullues.
2. Që përdoret si enë për të kulluar lëngje; që kullon. Enë kulluese.
3. si em. Sipas kuptimit të mbiemrit.
✱Sin.: kullore, kullues.

KULLÚES/E,~JA f. sh. ~E, ~ET Enë kulluese; kullore. Qumështin e kullojmë në kulluese.
✱Sin.: kullore, kullojsë, kullorëse.

MËSÁLL/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Copë prej pëlhure, zakonisht me katrorë dhe e prerë si shami e madhe, që e vënë përpara si futë ose në prehër të ftuarit në dasmë etj. kur hanë bukë; futë, përparëse. Lidhi për ije një mësallë. Mësallat e dasmës. Me mësallë përpara.
2. Copë e tillë që përdoret si peshqir. Fshiu duart me mësallë.
3. Mbulesë tryeze prej pëlhure të trashë e zakonisht me qëndisje, cilore. Pa një njollë vaji mbi mësallën e tryezës së bukës. Mësallë e bardhë. Shtroj mësallën. E mbuloi me mësallë.
4. Tryeza e bukës; sofra. Në krye të mësallës. U shtruan (u ulën) në mësallë. E kishin zakon të mos nxirrnin shumë bukë në mësallë. Fiku i bardhë hahet në mësallë. (fj. u.).
5. fig., bised. Darkë; gosti. I bëri një mësallë i shtroi një darkë.
6. Napë djathi a gjize, kulluese. Mësalla e djathit. Mbështolli djathin me mësallë.
✱Sin.: përparëse, futë, cilore, sofrabez, mbulesë, gosti, napë, kullore.
♦ Mësallë me dy faqe përb. Njeri që, për të mbrojtur interesin e vet, ndërron qëndrim e pikëpamje; njeri që ndryshe flet e ndryshe vepron; (njeri) me dy faqe; (njeri) me dy fytyra; thes me dy gryka; me gojë të lan e me dhëmbë të çan (dikush); këtej të pi verën e andej të shan derën (dikush).

NÁP/Ë,~A_I f. sh. ~A, ~AT 1. Trastë prej leshi e endur rrallë, ku hidhet djathi ose gjiza që t'i kullojë hirra. Napë me djathë (me gjizë). Djathë nape. Kulloj gjizën me napë.
2. Copë pëlhure e hollë që përdoret për të kulluar qumështin a çfarëdo lëngu, për ta ndarë atë nga papastërtitë. Kulloj qumështin me napë.
3. Pëlhurë e bardhë dhe e hollë që përdoret nga gratë si shami koke. Hoqi (vuri) napën. Napa e bardhë si dëborë i ndriste mbi flokët e thinjur. Gjyshja mbante gjithmonë napë.
4. Mbulesë. Napë tryeze. Dyshek me napë të bardhë.
5. fig. Perde e hollë, cipë. Napë resh. Napa e mjegullës. Napa e natës. I hoqi (i grisi) napën. Një napë e dendur ngrihej aty për aty.
✱Sin.: mësallë, kullore, lëplungë, napëlungë, kullishte, faqëz, garzë, faqore, farkore, shami, pështjellak, tullupan, vel, mbulesë, perde, trastë, dylben, cipull, maramë, cipë.

NAPËLÚNG/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT Napë_I, kullore, trastë.

QEPGJÍR,~I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. Lugë e madhe me bisht të gjatë; lloj garuzhde; lugan; qepshe me vrima. Qepgjir i madh për të kulluar lëngun e qepës.
2. Enë gjysmë e rrumbullakët dhe me vrima të vogla, që përdoret për të larë orizin ose diçka tjetër; brimore, biralie. Qepgjir për larjen e orizit.
✱Sin.: kullore, shoshare.

TULLUPÁN,~I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. Shami e bardhë, që mbajnë gratë në kokë; cipë e hollë dhe e bardhë që e hedhin gratë në kokë; çember, napë. Kaloi një plakë me tullupan. E bëri të bardhë si tullupan.
2. Copë e pastër, zakonisht e bardhë, që përdoret për të kulluar qumështin, rakinë ose diçka tjetër të lëngët; napë qumështi (rakie), kullore.
3. fig. Fëmijë pa flokë, qeros. Mbante një tullupan në prehër.
4. si mb. Që është ose që bëhet shumë i bardhë e i pastër. E sapunisi, e bëri tullupan të bardhë.
5. si ndajf. Shumë (për ngjyrën e bardhë); tebeshir. Tullupan i bardhë.
✱Sin.: shami, napë, çember, kullore, i bardhë, qeros.