FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ANTIKONFORMÍZ/ËM,~MI m. Të qenët kundër konformizmit; mospranimi dhe luftimi i konformizmit; kund. konformizëm. Antikonformizëm inteligjent. Shenjues i antikonformizmit.

EKRÁN,~I m. sh. ~E, ~ET 1. kinem. Pëlhurë e bardhë e varur në një mur mbi të cilën shfaqen filma. Ekran i gjerë. Ekran i kinemasë. Film me ekran të gjerë. Shfaqet (del) në ekran.
2. tek. Pllakë prej lënde të posaçme e vendosur në pajisje të ndryshme elektronike (televizor, kompjuter, telefon inteligjent etj.), ku shfaqen figura, të dhëna etj. Ekrani i televizorit. Ekrani i radarit. Ekran me prekje. U transmetua në ekran prej vitesh. Paralizohet para ekranit të kompjuterit. Dukej emri i telefonuesit në ekranin e celularit.

INTELIGJÉNT,~E mb. 1. Që i kupton gjërat mirë dhe shpejt, që ka kapacitet të lartë mendor, që ka nivel të lartë të inteligjencës; i mprehtë nga mendja. Nxënës (student) inteligjent.

2. Që tregon gjykim dhe arsyetim të shëndoshë, që tregon inteligjencë; i zgjuar. Veprim inteligjent. Zgjidhje inteligjente.

3. Që ka aftësinë për të arsyetuar dhe për të kuptuar, që ka inteligjencë. Një numër shkencëtarësh besojnë se ka qenie inteligjente në planetë të tjerë.

4. inf. Që është i pajisur me mikroprocesor dhe ka aftësi të madhe përpunuese (për pajisje elektronike). Telefon inteligjent. Semaforë inteligjentë.

5. Pjesë e dytë në emërtime të pathjeshta. Shërbim inteligjent shërbim sekret qeveritar që mbledh analizon dhe shfrytëzon informacion në mbështetje të sigurisë kombëtare, të ligjit, të ushtrisë, të sigurisë publike dhe të objektivave të politikës së jashtme.

PËRVÍSHTË (i, e) mb. I zgjuar, inteligjent.

SHIKÍM,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Aftësia për të parë, shqisa e të parit. Shikim i dobët. Ka humbur shikimin. Ka nevojë për syze për të rregulluar shikimin.
2. Veprimi kur hedhim sytë për të parë dikë apo diçka. Pika e shikimit. Gypi i shikimit (i mikroskopit). Pengon shikimin.
3. Drejtimi i syve te dikush a te diçka, vështrim. Lëshoi një shikim. Hodhi (nguli, mbërtheu) shikimin. Humbi (treti) shikimin diku larg. U puqën shikimesh. Kryqëzuan shikimet. Këmbyen nga një shikim të shpejtë. Kishte drejtuar shikimin nga shtëpia. Ndjeu shikimin e saj mbi të.
4. Mënyra si shikon dikush, gjendja shpirtërore që përcillet përmes këtij procesi. Shikim i qetë. Shikim i ashpër (i rreptë). Shikim i turbulluar (i kulluar, i pastër). Shikim lutës (hetues, pyetës). Shikim i ftohtë (i akullt). Shikime kanosëse. Shikim krenar. Shikim i gjatë (i shkurtër). Shikim inteligjent.
5. fig. Mënyra si e vështrojmë a e gjykojmë diçka, vështrim. Shikim sipërfaqësor (i thellë). Thellësia e shikimit. Shikim i përgjithshëm (rrënjësor). Biseda merr udhë nisur nga këndi i shikimit. Vija e shikimit.
6. Përmbledhje e shpejtë e të dhënave, e fakteve etj., me qëllim që të kapë elementet më të rëndësishme të diçkaje. Shikim i shkurtër (i përgjithshëm). Rezultati i shikimit.
7. Shqyrtim me kujdes i diçkaje, kontroll; kujdes e ndihmë. Shikimi teknik i mjeteve rrugore. Shikim statistikor. Shikimi rreshtor. (usht.) inspektimi i trupave të rreshtuara.
✱Sin.: vështrim, soditje, të parë, këqyrje, kundrim, pamje, ndjekje, kontroll, vëzhgim, shqyrtim, kujdes.
♦ Në shikim (në vështrim) të parë libr. në dukje, pa hyrë në thelb e në hollësira, sipërfaqësisht.

