FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

►BËSHNJÁK/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. vetv. Dobësohem shumë, ligem, tretem (për të vegjlit); kund. fuqizohem, forcohem. Janë bëshnjakur qengjat. Fëmijët bëshnjaken kur u pritet gjiri.
2. pës. e BËSHNJÁK.
✱Sin.: dobësohem, ligem, bjerrem, tretem, ligësohem, ligështohem, hollohem, hiqem, firoj, rrëgjohem, shkrehem, prishem, rrëgjakem, keqësohem, stërkeqem, sqaqem, zhabem, shkalafitem, flashkem.

►DOBËS/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Bëhem i dobët ose më i dobët krahasur me gjendjen e mëparshme; ligështohem; kund. forcohem, fuqizohem. U dobësua shumë gjatë sëmundjes. I është dobësuar zemra. I janë dobësuar sytë (veshët, nervat). Nuk u dobësuan bagëtitë këtë dimër. Dobësohet kujtesa.
2. vetv., vet. v. III Bëhet e hollë dhe e brishtë, mbetet e pazhvilluar ose fishket; hollohet (bima); kund. zhvillohet. Janë dobësuar nga ngrica (nga thatësira) bimët.
3. vetv., v. III Bëhet më e dobët, sa mezi shihet, shquhet a ndihet (drita ose zëri); ulet; kund. forcohet. Zëri i tij herë dobësohej, herë forcohej. Janë dobësuar ngjyrat (shkëlqimi). Është dobësuar ndriçimi.
4. fig., vetv., vet. v. III Ulet forca a gjallëria, pakësohet vrulli etj.; ulet; kund. forcohet. Dobësohen dallgët. Dobësohet era (rryma). Dobësohen rreshjet. Dobësohet forca (fuqia). Dobësohen sulmet. Dobësohen marrëdhëniet (lidhjet, bashkëpunimi). Nuk iu dobësua vullneti (vëmendja, dëshira, dashuria, kujdesi, besnikëria). Nuk iu dobësuan shpresat. Dobësohet shteti. Dobësohet ekonomia. Kur dobësohen sytë e ballit, forcohen sytë e mendjes. (fj. u.).
5. vetv., vet. v. III Bëhet më pak i qëndrueshmëm në krahasim me çka qenë; kund. forcohet. Dobësohen themelet. Janë dobësuar ca shtylla (shkallët). Dobësohen muret mbajtëse.
6. gjuh., vetv., vet. v. III Rrëgjohet; mezi shqiptohet. Në të folur, fonema “rr” ka prirje të dobësohet.
7. pës. e DOBËSÓJ.
✱Sin.: ligem, ligështohem, hollohem, tretem, hiqem, fishkem, ulet, meket, tulatet, platitet, pakësohet, zbehet, rrëgjohem, rrëzohem, grymosem, prishem, shkoqem, thyhem, bëshnjakem.
♦ Më është dobësuar *zemra.

►FIJÁT/EM jovep., ~A (u), ~UR vetv. 1. Dobësohem, ligem, hollohem. U fijat krejt nga hallet.
2. v. III Mbaron; shteron. U fijatën zahiretë.
✱Sin.: dobësohem, ligem, hollohem, mbaron, shteron.

►HAJMÍT/EM_I jovep., ~TA (u), ~ÚR vetv. Dobësohem; hajthem.
✱Sin.: dobësohem, ligështohem, hollohem, tretem.

►HAJTH/ÉM jovep., ~A (u), ~ÚR vetv. Bëhem i hollë dhe i thatë në trup e në fytyrë; bëhem i hajthëm, dobësohem, hiqem, hollohem, tretem. Filloi të hajthej.
✱Sin.: dobësohem, tretem, hiqem, hollohem.

►PET/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Dobësohem shumë, tretem, bëhem petë. Ishte petuar djali nga ethet.
2. pës., vet. v. III e PETÓJ.
✱Sin.: hollohem, dobësohem, tretem, tëhollohem.

