Fjalori

Rezultate në përkufizime për “karficë”

Mëso si ta përdorësh
<<< Kthehu te kërkimi kryesor në fjalor

AMBERINK

AMBERÍNK,~U m. sh. ~Ë, ~ËT 1. Unazë, karficë zbukurimi, rruazë etj. e bërë nga një rrëshirë e fortë dhe tejdukshme fosilesh, me ngjyrëverdhë në të kafenjtë. I bleva dhuratë një amberink.
2. Rreth; unazë. Amberink ari (argjendi, platini etj.). Amberink me gur të çmueshëm. Amberink me vulë. Amberink mbrojtës.
Sin.: unazë, karficë, kapëse, shnjollë.

BABUSHKË

BABÚSHK/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Gjilpëryer. Qep me babushkë. - Duhet ta qepësh gojën jo me karficë, por me babushkë!
2. fig. Grua me trupmadh dhe e shëndoshë; babëlonjë.

BROSHË

BROSH/Ë,~A m. sh. ~A, ~AT Stoli, zakonisht prej argjendi e me formën e pullës, që varin gratëfustan; karficë për zbukurim.

BRUZ

BRUZ,~I m. sh. ~E, ~ET Gur i çmuar e i fortë, me ngjyrë qielli në të gjelbër. Unazë (karficë) me bruze. Mpreh briskun me bruz. I ra bruzi u prek, u zemërua, i vari buzët. Xhamadanin bruz me ar, / Ma gëzofsh duke qeshur! (folk.).

CANGËL

CÁNG/ËL,~LA f. sh. ~LA, ~LAT krahin. 1. Kapëse e vogël metalikepërdoret për të mbërthyer rrobat ose për të varur diçka në to; mbërtheckë; karficë. E mbërtheu me një cangël. E vari në një cangël.
2. vet. sh. Rreckavaren nga rrobat e grisura, zhele.

CIMBIDH
FAQETË

FAQÉT/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Krehri i fishekëvepushkës. Mbushi faqetën me fishekë.
2. Karficë flokësh. Kapi flokët me tri faqeta.
Sin.: karficë, krehër.

FIBUL
FILDISHTË
FURQETË

FURQÉT/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Karficë për të mbajtur flokët. I mban flokët me furqeta.
2. Shtizë e gjatë për të thurur çorape a triko me dorë. Punuaka me furqeta.