SHIMPANZÉ,~JA f. sh. ~, ~TË zool. 1. (lat. Pan troglodytes, Simia troglodytes) Majmun antropoid që jeton në pyjet e Afrikës tropikale, me gjatësi 60-90 cm i gjatë e me peshë deri 65 kg, që ka qime të gjata në trup dhe është i shoqërueshëm e inteligjent. Shimpanzeja krijon vetë vegla me shkopinj. Në kopshtin zoologjik kishte një shimpanze.
2. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta për lloje të ndryshme shimpanzesh ose kafshësh që në ndonjë farë mënyre kanë ngjashmëri me shimpanzetë. Shimpanzeja herre (lat. Pan paniscus) majmun i rrallë, i cili është më i hollë dhe ka gjymtyrë më të gjata se shimpanzeja e zakonshme dhe që banon në Afrikën ekuatoriale, në jug të lumit Kongo; bonoboja.

TELEFÓN,~I m. sh. ~A, ~AT Lloj i ndërlidhjes me tel a me valë që kryhet ndërmjet dy njerëzve, të cilët ndodhen larg njëri-tjetrit; aparat i posaçëm me numra dhe me mikrofon që shërben për të bashkëbiseduar. Telefon automatik. Numri i telefonit. Receptori i telefonit. Mikrofoni i telefonit. Numëratori i telefonave regjistër me numrat e telefonave të institucioneve, të bizneseve, të familjeve etj.; lista e pajtimtarëve. Tela (shtylla) telefoni. Kufje telefoni celular. Zilja e telefonit. Ra telefoni. I ra telefonit. bised. telefonoi, mori dikë në telefon. Marr (flas) në telefon. E lajmëroi (e njoftoi) me telefon. Nuk më doli në telefon. Telefon celular (lëvizës) telefon i vogël që mbahet kudo me vete kur komunikon dhe që punon me valë. Telefon fiks telefon që punon me linjë telefonike ose me fibër optike. Telefon i kuq linjë telefonike e veçantë enkas për shkëmbime informacionesh ushtarake, politike, midis krerëve të shteteve. Telefon inteligjent pajisje celulare që, përveç funksioneve të një telefoni të zakonshëm, kryen edhe funksionet e një kompjuteri të vogël, lejon lidhjen me internetin, fotografim, realizim videosh etj.; telefon shumëfunksionësh. Telefon i brendshëm aparat për komunikim telefonik brenda një ndërtese a një institucioni. Telefon i prishur lojë fëmijësh në grup, ku secili i thotë atij që vjen më pas në rresht një fjali në vesh dhe i fundit e thotë fjalinë me zë të lartë për të parë ndryshimet që ka pësuar fjalia.

TERMINÁL,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Vendi i mbërritjes, më i skajshëm, i një linje hekurudhore, detare a ajrore, me ndërtesat përkatëse. Terminali i aeroportit “Nënë Tereza”. Terminali i trageteve në Durrës. Terminali i autobusëve. Terminal i nisjes. Terminal i mbërritjes. Terminali i trenave.
2. inf. Pajisje a aparat i lidhur me një kompjuter qendror, që mundëson hyrjen në një sistem informatik. Terminal kompjuterik. Terminal me prekje. Terminal me tastierë. Terminal inteligjent.

►ÇIFT/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Bashkohem ose lidhem në çift me dikë a me diçka tjetër; bëhem dy e nga dy. Çiftohen qelizat. Çiftohemi për punë. Bricjapi nuk duhet të çiftohet këtë muaj me gaforren. Telefoni juaj inteligjent çiftohet me një navigator në makinë.
2. vetv., vet. v. III. Bashkohet femra me mashkullin për t’u mbarsur; ndërzehet. Çiftohet lopa me dem. Mos e lini qenin tuaj të çiftohet rrugëve.
3. pës. e ÇIFTÓJ.
✱Sin.: çiftëzohem, çiftosem, ndërzehet.