FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ADHURÚESHËM ndajf., libr. Në mënyrë të adhurueshme. Foli adhurueshëm. Kori këndoi adhurueshëm. Dukej adhurueshëm.
✱Sin.: pëlqyeshëm, admirueshëm.

DIRIGJÍM,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur dirigjoj; drejtimi i një orkestre, i një kori ose i një grupi muzikor, që këndon a luan me vegël muzikore në një shfaqje. Dirigjimi i orkestrës.
2. muz. Puna që bën dirigjuesi i një orkestre, kori etj.; mjeshtëria e dirigjuesit. Arti i dirigjimit. Mëson për dirigjim.
3. fig., libr. Marrja e rolit kryesor për organizimin e drejtimin e një pune a të një veprimtarie, drejtim. Dirigjimi i skuadrës (e ekipit).

FATÓS,~I m. sh. ~A, ~AT 1. Trim i madh; kreshnik. Fatosat e atdheut.

2. vjet. Nxënës i ciklit të ulët të arsimit fillor deri në moshën nëntë vjeç. Kori (grupi) i fatosave.

✱Sin.: trim, kreshnik, nxënës.

FATÓS/E,~JA f. sh. ~E, ~ET 1. Trimëreshë e madhe; kreshnike. Fatose e vërtetë.

2. vjet. Nxënëse e ciklit të ulët të arsimit fillor deri në moshën nëntë vjeçe. Kori (grupi) i fatoseve.

✱Sin.: trimëreshë, kreshnike, nxënëse.

KÓR,~I m. sh. ~E, ~ET 1. muz. Grup këngëtarësh të cilët këndojnë së bashku me zëra të ndryshëm; këngët a pjesët që këndohen nga ky grup. Këndon kori i pleqve (në Korçë). Shoqëron kori.
2. Zëri në grup i ngjashëm me atë të këtyre këngëtarëve, që është karakteristik për disa kafshë dhe kandrra. Kori i bretkosave (i gjinkallave). Britmë (ulërimë) në kor britmë (ulërimë) e njëkohshme njerëzish, kafshësh a kandrrash.

KORÍ,~A f. Turp, marre. Kam kori.

KORÍST,~I m. sh. ~Ë, ~ËT Ai që këndon në kor; këngëtar kori. Koristi i vjetër i grupit të Korçës.

KORÍST/E,~JA f. sh. ~E, ~ET Ajo që këndon në kor; këngëtare kori. Koriste e re.