GJILPËRË

GJILPË́R/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Fill i hollë çeliku me majëmprehtë e me vrimëfund, që përdoret për të qepur. Gjilpërë e hollë. Gjilpërë qepëse. Qep me gjilpërë. Shkoj peringjilpërë. Gjilpërë dyshekësh gjilpërë e trashë dhe e gjatë për të qepur buzët e dyshekëve dhe për t’u vënë pullat. Gjilpërë e makinës qepëse gjilpërëçon fijen e rrotullës te mëqiku, ku dhe formon tegelin. Gjilpërë leshi gjilpërë për të qepur me fije leshi. Ku futet gjilpëra do futet edhe peri (fj. u.) ku është njëri, do të jetë patjetër edhe tjetri. Nuk humbi pazari për gjilpëra (fj. u.) nuk është gjë që s'e gjen dot. Për një pe, për një gjilpërë, shkoi dëm një gunë e tërë (fj. u.) për pak punë, për pak mundim ose për diçka farevogël, shkoi dëm një gjë e madhe.
2. Diçka e ngjashme me këtë fill çeliku; shigjetë treguese në një aparat matës; akrep. Gjilpërë e gramafonit pjesë metalikefundkrahut të gramafonit, që përcjell tingujt nga pllaka në tubin e zërit. Gjilpërë e busullës gjilpërë, maja magnetike e së cilës tregon veriun magnetik. Gjilpërë me kokë gjilpërë pa vrimë e me një kokërrumbullakëtfund. Gjilpërë flamuri. Gjilpërë kravate kapëse metalike me sustë, që kap kravatën me buzën e gjoksitkëmishës. Gjilpërë e pushkës gjilpërë me kokërrumbullakëtgodet ndezësin e fishekut. Gjilpërë e thatë (art.) gjilpërë çeliku me majë shumëmprehtë, me të cilën punohet sipërfaqja e metalit ku do të bëhet gravura.
3. Tel i tillë pa vrimë, që përdoret për t’u ngulur. Ngul gjilpërën. Shpim me gjilpërë (mjek.) akupunkturë.
4. Gyp shumë i hollë metalik me majëmprehtëvihetshiringë e ngulettrup për të futur një bar të lëngshëm për mjekim; bised. barifutettrup me këtë mënyrë. Gjilpërë damar. Gjilpërë kundër tetanosit. Bëri një gjilpërë. Ziej gjilpërat. Thith me gjilpërë. Gjilpëra e shiringës (mjek.) gjilpërë si gyp, që vihetshiringë e që ngulettrup për të futur bar të lëngshëm për mjekim.
5. Shufër çeliku e hollë dhe me majë në një mekanizëm, e cila shërben për qëllimendryshme. Gjilpëra e topit. Gjilpëra e kompasit. Gjilpëra e sahatit. Susta e gjilpërës. I heq gjilpërën. Gjilpërë kapëse karficë.
6. bised. Gjethe e hollë e pishës dhe e drurëvetjerë halorë, halë. Gjilpërat e drurëve.
7. bised. Zgjatim i hollëtrupin e disa kafshëve; gjemb. Gjilpërat e iriqit.
8. Diçka e hollë e me majë. Gjilpëra akulli.
9. Secili nga dy direkët e derës ose të dritares, ku mbërthehen kanatet ose fletët. Gjilpëra e derës. Gjilpëra e dritares.
10. fig., keq. Njeri dinak e keqbërës që të bën një të keqe prapa krahëve pa e marrë vesh. -Mos i beso shumë, është gjilpërë!
Sin.: arnojsë, spicë, thumb, dinak.
I bie nëpër *veshgjilpërës (dikush). Çan *pishën me gjilpërë (dikush). I fërkon *majat e gjilpërave (dikush). I fut gjilpërat (dikujt) shih i fut spicat (dikujt). fut në *vrimëgjilpërës (dikush). Futet (hyn) në *vrimëgjilpërës (dikush). Gjilpërë pa majë shih mulli pa mokra mospërf. (Humbi) si gjilpërafundbunarit (dikush a diçka) shih (humbi) si gjilpërakashtë (dikush a diçka). (Humbi) si gjilpërakashtë (dikush a diçka) humbi pa asnjë gjurmë, u zhduk e s’e shohim më, s’e dimë ku është, s’gjendet dot; u shkri (u tret, humbi) si kripa në ujë (diçka). (Humbi) si gjilpëra pa pe (dikush a diçka) shih (humbi) si gjilpërakashtë (dikush a diçka). S’humbi *pazari për gjilpëra! iron. Më sa hyn *bualliveshin (në vrimën) e gjilpërës! Është e *gërshërës dhe e gjilpërës (dikush). (Janë) si gjilpërat majëmajë nuk shkojnë hiç mirë, zihen e grinden vazhdimisht; nuk i lëshojnë udhë njëri-tjetrit; (janë) majëmajë. (S’të jep) një *majë gjilpëre (dikush). S’të jep as një *pe gjilpëre (dikush). Kalon (shkon) nëpër *veshgjilpërës (dikush). E kalon (e shkon) në *veshgjilpërës (dikë a diçka). Kalon (shkon) nëpër *vrimëgjilpërës (dikush). E kalon (e shkon) nëpër *vrimëgjilpërës (dikë a diçka). S’ke ku të futësh *majën e gjilpërës (diku). I kanë (i kanë vënë, i shpunë, i ngritën) gjilpërat *majëmajë. E ka gjuhën gjilpërë (majë gjilpëre) (dikush) të thumbon e të ther me fjalë; është gjuhustër; e ka gjuhënmprehtë. Kërkon gjilpërënkashtë (në mullar) (dikush) përpiqetkot duke kërkuar diçka që nuk mundgjendet; përpiqetbëjëpamundurën. Lyp gjilpërënsanë (dikush) shih kërkon gjilpërënkashtë (në mullar) (dikush). Mbush *pusin me gjilpëra (me pështymë) (dikush) tall. Mësa mbushet *pusi me gjilpëra! E ndërroi gjilpërën (dikush) keq. dredhoibisedë; e kthehu pllakën. Me *pe e me gjilpërë (në pe e në gjilpërë). Qep me dyzet gjilpëra (dikush) është shumë i zoti e i shkathët; ka aftësishumta, bën çdo punë. Qep edhe pa gjilpërë (dikush) shih qep me dyzet (me njëqind) gjilpëra (dikush). Qëron (pastron) pusin me gjilpëra (dikush) shih e korr livadhin me gërshërë (dikush). Rri mbi gjilpëra shih rri mbi gjemba. (Shpëtoi) për një *majë gjilpëre (dikush). Vetë *kutin e vetë gjilpërën (dikush).

