FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

AGJITATÍV,~E mb. 1. polit. Që ka të bëjë me agjitimin, që lidhet me përpjekjet për të nxitur, për të mobilizuar ose për të aktivizuar njerëzit për një kauzë të caktuar, zakonisht politike, sociale apo ideologjike; që lidhet me përpjekje për të ndikuar në opinionin publik. Fjalim (veprimtari) agjitative. Material agjitativ. Punë e fshehtë agjitative. Postera agjitativë.
2. keq. Që synon t’i mbushë mendjen dikujt për diçka me fjalë të zbrazëta. Frazeologji agjitative. Parulla boshe agjitative.
✱Sin.: agjitues, propagandistik, propagandues, propagandist.

AMBASADÓR,~I m. sh. ~Ë, ~ËT Përfaqësuesi më i lartë diplomatik që ka një shtet në një shtet tjetër ose pranë një organizate ndërkombëtare, me qëllim përfaqësimin e interesave të vendit të tij; drejtuesi i ambasadës. Ambasador i jashtëzakonshëm e fuqiplotë. E emëruan ambasador. Ambasador i Paqes. Ambasadorët e akredituar. Ambasador nderi figurë publike që promovon një kauzë ose një vend, zakonisht pa status diplomatik zyrtar.

HERÓ,~I m. sh. ~NJ, ~NJTË 1. Njeri që lufton me guxim dhe vetëmohim për një qëllim fisnik a për një kauzë të madhe, duke vënë në rrezik veten dhe duke sakrifikuar jetën nëse është nevoja. Heroi që shpëtoi dy fëmijë nga mbytja. Heroi i ditës. Hero legjendar. Hero i luftës. Vepra e heronjve. Heronj të popullit. Hero Kombëtar a) titull i lartë nderi që i është dhënë Gjergj Kastriotit - Skënderbeut, udhëheqës i popullit shqiptar dhe luftëtar i shquar kundër pushtuesve osmanë në shekullin XV; b) urdhër nderi, me të cilin dekorohen ata që kanë kryer vepra të larta trimërie, heroizmi dhe vetëmohimi të pashoq në mbrojtje të interesave të larta të shoqërisë dhe të Atdheut.
2. Njeri që shquhet për arritje të mëdha në një fushë të caktuar. Nxënësit e shkëlqyer që zgjedhin rrugën fisnike të mjekësisë janë heronjtë e së nesërmes.
3. let., mit., folk. Protagonist a personazh kryesor në një legjendë, gojëdhënë, rrëfim, tregim, roman, etj., i mbushur me kurajë dhe forcë të madhe, i dalluar për tipare të veçanta. Heroi kryesor. Heroi pozitiv. Heroi i tregimit romanit i novelës, i dramës). Heronjtë e mitologjisë. Dyluftimet mes heronjve në mitologji. Flasim për heroin e romanit.
✱Sin.: gjysmëhyjni, gjysmëperëndi, trim, kreshnik, protagonist, fitimtar.

KAUZÁL,~E mb., libr. Që ka të bëjë me një kauzë a me një çështje me rëndësi madhore. Çështje e drejtë (e madhe) kauzale. Problem kauzal.

KÁUZ/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT lart. Çështje e drejtë me rëndësi madhore, që shpreh dhe mbron interesa a qëllime me karakter mbarëqytetar, mbarëpublik, mbarëkombëtar etj.; tërësia e këtyre interesave a qëllimeve mbarëqytetare, mbarëkombëtare etj. Kauza e shenjtë për mbrojtjen e atdheut (për çlirimin e vendit). Kauza e gjithë partisë. Kauzë juridike (drejt.).

KOMPROMETÚAR (i, e) mb., libr., mospërf. 1. Që është komprometuar; i njollosur. Njerëz (politikanë) të komprometuar.
2. edhe fig. Që është ngatërruar keq dhe ka ulur dinjitetin e vet; i turpëruar publikisht. Kauzë (ngjarje, ndodhi) e komprometuar. Autoritet i komprometuar.
✱Sin.: i njollosur, i përlyer, i ngatërruar, i turpëruar.

KOMPROMETÚESH/ËM (i), ~ME (e) mb., edhe fig. Që mund të komprometohet; kund. i pakomprometueshëm. Drejtues i komprometueshëm. Kauzë e komprometueshme.

►KUSHT/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR vetv. (me trajtë të shkurtër përemërore) 1. I jepem një kauze a një ideali; flijoj veten për një kauzë a detyrë shumë të rëndësishme; i përkushtohem dikujt a diçkaje. I kushtohem artit (shkencës, gjuhësisë).
2. vet. v. III Bëhet ose zhvillohet një veprimtari për një çështje të rëndësishme me rastin e një përvjetori etj. I kushtohet përvjetorit (100 - vjetorit) të lindjes (të vdekjes).
3. pës., vet. v. III e KUSHTÓJ.
✱Sin.: flijohet, përkushtohem.

KUSHT/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR kal. (me trajtë të shkurtër përemërore) 1. Sakrifikoj jetën ose jap gjithçka për një ideal a për një kauzë të lartë; flijoj veten. Tërë jetën ia kushtoi atdheut (shkencës).
2. Botoj diçka (një libër, një vepër etj.) në shenjë kujtimi, nderimi e respekti për dikë a diçka, duke vënë në ballinë edhe një shkrim të shkurtër; përkushtoj. Ia kushtoj nënës sime të dashur!
✱Sin.: flijoj, dedikoj, përkushtoj.

