FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

KOMBINÁT,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Ndërmarrje a sipërmarrje e madhe, e përbërë nga disa fabrika, sektorë etj. Kombinat metalurgjik.
2. tek. Makinë e madhe, aparat a mekanizëm kompleks që kryen disa punë.
3. si mb., tek. Që kryen disa punë. Makinë kombinat.

METALURGJÍK,~U m., bised. Kombinat a uzinë ku prodhohen metalet e lidhjet e tyre dhe ku bëhet përpunimi i tyre. Metalurgjiku i Elbasanit. Punëtorët e metalurgjikut.

PUN/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR 1. jokal. Bëj një punë të caktuar duke përdorur forcën e krahut e të mendjes dhe vegla e mjete pune për të prodhuar diçka, për të ndërtuar, për të krijuar etj. Punon në uzinë (në fabrikë, në kombinat, në arë, në fushë). Punon në arsim (në ndërtim, në bujqësi). Punon edhe jashtë orarit (me orar të zgjatur). Punonte si kalë. Punon mirë (pastër). Punonte shkel e shko. Kemi punuar bashkë. Kush s’punon, dheut i rëndon. (fj. u.). Kush nuk punon, nuk ha. (fj. u.). Punove, gëzove. (fj. u.). Trupi shëndoshet me të punuar, mendja ndritohet me të mësuar. (fj. u.). Do punuar koka, që të japë toka. (fj. u.). Hekuri punon, shakulli gjëmon. (fj. u.).
2. jokal. Ushtroj një mjeshtëri a profesion të caktuar; jam në një punë a në një detyrë të caktuar. Punon si marangoz (si traktorist, si minator, si murator, si shofer, si mësues, si agronom, si llogaritar).
3. jokal. Zhvilloj një veprimtari a kryej një veprim me vetëdije, sillem a veproj në një mënyrë të caktuar; përpiqem për të mirën e dikujt a të diçkaje. Punon me mend në kokë. Punon haptazi (fshehurazi). Ka punuar nën rrogoz (pas shpine).
4. jokal., vet. v. III Zhvillon punën a veprimtarinë e vet, është i hapur dhe kryen shërbime (për një ndërmarrje, institucion, dyqan etj.); funksionon. Dogana ka punuar rregullisht. Biblioteka punon tërë ditën. Libraria punon vetëm paradite.
5. jokal., vet. v. III Është në gjendje pune, nuk është i prishur (për një makinë a një mekanizëm); funksionon, shkon. Makina (motori, ora) punon në rregull.
6. jokal., vet. v. III Kryen punën e vet, është i aftë për punë (për një organ a gjymtyrë të trupit); funksionon. I punon zemra. S’i punojnë sytë (mirë) nuk sheh mirë. S’i punon më dora nuk është më i zoti për punë. Nuk i punonin më këmbët nuk ecte dot më. Sa të më punojë këmba e dora. I punon mendja për shumë gjëra i vete mendja për shumë gjëra. I punon fantazia atij.
7. jokal. Bëj punë edukuese, sqaruese etj. me dikë për ta bindur e për ta ngritur nga ana arsimore, kulturore etj. Punon me pionierët (me fëmijët, me rininë).
8. jokal., vet. v. III (kryes. me një trajtë të shkurtër të përemrit vetor në r. dhanore) Më vete mbarë, më ecën; vepron. I punoi fati (zari). S’na punoi koha (moti) sivjet. Koha punon për ne.
9. jokal., vet. v. III Mbledh qelb, nuk është mbyllur ende (për një plagë). I punonte plaga.
10. bised., jokal., vet. v. III Ka vlerë, ka rëndësi; është i dobishëm, i nevojshëm a i domosdoshëm; të mbaron punë, hyn në punë. Sot punon shkolla (kualifikimi, specializimi).
11. jokal., vet. v. III Shkon e vjen, kalon; përdoret, vihet në përdorim. Atje punojnë kafshët. Në atë rrugë punon treni. Këtej punojnë makinat çdo ditë. Ajo rrugë nuk punon më.
12. bised., jokal. Kam lidhje ose marrëdhënie me dikë a me diçka, marr e jap me të; lidhem. Elbasani punonte me Durrësin. Ne punonim më shumë me Tiranën.
13. kal. Lëroj, rrëmih (për tokën). E punuan arën (tokën) me traktor. Ia punonin tokat argatët. Toka i përket atij që e punon.
14. kal. Përpunoj një lëndë të parë dhe nxjerr prodhime të ndryshme; e përpunoj diçka për t’ia përmirësuar cilësinë ose për ta bërë të gatshme për t’u përdorur. Punon lëkurën (drurin, baltën, hekurin). Punon pemët (ullinjtë, qumështin).
15. kal. Bëj a prodhoj diçka. Punon voza (arka). Punon çorape (triko). Punonin qymyr. Punonte djathë (gjalpë).
16. bised., kal. E vë në lëvizje a në veprim diçka, e përdor, e luaj. Ai punonte rremat (lopatat). E punonte shpatën me lehtësi. S’e punonte dot makinën.
17. fig., kal. Zbërthej e shpjegoj një fjalim, një temë, një artikull a diçka tjetër dhe nxjerr përfundime e detyra. Punoi me nxënësit një temë mbi drogën (mbi alkoolin).
18. kal. E ngre diçka në një shkallë më të lartë, e përmirësoj, e përsos, e përpunoj. Punoi gjuhën (stilin). Punon shijen muzikore.
19. bised., kal. Merrem rregullisht me një punë a me një veprimtari të caktuar; ushtroj. Punon bujqësinë. Punonte mërgimin. Punonte zanatin e vet.
20. bised., kal. E përdor për të kaluar në të, e rrah (një rrugë); jap e marr kryesisht për punë tregtie me një vend. Nuk e punonim më atë udhë. Ai punonte rrugën e Vlorës. Ata punojnë Prishtinën (Tetovën, Ulqinin)).
21. fig., bised., kal. I bëj dikujt një të keqe; e mashtroj dikë, ia hedh; bëj diçka të keqe. I punoi të zezën (qindin). I punoi një rreng (një hile). Ia punoi mirë. Harrove ç’na punoi? Ia punoi prapa krahëve. Të punon atë që s’ta pret mendja!
✱Sin.: funksionoj, shkoj, eci, vete, përdor, lëvroj lëroj, përpunoj, bëj, ushtroj, rrah, hedh, veproj, kryej, rreh, regëtin, edukoj, sqaroj, mbledh, qelbëzon, kaloj, lidh, thur, këpus, rrëmih, prodhoj, lëviz, luaj, zbërthej, shpjegoj, përsos, mashtroj.
♦ Punon nën *dhe (dikush) keq. I punon *goja (dikujt). Punon prapa *gardhit (dikush). Punon nën *gunë (dikush). Nuk më punojnë (nuk më bëjnë) *gjunjët. I punon *koka (dikujt). Punon prapa *krahëve (dikush). Ia punoi prapa *krahëve (dikujt). S’i punon një *kuti (dikujt) tall. I punon *mendja (dikujt). I punoi *qindin (dikujt). I punoi (i luajti) një *rreng (dikujt). Punon nën *rrogoz (dikush) keq. Punon prapa *skenës (dikush) libr. keq. Punon *sot e ha sot (dikush). Ia punoi pas *shpine (dikujt). I punon *truri (dikujt). Më punon *zemra (për dikë a për diçka).