GREP

GREP,~I m. sh. ~A, ~AT 1. Copëz teli e kthyer si grremç, që lidhet me një fill dhe përdoret për të zënë peshk. Peshkoj me grep.
2. bised. Çengel, kanxhë. Grepi i kandarit. Grepi i mishit. U (si) grep (fig.) u dobësua shumë.
3. Shtizë e hollë me majëkthyer për të thurur dantella etj.
4. fig., keq. Vjedhës xhepash; zhvatës.
Sin.: bizë, cimb, cimbil, shtizë, çengel, kanxhë, karficë, reze, bisk, lastar, vjedhës, zhvatës, rrodhe, koprrac, zhuzhingë.
U grep (dikush). 1. shih u kockë e lëkurë (dikush). 2. shih e bëri dorën grusht (dikush). M’u grep (dikush) shih m’u rrodhe (dikush). Ra në grep (dikush) u mashtrua nga ato që tha a që i kërkoi dikush, u gënjye prej tij dhe e pësoi; ra në kurth; ra në grackë. I hedh grepin (grepat) (dikujt a diçkaje) ia vë syrin mirë dikujt dhe përpiqet ta shjerë në dorë; e miklon për ta bërë për vete; ia vë syrin diçkaje dhe përpiqetnxjerrë përfitime prej saj; i hedh karremin; i hedh çengelin; hedh skortin të zërë troftën (dikush). Jam (rri) në (ndër) grepa kam një hallmadh që më mundon vazhdimisht e që nuk më lë të qetë; nuk jam i qetë e nuk rri dot në një vend; rri (si) mbi gjemba; rri (si) mbi gozhdë. Nuk i kap grepi (dikujt) është jashtë mundësive e forcave të tij diçka, nuk ka mundësibëjë një punë, një detyrë etj., nuk ka sukses; nuk arrin dot atë që do a që kërkon. Iu këput grepi (dikujt) nuk i eci puna mbarë, i ngeci puna, nuk ia arriti qëllimit; nuk pati sukses, i vajti kot mundimi, dështoi; nuk i doli diçka ashtu siç e mendonte a e dëshironte; nuk iu plotësuan shpresat; iu këput balçi i torbës; iu thye çerepi; ashtu i vajti filli; nuk i ndezi masati. Ia nxjerr me grep (me grepa) (dikujt) ia nxjerr me shumë vështirësi fjalën ose diçka tjetër, ngaqë nuk dëshiron ta thotë ose ngaqë nuk do që ta japë, ia nxjerr me zor; ia nxjerr me darë.

