FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ARGÁS_II vep., ~A, ~UR kal. Hedh ujë mbi dikë ose mbi diçka, e bëj me ujë. Argas tokën. Argas rrobat në govatë.
✱Sin.: lag, njom, lëngështoj, zbut.

BANJËZÍM,~I m. sh. ~E, ~ET spec., tek. Veprimi kur banjëzoj diçka; zhytje në një lëng të posaçëm e kafshëve ose e bimëve për t’i dezinfektuar a për t’i mjekuar. Banjëzimi i bagëtive. Banjëzimi i fidanëve. Gropa e banjëzimit. Govatë banjëzimi. Mjekim me banjëzim. Bëj banjëzimin.

BÁRK/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Mjet i thjeshtë lundrimi më i vogël se anija, që vihet në lëvizje me lopata, me vela ose me motor; varkë, lundër. Barkë dërrase (gome). Barkë me lopata (me rrema, me vela, me motor). Barkë peshkimi. Bashi i barkës. Lundroj (shëtit) me barkë. Ngas barkën. Po vijnë barkat renda-renda, / Dilni shihni çka kanë brenda. (folk.). Barka mbytet edhe për një lëkurë lepuri. (fj. u.).
2. tek. Pjesë e makinave të larjes ose të ngjyrosjes së rrobave etj. që është si govatë.
♦ Barkë në mes të detit dikush që ka mbetur në mes të rrezikut, në gjendje të kërcënuar a të pasigurt, pa drejtim e pa mbrojtje. Barka (*arka) e Noes. Barkë (varkë) shpëtimi libr. mjet, rrugë a mënyrë për të dalë, për të shpëtuar nga një rrezik a për të kapërcyer një situatë të vështirë; dikush a diçka që të shërben për të kaluar krizën; gomë shpëtimi. Barkë në të thatë pa kurrfarë të ardhure, ngushtë, sa nuk mund të jetoj si të gjithë e si duhet; si peshku pa ujë (në të thatë, në zall, në gjanë). S’di ku më nxjerr barka nuk e di si do të dalë një punë që bëj a një veprim që kam ndërmarrë, s’ia di fundin. T’i djeg barkat (dikush) libr. të heq një mundësi a të shkatërron një mjet me të cilin mund të shpëtosh; vepron në mënyrë të tillë që askush të mos ketë mundësi për t’u zmbrapsur; merr një vendim a bën diçka që mbyll çdo shteg për kthim prapa, edhe nëse do të ketë një rrezik shumë të madh përpara. Ka hipur në barkë pa vela (dikush) ecën pa drejtim të caktuar, ecën kuturu në jetë, nuk e di se ç’duhet bërë; qorrolliset. Jam në të njëjtën barkë (me dikë) libr. jam në të njëjtën situatë dhe kam të njëjtat probleme a kushte me dikë; kam të njëjtin fat, do të vuaj të njëjtat pasoja me të; kam të njëjtin hall me dikë.

GOVÁT/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT Enë e madhe prej druri, prej plastike etj., si lug i gjerë, që përdoret për të larë etj. Govatë e madhe (e vogël). Govatë druri (teneqeje, llamarine, plastike). Govatë rrobash. Govatë llaçi. Govatë për të larë fëmijët. Mbush (zbraz) govatën.
✱Sin.: koritë, magje, xhamash, shkale, postaf, lugare, mëngër, rrashtë, torkë.
♦ Nis *magje e bën govatë (dikush) iron.

GRRÓN/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT Koritë, govatë.

HAMÁSHT/ËR,~RA f. sh. ~RA, ~RAT krahin. Govatë e madhe ku regjeshin lëkurët.