MBYT (MBYS) vep., ~A, ~UR kal. 1. E bëj të vdesë një njeri a e ngordh një kafshë, duke i shtrënguar fort grykën sa të mos marrë dot frymë, duke e zhytur në ujë etj. I mbyturi të mbyt. E mbytën në lumë (në del, në pus). E mbyti me duar (me tel). I mbyti bletët me tym. Edhe vau të mbyt. (fj. u.) edhe vështirësitë a problemet e vogla të lodhin e të mundojnë shumë. Kapërcyen zhyt e mbyt një lumë të turbullt plot me kërcunj të zinj ia dolën me shumë vështirësi, me shumë mundime.
2. Ther ose vras duke e goditur me diçka; prridh, fur. Mbyti një gjel për mikun. Mbytën gjarprin e hatashëm. E mbyti me thikë (me sëpatë). E mbytën me gurë.
3. Fundos një mjet lundrimi duke e dëmtuar ose duke e përmbysur. U kishin mbytur dy anije me mall. E mbytën varkën.
4. bised., vet. v. III Nuk e lë të marrë frymë lirisht, i vështirëson frymëmarrjen dikujt, i zë frymën; asfikson. Ajo jakë është tepër e ngushtë, të mbyt. Na mbyti tymi (pluhuri). E mbyti kolla. Na mbyti vapa.
5. fig., vet. v. III Më pushton një ndjenjë a gjendje emocionale aq e fortë saqë mezi marr frymë. E mbyti malli (dhimbja). E mbytën ngashërimet (lotët) qau me të madhe, qau me shumë lot.
6. bised. E rrah shumë dikë, e rrah për vdekje; i jap shumë goditje. E mbyti tjetrin me grushte. E mbyti me shkelma.
7. I hedh diçkaje shumë ujë, qumësht, sherbet a diçka tjetër të lëngshme sa të zhytet plotësisht për ta zbutur, për ta ëmbëlsuar etj.; e ngop me një lëng, e përmbyt. E mbyti miellin me ujë. Mbyt kadaifin (bakllavanë) me sherbet. E ka mbytur byrekun (tavën) me vaj (me gjalpë). Mbyt gëlqeren me ujë e shuaj. Mbytin finjën i hedhin ujë hirit për të bërë finjë.
8. vet. v. III Del me shumicë sipër diçkaje, e mbulon të tërën dhe nuk e lë të zhvillohet; përhapet me shumicë gjithandej, vjen me tepri sa të pengon, sjell dëme etj.; ka me shumicë. I mbyti bari i keq grunjërat (të lashtat, arat). E mbyti balta udhën.
9. Përmbyt, vërshon (për ujin, për lumin). E mbyti lumi fushën. Na mbyti shiu (dëbora). E mbytën djersët i dolën shumë djersë, u bë qull në djersë.
10. fig. E nxjerr a e përhap në numër shumë të madh, e mbush gjithandej me të, e përmbyt. E mbytën tregun me mallra (me perime). E mbytën fëmijët kishte shumë fëmijë.
11. fig. Bëj diçka me tepri ose jap diçka me shumicë aq e sa e lodh dikë e s’e lë të marrë frymë, e dynd, e shemb. E mbyti me fjalë (me të shara). E mbyti me pyetje. E mbyti me të mira (me dhurata).
12. fig. E ngarkoj dikë rëndë me punë, me detyrime etj. sa s’mban dot më; e lodh dikë jashtë mase, e mundoj, në punë; vet. v. III më dërrmon, s’më lë të marr frymë, më rëndon shumë. E mbyti në punë. I mbyste me detyra (me projekte). I mbyti me borxhe. I mbyti puna. I mbytnin hallet. Shumë babo e mbytin fëmijën. (fj. u.) shumë vetë e bëjnë më keq një situatë a problem.
13. Mbuloj një tingull a një zë me anë të një tingulli më të fuqishëm ose me anë të një zhurme. Zhurma i mbyti bisedat. Duartrokitjet i mbytën fjalët e folësit. Këngëtarin e mbyti kori (orkestra).
14. fig. E bëj të heshtë, e mposht, e nënshtroj; shtyp me dhunë, shuaj, asgjësoj (një kryengritje etj.). Mbyste kundërshtimet (ankesat, kritikat). E mbytën me gjak kryengritjen (lëvizjen, luftën). E mbyti me zjarr e me hekur.
15. fig. E pengoj diçka që të marrë udhë e të zhvillohet lirisht; mposht një ndjenjë ose diçka tjetër që më mundon; përpiqem të harroj një brengë duke u marrë me diçka, duke pirë etj. E mbyti mërzitjen me alkool. Mbyt një ndjenjë (një dëshirë). Mbyste hidhërimin (dëshpërimin, dhembjet shpirtërore). Donte të thoshte diçka për të qeshur, por e mbyti shakanë. Kjo që thua, e mbyt idenë tjetër.
16. bised. Fut në dhe ose mbuloj me dhe një degë, bimë, një rrënjë a një kalem druri që të mbijë, përpajnoj. Mbyt pjergullën (hardhinë).
✱Sin.: prridh, fur, kacafyt, ngordh, vras, ther, fundos, asfiksoj, përmbyt, mek, asgjësoj, shtyp, mposht, nënshtroj, shuaj, fik, fashit, ngop, gllabëroj, dend, dërrmoj, shemb, mundoj, përpajnoj.
♦ E mbyt që në *djep (diçka). S’e ka mbytur *macen (dikush) iron. I mbyt *macet (dikush) keq. E mbyti me *pështymë (dikë). *Zhyt e mbyt.

ORKESTRÚES,~I m. sh. ~, ~IT 1. muz. Ai që përpunon dhe përshtat një pjesë muzikore për t’u interpretuar nga një orkestër, duke ndarë rolet për secilin instrument; përpunues muzikor. Orkestuesi i këngës. Është drejtues kori dhe orkestrues i këngëve lirike qytetare. Orkestrues muzikor. Është një ndër kompozitorët dhe orkestruesit më të shquar.
2. fig. Ai që planifikon, koordinon ose drejton një veprimtari komplekse, shpesh në mënyrë të organizuar dhe të qëllimshme. Është orkestrues i gjithë historisë. Orkestruesi kryesor i operacioneve luftarake. Orkestrues i sulmeve mediatike.
3. si mb. Sipas kuptimeve emrit. Teknika orkestruese të caktuara në muzikë. Rol orkestrues. Sipas shkallëve dhe ritmeve orkestruese.

SOLÍST,~I m. sh. ~Ë, ~ËT Artist (këngëtar, muzikant a valltar) që luan ose këndon vetëm një pjesë në një shfaqje, ose që luan një pjesë kryesore i shoqëruar nga të tjerët; artist që këndon a luan solo. Solisti dhe orkestra (kori).

ZHÁB/Ë,~A_I f. sh. ~A, ~AT zool. (lat. Rana) 1. Lloj bretkose, me trup pak më të madh se e zakonshmja, që e ka lëkurën të murrme në të kuqërremtë, të mbuluar me puçrra me helm dhe që rron zakonisht në toka me lagështirë e në moçalishta; bretkosë. Zhaba e detit (lat. Lophius budegassa). Ishte mbushur ujëmbledhësi plot me zhaba. Kori i zhabave. Kur të shohë zhaba veshët kurrë, asnjëherë. Zhabë bataku njeri shumë i keq. Lëvrihen buajt, shtypen zhabat. (fj. u).
2. fig., keq.Vajzë a grua me trup të madh dhe e ngathët, e shëmtuar dhe dembele. Ajo zhaba. Çfarë i paska pëlqyer asaj zhabe?! Nuk shihet me sy zhaba.