KAP

KAP vep., ~A, ~UR kal. 1. Zë, prek dikë a diçka me dorë ose me një mjet; e rrok dhe e shtrëngoj diçka për t’u mbajtur, për të mos u rrëzuar etj.; prek; kund. lëshoj. Kap me dorë (me mashë). Kap dikë për këmbe (për mënge, për jake, për flokësh). Kap kalin për freri.
2. E zë përposh dikë dhe e lëndoj; i bie diçka papritur dikujt përsipër dhe e lag, e shtyp etj.; e kapërthej. Ia kapi dera gishtin. Rrota ma kapi këmbën. Na kapi shiu (bora) kur ishimudhëtim dhe u qullëm.
3. Mezi arrijtakoj një njeri, një kafshë etj., që është duke ecur shpejt a duke vrapuar; e zë dhe përpiqem ta mbaj me qëllim që të mos më ikë a të mos largohet. E kapa qenin (zogun, lepurin). E kapa trenin (autobusin) e arrita trenin (autobusin) pa u nisur. E kapën të arratisurin. E kapëngjallë (rob). E kapi me grackë (në kurth). Kapi një gjarpër (një peshk).
4. Mbërthej a lidh diçka me një tjetër, duke e qepur me pe, duke e ngjitur me zamkë etj. Kap flokët me karficë. E kap me pe (me gjilpërë, me gozhdë).
5. edhe fig. Arrijzbuloj dhendaloj dikë që ka kryer një faj, që shkel normat morale; zë një kafshë shtëpiake duke bërë dëme ose diçkakeqe. E kapi duke vjedhur. E kapi mësuesi duke kopjuar. I kapën duke shkelur ligjet (duke kryer korrupsion). Kapi bagëtinë duke dëmtuarmbjellat.
6. vet. v. III Arrin; përbën. Kap shifrën100. Shpenzimet kapin 5% të buxhetit.
7. edhe fig., kryes. v. III (me një trajtëshkurtër përemërore). Më zë papritur diçka e padëshiruar dhe pa qenë i përgatitur (një sëmundje, një fatkeqësi, një fiksim etj.); më kapërthen. Na kapi dimribefasi. E kapi gripi (lia, rrufa, kolla). E kapëndridhurat (ethet). E kapi dhembja. Bimët i kapi ngrica (bryma). Më kapi frika (tmerri). E kishte kapur uria (etja).
8. edhe jokal., kryes. v. III Ndeshdiçka; prek. Kapi tavanin me kokë u rrit, hodhi shtat menjëherë. Dora i kapi diçkabutë. I kapi koka në tra.
9. edhe fig., kal. Marr a zë një vendprivilegjuar në një klasifikim a në një garë; arrijfitoj diçka që nuk kisha mundur ta fitojapërpara. Kap një vend (pozicion) kyç (në punë). Kapi kreun e listës. Kap një postlartë (në qeveri). Kapi majat e pushtetit.
10. fig. Arrijkuptoj a kam aftësinëmësoj shpejt, të përvetësoj diçka ose të zgjidh një problem, një çështje etj. Nxënësi e kapi mësimin (problemin). E kap diçka nga themeli (nga rrënjët). Kapi atë që është më e rëndësishme. Nuk e kapi dot atë që i thashë.
11. dhe jokal. Filloj, nis. Dimri ka kapur me të egër. Nuk dinte nga ta kapte s’dinte ngafillonte.
12. vet. v. III E përfshin diçka (për një ligj, ndarje administrative etj.). E kapi ligji (amnistia). Atë fshat e kap rrethi (qarku) i Tiranës.
Sin.: zë, rrok, ndesh, prek, mbaj, ngërthej, mbërthej, kapërthej, arrij, kuptoj, nis, filloj, përfshin.
E kanë kapur *dallgët (dikë). E kap për *degësh (diçka). Kapet pas *degëve (dikush). I kap (i zë) *dora (dikujt). S’e kap (s’e zë) me *dorë (diçka). E kapën *dridhmat (dikë). S’ka ku ta kapë *ferra (dikë). Ia kap (ia zë) *fillin (diçkaje). S’ia kap (s’ia pret) *fiqiri (dikujt). E kap për *flokësh (diçka). E kapi (e zuri, e mbërtheu) për *fyti (dikë). Nuk i kap *grepi (dikujt). E kapi (e zuri, e mbërtheu) për *gryke (dikë). Ma kap (ma zë, ma ndien, ma heq) *hunda (diçka). E kapi (e zuri) për *jake (dikë). E kapi (e zuri) *kalemi (dikë). Kap çfarëkapësh përfito nga rasti a nga rrethanat, bëj a merr ç’të mundësh shpejt e shpejt. E kapi (e zuri për *këmishe) (dikë). E kapi (e zuri) ndër *lakra (dikë). S’ia kap (s’ia rrok, s’ia pret *mendja (dikujt).kap (të zë) për *mënge (dikush). E kapi (e zuri) për *palltoje (dikë). Nuk ia kap (nuk ia rrok) *pëllëmba (diçka). E kapën ata të *përroit (dikë). S’ka ku ta kapë (ku ta zërë *qeni) (dikë). E kap nga *rrënjët (diçka). S’ma kap (s’ma rrok) *syri (dikë a diçka). Sa të kap (sa të zë, sa të rrok) *syri. E kapi për *sysh (dikë). E kap (e marr) për *veshi (dikë).kap (më zë) *veshi (diçka). E kapi (e zuri) nga (për) *veshi (dikë). Kërkonkapë *erën (dikush). E kapi për *zverku (dikë) shpërf.