HYJ vep., HYRA, HYRË jokal. 1. Shkoj e futem diku brenda, duke ecur a duke lëvizur; futem në një vend të mbyllur a të rrethuar; kund. dal. Hyri fshehurazi (papritur). Hyri zvarrë. Hyri me vrap (me nxitim, me vrull, me forcë, me zor). Hyri në shtëpi (në dhomë, në kasolle, në vathë). Hyri në klasë (në shkollë). Hynë në shpellë. Hyj në oborr (në kopsht, në stadium, në fushë). Hyri në pyll (në kopsht). Vapori hyri në port. Nuk hyjnë rrezet e diellit. Hyri nga dera (nga dritarja). Në barkë kishte hyrë shumë ujë. Era hynte tejembanë. Ku hyn dielli nuk hyn mjeku.
2. Zhytem diku në thellësi, bie brenda në diçka. Hyj në ujë (në lumë, në det, në liqen, në pus). Hyri në baltë. Hyri thellë deri në gju.
3. vet. v. III Ngulet në thellësi te diçkaje; arrin të futet e të vendoset brenda në diçka, e merr a e nxë diçka. Hyri thellë gozhda. I ka hyrë plumbi në mish. Ka hyrë në tokë (huri, urithi). I ka hyrë një gjemb. Thoi ka hyrë në mish. Nuk hyn në xhep s'e nxë xhepi.
4. Futem e zë vend në një mjedis njerëzve a sendesh; ndërhyj për dikë a për diçka. Hyri në mes (ndërmjet tyre). Hyri si pykë. Hyri ndërmjetës (dorëzanë, lajmës). Kjo çështje nuk hyn këtu. Mos hyr në punët e tij.
5. Futem a arrij të depërtoj në një vend ose në një hapësirë (e prek, e shkel a e pushtoj). Hynë në qytet (në fshat). Aeroplani hyri në hapësirën ajrore. Anija hyri në ujërat territoriale.
6. fig. Futem diku, prek një çështje të fshehtë a të panjohur, arrij të zbuloj diçka, futem thellë në diçka, depërtoj thellë, zhytem. Hyri në të fshehtat e dikujt. I hyj në botën e brendshme dikujt. Hyri në temë (në thelbin e çështjes). Hyri në hollësira. Ka hyrë shumë në atë punë. Hyri në mendime të thella.
7. fig. Bie në një gjendje të caktuar; më kap diçka, më zë dhe vij në një gjendje të veçantë shpirtërore a materiale. Hyri në rrezik. Hyri në sherr (në grindje). Hyri borxh (në borxh) mori hua. I hyri frika u frikësua. I hyri lakmia. I hyri meraku për dikë a për diçka u merakos. Na hyri të ftohtët kemi të ftohtë. I hynë të dridhurat (nga të ftohtët, nga frika).
8. vet. v. III Ulet, bie, fundoset. Ka hyrë toka. Kanë hyrë themelet. I kanë hyrë faqet (sytë). I ka hyri gjoksi brenda.
9. vet. v. III Është a bën pjesë diku; përfshihet brenda diçkaje. Hyri në radhë. Hyri në listë. Në këtë përmbledhje hyjnë disa tregime. Kjo fjalë ka hyrë thellë në gjuhë. Sa herë hyn pesa te njëzeta?
10. fig., vet. v. III Futet thellë te dikush a te diçka, përvetësohet nga dikush. I ka hyrë (i është futur) në gjak. Ka hyrë në jetën e përditshme. Hyn në jetë diçka bëhet e zakonshme në jetën a në punën e përditshme. Ka hyrë në modë është bërë e modës.
11. edhe fig. Filloj a nis të marr pjesë në një punë a në një veprimtari diçka; filloj të merrem me diçka; vendos e nis të veproj, i futem a i përvishem diçkaje. Hyj në punë. Hyj në organizatë. Hyj në shoqatë. Hyj në kurs gjuhësh. Hyj në garë. Hynë në bisedime (në kuvend, në marrëveshje). Hyri në lidhje. Hyj në valle. Hyn në përdorim. Ia hyj një pune. Ia hyri me dru nisi ta rrihte. Hyri në vegjë (në tezgjah) nisi të punonte në vegjë. Hyri në govatë nisi të lante rrobat. Hyri në magje filloi të gatuante bukë etj. Ia hyri me drapër nisi ta korrte I hyri me kazmë nisi ta gërmonte. Hyn në fuqi (një ligj).
12. fig., vet. v. III Fillon një periudhë e re kohe; nis një kohë e caktuar. Hyri në të tetin (hyri për tetë) ka filluar moshën tetë vjeç. Hymë në një epokë (në një fazë, në një periudhë) të re. Kemi hyrë në vitin jubilar. Hyri prilli (marsi). Hyri dimri.
13. vet. v. III Tkurret a mblidhet diçka, zvogëlohet, shkurtohet. Kanë hyrë rrobat nga të larët. Ky dok nuk hyn në ujë. Hyn për së gjati (për së gjeri).
14. bised., vet. v. III Perëndon. Hyri dielli (hëna).
15. sport. I ndërhyj; i futem. I hyj me të dyja këmbët.
✱Sin.: futem, zhytem, shkoj, depërtoj, ngulem, nxë, fundoset, përfshihem, ndërhyj, zvogëlohet, shkurtohet, rrufitet, përfshihem, nis, filloj, përvishem, perëndon.