►PREHAL/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR bised., vetv. Dobësohem shumë, ligem, tretem e bëhem kockë e lëkurë.
✱Sin.: dobësohem, ligem, tretem, hollohem, hiqem.

►THÁ/HEM jovep. ~VA (u), ~RË 1. vetv. Më ikën uji ose lagështia nga rrobat etj., më avullon lagështia, terem; kund. lagem, njomem. Thahem pranë zjarrit. Thahem në diell (në erë). U tha ajri. U tha toka. U thanë rrobat. Janë tharë mirë drutë (dërrasat).
2. vetv., vet. v. III I mbaron a i soset uji, nuk ka më ujë, shter. Këneta (lumi) u tha.
3. vetv., vet. v. III I del njomështia, i ikën lëngu; piqet shumë. U thanë pemët (perimet, fiqtë).
4. vetv., vet. v. III Humbet butësinë, bëhet i thatë. U tha buka. U tha duhani.
5. vetv., vet. v. III Përthahet. Iu tha lëkura. Iu thanë buzët. Iu tha fyti (gryka). U tha shumë. Iu thanë plagët i zunë kore, iu përthanë plagët.
6. bised., vetv. Nuk ka më qumësht, nuk jep më qumësht; bëhet shterpë. Iu thanë gjinjtë. U thanë lopët.
7. vetv., vet. v. III Kthehet në diçka pa jetë, nuk ushqehet me gjak e nuk punon (një pjesë e trupit). Iu tha dora (këmba). U tha që në mes. I janë tharë këmbët e i janë bërë si shkopinj. Iu thaftë koka (dora)! mallk.
8. vetv., vet. v. III. Prishet, nuk jeton më, nuk prodhon më etj. (për bimët ose për pjesët e tyre). U thanë gjethet (degët, pemët). U thanë limonët.
9. vetv. Dobësohem shumë, tretem e hollohem, bëhem kockë e lëkurë. U tha fare nga sëmundja.
10. përf. Kam shumë të ftohtë, mërdhij shumë, mpihem. U thava së ftohti. M'u thanë duart (këmbët, gishtërinjtë). M'u tha kurrizi (shpina, qafa). M'u thanë dhëmbët.
11. pës. e THAJ. Këneta u tha nga të dënuarit e regjimit.
✱Sin.: terem, përthahet, shteret, shterpon, tretem, dobësohem.
♦ M’u tha *barku bised. Pa u tharë *boja libr. T’u thafshin *brinjët! mallk. M’u tha (m’u poq) *buza (për diçka). M’u thanë *duart. T’u thaftë *dora! mallk. M’u tha *fyti (për diçka). M’u tha *goja_I (për diçka). M’u tha *goja_II. T’u thaftë goja! mallk. Si s’m’u tha *goja keq. M’u tha *gryka (për diçka). M’u tha *gurmazi (për diçka). Pa u tharë *gjaku (mirë). M’u tha *gjuha. T’u thaftë *gjuha! mallk. Si s’m’u tha *gjuha keq. Iu tha (iu zu) *gjuha (dikujt). M’u thanë *këmbët. T’u thafshin *këmbët! mallk. Si s’m’u thanë *këmbët! S’janë tharë *lotët. S’i thahet *luga (dikujt). Pa u tharë *pështyma. M’u tha *syri (për diçka). M’u thanë (më shterën, më shteruan) *sytë. Nuk i janë tharë *shkarpat (dikujt) iron. M’u tha *shpirti (zemra). I janë tharë (i kanë shterur) *trutë (dikujt) përb. Është tharë në *tym (dikush). M’u tha zemra (*shpirti). M’u tha *zorra bised.