KARFICË

KARFÍC/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT Mjet a send zbukurimi me një gjilpërëkthyer, i cili mbërthehet në një veshje, kap flokët etj.; mashkë; paramanë. Karficë për flokë. Karficë me një gur të çmuar. Mbërthej (zë) flokët (jakën) me karficë.
Sin.: mashkë, paramanë, mbërtheckë.

KARFOS

KARFÓS vep., ~A, ~UR kal. 1.flokët me karficë, zë a mbërthej diçka me karficë. Karfos flokët (jakën e këmishës).
2. Kap me kopsë dy anët e një petku a të një veshjeje; kopsit. Karfos xhaketën (këmishën).
3. kal. Qep rrallë e rrallë me pe; ildis. Karfos dyshekun.
4. Puq a puthit diçka me një gjë tjetër; ngjit fort diçka. Karfos dërrasat e dyshemesë.
5. Kap dikë për fyti dhe përpiqem t’i marr frymën ose ta mbyt, duke e shtrënguar me gishtat e duarve; kacambyt. E karfosi dhe për pak i mori frymën.
6. edhe fig. E shtrij dikë dhe e vë poshtë, e mund dhe e nënshtroj; e mbërthej fort, nuk e lë të flasë; e bëj të më bindet. I karfosëm gjithë kundërshtarët (gjithë armiqtë).
7. fig., edhe jokal., vet. v. III (kryes. me trajtëshkurtër përemërore).pushton, më mbërthen, më pllakos a më ngërthen (një sëmundje, një ndjenjë etj.).karfosi gjumi. Më karfosi sëmundja (tmerri, frika).
Sin.: kopsit, mbërthej, kacambyt, ildis, ngërthej, kap, puq, puthit, kacambyt, pllakos.

KARFOSEM

KARFÓS/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. vetv. Zë a kap me karficë flokët, dy anët e një veshjeje etj.
2. vetv. Kopsitem. Vesh pallton dhe karfosem.
3. vetv. Kapem, puqem ose ngjitem pas dikujt a pas diçkaje. Karfosem pas murit (pas pemës).
4. vetv. Kacambytem a përleshem me dikë. U karfosën keq ata të dy.
5. Bie a rrëzohem përdhe.
6. fig., vetv. karfos një shqetësim i madh; mbërthehem nga një ndjenjë e fortë etj., e cilamundon shpirtërisht.
7. pës. e KARFÓS.
Sin.: mbërthehem, kopsitem, kacambytem, kapem, puqem, pllakosem.

MASHKË

MÁSHK/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Kapëse flokësh, karficë, furqetë. Mashka e flokëve.
2. Mjet për të qepur një plagëhapur. Ia kishin qepur krahun me mashka.
3. Tas balte.