MADHËSHTÓR,~E mb. 1. Që ka pamje të mrekullueshme, që ka shkëlqim të veçantë dhe të mahnit me bukurinë e vet; i madhërishëm. Para nesh shtriheshin Bjeshkët madhështore. Kështjella më madhështore në Ballkan. Druri u rrit dhe u bë një rrap madhështor. U ngrit një përmendore madhështore. Veshja e perandorit ishte madhështore.
2. Që ka vlerë a rëndësi shumë të madhe, që ka veti të shquara; i madhërishëm. Ai bëri një veprim sa të thjeshtë aq dhe madhështor. Këto fjalë kishin një guxim madhështor. Hartoi një plan madhështor. Mbron një kauzë madhështore.
3. Që ka përmasa të mëdha dhe admirohet nga shumë njerëz, shumë i kënaqshëm dhe i lavdërueshëm, i shkëlqyer. Tubim madhështor. Protesta madhështore. Sukses madhështor. Arritje madhështore. Projekt madhështor. Punime madhështore. Kjo ishte festa më madhështore që është bërë.
4. Që mbahet me të madh, kryelartë. Njeri madhështor.
✱Sin.: i madhërishëm, i famshëm, i madh, monumental, i kënaqshëm, i lavdërueshëm, i shkëlqyer, hijerëndë, pamjerëndë, olimpik, legjendar, krenar, kryelartë.

MARTÍR,~I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. Ai që pranon vdekjen në vend që të heqë dorë nga besimi i vet fetar.

2. Ai që vuan shumë e jep edhe jetën për një çështje të lartë e të shenjtë, ai që sakrifikon veten për një kauzë (për çlirimin a për mbrojtjen e Atdheut, për drejtësinë shoqërore etj.); dëshmor. Martirët e At­dheut (e lirisë). Martirët e Borovës. Gjaku i martirëve. Varret e martirëve. Përkujtimi i martirëve të rënë për Atdhe. Dha jetën si martir. U ngrit një obelisk në kujtim të martirëve.

3. Ai që jep jetën për diçka me vlerë të madhe. Martir i dashurisë.

MARTÍR/E,~JA f. sh. ~E, ~ET 1. Ajo që pranon vdekjen në vend që të heqë dorë nga besimi i vet fetar.

2. Ajo që vuan shumë e jep edhe jetën për një çështje të lartë e të shenjtë (për çlirimin a për mbrojtjen e Atdheut, për drejtësinë shoqërore, për besimin fetar etj.), ajo që sakrifikon veten për një kauzë; dëshmore. Martirja e kombit. Martirja e re.

3. Ajo që jep jetën për diçka me vlerë të madhe. Martire e dashurisë.

►MARTIRIZ/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Bie dëshmor, bëhem theror, flijohem për një kauzë të madhe. U martirizuan për lirinë e Atdheut.
2. vetv. Heq e vuaj shumë për një çështje të lartë e të shenjtë (për çlirimin a për mbrojtjen e Atdheut, për drejtësinë shoqërore, për besimin fetar etj.). Martirizohet peshkopi.
3. pës. e MARTIRIZÓJ.
✱Sin.: therorizohem, flijohem, heq, vuaj, mundohem, sfilitem, torturohem.

MARTIRIZÚAR (i, e) mb. 1. Që e kanë vrarë për një kauzë të madhe, që ka rënë martir. Prift i martirizuar. Ushtarë të martirizuar.
2. Që ka vuajtur dhe është torturuar si martir. Popull i martirizuar.
✱Sin.: i therorizuar, i flijuar.

MECENÁT,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Mecen. Monarku ishte mecenat i madh i artit.
2. Mbështetje e madhe për një artist, për një shkrimtar, për një kauzë etj. Familje fisnike e njohur edhe për vepra mecenati.

MILITÁNT,~E mb., libr. 1. Që është anëtar i një partie a i një organizate dhe zhvillon një veprimtari të gjallë, duke luftuar me vendosmëri për të plotësuar programin e qëllimet e saj. I ri militant. Grup militant. U miqësua me shokë militantë.
2. fig. Që lufton aktivisht për një qëllim të lartë a për një kauzë, luftarak. Poetë militantë. Art militant. Letërsi militante. Vepër militante. Frymë militante.

MILITÁNT,~I m. sh. ~Ë, ~ËT libr. 1. Anëtar i një partie a i një organizate, që zhvillon një veprimtari të gjallë, duke luftuar me vendosmëri për të plotësuar programin e qëllimet e saj. Militantët morën kontrollin e qytetit.
2. fig. Luftëtar aktiv për një qëllim të lartë a për një kauzë; veprimtar.

MILITÁNT/E,~JA f. sh. ~E, ~ET 1. Anëtare e një partie apo e një organizate, që është aktive dhe e vendosur për të plotësuar programin e qëllimet e saj. Tërheq vëmendjen e militanteve të thjeshta.
2. fig. Luftëtare aktive për një qëllim të lartë a për një kauzë; veprimtare.

PORTËRÚAJTËS,~E mb. 1. Që ruan portën.
2. fig. Që ruan a mbron një kauzë etj. Sa më shumë portëruajtës të jenë ata, aq më e vështirë bëhet dhe shkelja e ligjit.

PORTËRÚAJTËS,~I m. sh. ~, ~IT 1. Ai që ruan portën a që hap e mbyll portën e një ndërmarrjeje, të një reparti etj.
2. fig. Ai që ruan një kauzë etj. Portëruajtësit e drejtësisë.