SIDERURGJÍK,~E mb. Që ka të bëjë me metalurgjinë e zezë, i metalurgjisë së zezë. Industria siderurgjike. Qendër siderurgjike. Kombinat siderurgjik.

TEKSTÍL,~I m. zakon. sh. ~E, ~ET 1. Tërësi e copave të endura me fije pambuku, leshi etj.; tërësi e pëlhurave, e bezeve, e stofrave etj. Tekstilet të leshta (të pambukta, të mëndafshta). Tekstile të endura në vegjë. Tekstilet shqiptare. Prodhime tekstili. Kombinat tekstilesh. Fabrikë tekstili.
2. Fabrikë, kombinat, industri tekstili. Punonin në tekstil.

TEKSTILÍST,~I m. sh. ~Ë, ~ËT Punëtor në një fabrikë ose në një kombinat tekstili. Puna e tekstilistëve. Tekstilist i zoti.

TEKSTILÍST/E,~JA f. sh. ~E, ~ET Punëtore në një fabrikë ose në një kombinat tekstili. Tekstilistet e kombinatit. Tekstiliste me përvojë.

USHQIMÓR,~E mb. 1. Që ka të bëjë me ushqimin, që lidhet me ushqimin, i ushqimit; që përmban ushqim, që shërben si ushqim; që përdoret në ushqim. Artikuj ushqimorë. Sende ushqimore. Lëndë ushqimore. Vajra (yndyra) ushqimore. Nevoja (kërkesa) ushqimore. Vlera ushqimore. Baza ushqimore (bujq.) tërësia e ushqimeve që përgatiten për bagëtitë. Njësi ushqimore (bujq.) vlera ushqyese që ka një kilogram elb ose tërshërë.
2. Që përgatit dhe përpunon ushqime; që shërben për ruajtjen dhe për tregtimin e ushqimeve; i ushqimeve. Industria ushqimore. Kombinat ushqimor. Fabrikë ushqimore. Ndërmarrje ushqimore. Dyqan ushqimor. Rezerva ushqimore.
3. Që ka të bëjë me mënyrën se si ushqehet dikush, që lidhet me kërkesën për ushqim. Regjimi ushqimor.
4. drejt. Që ka të bëjë me sigurimin e ushqimit e të mjeteve të jetesës për dikë. Detyrimi ushqimor. Pension ushqimor.

ÇMEND vep., ~A, ~UR kal. 1. E bëj të humbasë aftësinë për të menduar në mënyrë normale, e bëj të humbë kontrollin, e shkalloj. E çmendi fare. Ato akuza të përsëritura në fytyrë e çmendën. Ato tortura e çmendën.
2. E shqetësoj shumë me diçka të padurueshme, i marr mendtë. Na çmendi me atë zhurmë. E çmendi me fjalë. Fut në shtëpi një kombinat dhe çmend gjithë lagjen.
3. fig. E bëj për vete apo e tërheq me diçka që i pëlqen shumë, e mahnit. E çmendi me bukurinë e saj. Tregon ca histori që të çmend. E çmendi sapo e pa që qeshi me shakanë e tij.
✱Sin.: shkalloj, lajthis, marros, çakërdis, mahnit.
♦ Çmend (tërbon) edhe *buallin (dikush) keq.