MBËRTHEJ

MBËRTH/ÉJ vep., ~ÉVA, ~ÝER kal. 1. Fut kopsën në ilik; kap e bashkoj me kopsa, me karficë etj. dy anët e një veshjeje, të një rrobe etj.; kund. zbërthej. Mbërthej kopsat (sustat). Mbërthej zinxhirin. Mbërthej këmishën (pallton, pantallonat). Mbërthej çantën. Mbërthej me kopsë (me karficë).
2. Ngul gozhdë në një dërrasë etj. për ta ngulitur mbi diçka, ngallmoj. Mbërthej me gozhdë. Mbërthej me çekiç. Mbërthej dërrasat (trarët). Mbërthej arkën (derën, dyshemenë). Mbërthej këpucët (takat) me thumba. E mbërtheu në mur.
3. Var a kap një gjë diku me gjilpërë, me karficë, me tel etj., i vendos, i ngjesh. Mbërtheu dekoratatgjoks. Mbërtheu shpatënbrez. Mbërtheu fluturatalbum. Mbërtheu vëthëtvesh.
4. E rrok mirë dikë a diçka me duar ose me ndonjë mjet tjetër dhe e shtrëngoj fort që të mos më shpëtojë; e kap, e zë, e shtrëngoj fort (edhe fig.). E mbërtheu për fyti (për gryke, për flokësh, për beli, për mënge). E mbërtheu me krahë. E mbërtheu timonin me të dyja duart. Mbërtheu çekiçin e nisipunonte. Mbërtheu dhëmbët e s’e hapi gojën. E mbërthyen kur po kapërcente kufirin.
5. kaunzgjedhë, mbreh; lidh kalinkarrocë; kund. zbërthej. Mbërtheu qetëparmendë.
6. Bashkoj pjesët e veçanta të një mekanizmi në një të tërë, duke e vënë secilënvendin e vet; kund. zbërthej. Mbërthej mitralozin (topin). Mbërthej bajonetën në pushkë. Mbërthej vidhat.
7. fig. E bëj dikëqëndrojë në një vend pa lëvizur ose për një kohëgjatë; e vë në një gjendjetillë sa që s’ka nga luan, e zë ngushtë; ia mbledh keq. E mbërtheuvend me një vështrim. E mbërtheu mirë me fjalë. S’e mbërthen dot atë.
8. vet. v. III kap keq, më zë mirë e s’më lëshon (sëmundja, frika etj.); më pllakos (edhe fig.) (përdoret zakonisht me një trajtëshkurtërpëremrit vetorrasën kallëzore). E ka mbërthyer sëmundja (gripi, përdhesi). E mbërthyen ethet. E mbërtheu gjumi. E mbërtheu frika. E mbërtheu rakia e zuri keq rakia, u deh. Na mbërtheu shiu (bora, të ftohtët). Kriza ka mbërthyer gjithë vendin.
9. fig. Ngul fort (sytë, vështrimin) mbi dikë a mbi diçka dhe nuk ia heq. Ia mbërtheu shikimin (vështrimin). I mbërtheu sytë me habi.
10. bised. E mbush plot. E mbërtheu shtëpinë me të mira.
Sin.: kap, kopsit, qep, përtheksoj, karfos, ngallmoj, montoj, var, vendos, ngjesh, zë, citos, ngul, gozhdoj, qapoj, përlaj, kapërthen, zatet, pllakos, përfshij, pushton, zapton, mbreh, përqendroj, ngjesh, ngushtoj.
E mbërtheu (e zuri, e kapi) për *fyti (dikë). E mbërtheu (e kyçi, e mbylli, e qepi) *gojën (dikush). E mbërtheu me *gozhdë (diçka a dikë). E mbërtheu (e zuri, e kapi) për *gryke (dikë). E mbërthej (e mbaj, e gozhdoj) në *vend (dikë).

NGUJOJSË

NGUJÓJS/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT Mbërtheckë, paramanë, karficë. E kapi me ngujojsë.

Ky fjalor është domosdoshmëri për shkrimtarët e për publicistët, për shkollarët e për studentët, për mësuesit e për pedagogët, për studiuesit e për këdo që merret me përdorimin e kultivimin e gjuhës amtare.

Ai u vjen në ndihmë gjithë atyre që merren veçanërisht me gjuhën e shkruar, por edhe të folur, me krijime e me përkthime, me hartimin e fjalorëve të tipave të ndryshëm etj.

...lexo më tepër.