►TRÁSH/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. vetv. Bëhem i trashë a më i trashë nga sa jam, i kapërcej përmasat, e rrit vëllimin; mbushem në trup, shëndoshem, vë dhjam; kund. hollohem. Është trashur nga trupi. Është trashur shumë. Misri trashet kur rritet. Iu trashën këmbët. I është trashur qafa. Sa vjen e po trashet.
2. vetv., vet. v. III Bëhet më i trashë (zakonisht për lëngjet kur ziejnë); kund. hollohet. Është trashur qumështi i bagëtive. U trash mushti (reçeli, salca). U trash gjella.
3. vetv., vet. v. III Bëhet më i shpeshtë dhe me copa a me grimca më të mëdha; dendësohet. U trash dëbora.
4. vetv., vet. v. III Bëhet më i ulët, bëhet më i trashë (për zërin); kund. hollohet. Iu trash zëri.
5. vetv., vet. v. III Topitet, mpihet, nuk pret mirë. Është trashur sëpata. U trash thika (brisku).
6. fig., bised., vetv., vet. v. III Forcohet, bëhet më i fortë a më i madh; bëhet më i rëndë, thellohet më tej, shtohet; e kalon masën e duhur a të lejueshme. U trash miqësia. U trashën punët. U trashën të metat (dobësitë). U trashën mosmarrëveshjet.
9. pës. e TRASH.
✱Sin.: shëndoshem, dhjamem, dhjamosem, topitet, mpihet, forcohet, rëndohet, thellohet, shtohet, hutohem.
♦ Pa u trashur *filli. I është trashur *gjuha (dikujt) mospërf. I është trashur *koka (dikujt). I është trashur (i është rritur) *lafsha (dikujt) keq. I është trashur *lëkura (dikujt). I është trashur *mendja (dikujt). U trash *puna. I është trashur *qafa (zverku) (dikujt). I është trashur *truri (dikujt). I janë trashur (i janë rënduar) *veshët (dikujt). I është trashur zverku (*qafa) (dikujt).

►TRÉT/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. vetv., kryes. v. III Shkrin në ujë ose në një lëng tjetër, bëhet i lëngshëm duke u përzier e duke u shkrirë në një lëng (për lëndë zakonisht të ngurta). Sheqeri (kripa) tretet në ujë. Rëra nuk tretet në ujë. Mos ki frikë nga shiu, se nuk tretesh!
2. vetv., vet. v. III Kthehet në gjendje të lëngët, kur e ngrohim a kur e nxehim, shkrin. U tret dëbora. Gjalpi u tret. Dhjami tretet shpejt.
3. vetv., vet. v. III Bluhet mirë në stomak e hollohet për t’u thithur nga organizmi (për ushqimet). Ushqime që treten lehtë. Mishi i viçit tretet shpejt. Nuk tretet. Mezi tretet.
4. vetv. Prishem; kalbem. U tret në dhe.
5. vetv. Dobësohem shumë nga trupi, ligem nga shëndeti, hiqem. Është tretur shumë. Është tretur në fytyrë. U tret si qiri. Qe tretur e kulluar qe dobësuar shumë. Bagëtia tretet ca në dimër.
6. fig., vetv., vet. v. III Harxhohet shpejt e pa e kuptuar, shkon i gjithë, shkrin. U tret qymyri. U tret pasuria.
7. vetv., vet. v. III Zhduket brenda diçkaje, futet diku a pas diçkaje e nuk dallohet më; humb. Hëna (dielli) u tret pas reve. U tret në errësirë (në mjegull, në terr). Dritat treteshin në mugëtirë (në largësi).
8. fig., vetv., vet. v. III Largohet, ikën a zhduket. Shqetësimet u tretën si tymi. Iu tret buzëqeshja nga fytyra. M’u tret gjumi.
9. pës. e TRET.
✱Sin.: shkrin, prishem, kalbem, dobësohem, hiqem, hollohem, hahem, përthahem, terem, tukeqem, drobitem, këputem, leqendisem, ligem, ligështohem, lëkurem, fijohem, labërgohem, mbaroj, mbarohem, humb, largohet, ikën, zhduket.
♦ Iu tret *dhjami (dikujt).