♦ Fishek hyri e fishek doli (dikush) keq. I ka hyrë babëzia (dikujt). Hyj në *binarë. Hyj në *borxh. I hyj (i futem) *brenda (diçkaje). U ka hyrë *bukla. Hyjmë e dalim (me dikë) kemi marrëdhënie të mira, jemi si të shtëpisë; shkojmë e vijmë te njëri-tjetri; japim e marrim; kam hyrje e dalje (me dikë). Si hyri doli (dikush) nuk mori vesh se ç’u bë, nuk kuptoi asgjë; s’përfitoi asgjë; nuk mësoi asgjë; hyri shul e doli lloz (shkoi shul e erdhi lloz); hyri në këtë derë e doli në atë derë; si vajti erdhi. Këtej i hyn andej i del (dikujt) mospërf. nuk kupton asgjë fare, nuk merr vesh asgjë nga ato që dëgjon, nuk përfiton a nuk merr asnjë mësim; s’i mbetet asgjë në mendje; nga një vesh i hyn nga tjetri i del. Më hyri (më zuri) *data. I hyri *dorë. I hyri *dridhma (dikujt). I hynë *të dridhurat (dikujt). Hyri në *dhe (dikush). I hynë *ethet (dikujt). I hynë *ferrat (dikujt). I ka hyrë *fitili (dikujt) bised. I hyj në *fjalë (dikujt). Hyn në *fuqi drejt. Hyri (ra) në *gojë (të dikujt). I ka hyrë *grerëza (dikujt). Hyj në *gjak (me dikë) etnogr. I ka hyrë (i është futur) në *gjak (diçka). Më hyri *gjembi. S’i hyn *gjembi (dikujt). I hyj në *gji (dikujt). Hyri në *gjynah (dikush). I hyri në *hak (dikujt). I hyn në *hesap (dikujt). Nuk hyn (nuk zihet) në *hesap. I hyri në *hise (dikujt). Hyn në *histori (dikush a diçka). I hyn ndër *hundë (dikujt). Hyj në *jetë. Hyn në *jetë (diçka). I hyj me kalem (me *laps) (diçkaje). Nuk më hyn (nuk më futet) në *kaptinë (diçka) bised. Më ka hyrë (deri) në *kockë (diçka). I hyri në *kokë (në krye) (dikujt). Nuk më hyn (nuk më futet) në *kokë (në krye) (diçka). I hyj në *krah (dikujt). I hyri *krimbi (dikujt). I hyri në krye (në *kokë) (diçka). Nuk më hyn në *kut (diçka). I hyj me *laps (me kalem) (diçkaje). Hyj (futem) në *lëkurën (e dikujt). Hyn (futet) në *lojë (dikush). Hyn me *mend e del pa mend (diku). Hyj (futem) në *mes. I hynë *mizat (dikujt). Hyj në *pazar (me dikë). Ia hyj një *të përpjete. I hyri në *pjesë (dikujt). I hynë *pleshtat (dikujt). S’më hyn në *punë (diçka). Hyn (futet) si *pykë (dikush). I hyri *pyllit (dikush). Më ka hyrë në *qejf (dikush a diçka). Nuk më hyn në *qese (diçka). Hyj (futem) në *rol libr. S’më hyn në *sy. I hyri në *sy (dikujt). I ka hyrë *shtati në shtat (dikujt). Më hyri *tartakuti. I ka hyrë *tenja (dikujt). Nuk më hyn në *trastë (në torbë) (diçka). Nuk më hyn në *tru (diçka). I hyri (i vajti) *thellë (dikujt) bised. vulg. Hyn nën *udhë (dikush). S’hyn në *ugar (dikush) keq. Ka hyrë në *ujë (dikush) shaka. Hyn (futet) në *valle (dikush). Hyri në *vathë (dikush). I hyri *vemja (dikujt). I hyri *veremi (për dikë a për diçka) vjet. S’i hyn në *vesh (dikujt). Nga një *vesh i hyn nga tjetri i del (dikujt). I ka hyrë vetja në *qejf (dikujt). Nuk më hyn (gjë) në *xhep. I hyri *zekthi (dikujt). Më ka hyrë në *zemër (në shpirt) (dikush a diçka). Hyri në *zgjedhë (të dikujt). I ka hyrë *zia (dikujt).

KORÍT/Ë, ~A f. sh. ~A, ~AT 1. Govatë e madhe dhe e gjatë, prej druri a prej dërrase. Koritë prej trungut të lisit. Lahej në koritë.
2. Govatë e tillë ku pinë ujë ose ushqehen bagëtitë shtëpiake. Bagëtia pi (ha) në koritë.
3. Lug i drunjtë në trajtën e një hinke, që çon ujin me forcë për të vënë në lëvizje fletët e rrotës së mullirit të një hidrocentrali, për prodhim energjie etj. Korita e mullirit të fshatit.
✱Sin.: govatë, lug.

KÓSH,~I m. sh. ~A, ~AT dhe ~E, ~ET 1. bujq. Thurimë e madhe dhe e hapur që shërben për të mbartur pleh, fruta, perime etj.; kofin. Kosh me fiq (me rrush).
2. Pjesë e mullirit si një govatë druri në trajtë hinke, ku hidhet drithi për t’u bluar. Hedh drithin në kosh për ta bluar.
3. Dishta e mullirit, ku bie mielli i bluar. U mbush koshi me miell.
4. Thurimë me purteka, ku mbahen orenditë e kuzhinës (lugët, thikat etj.); farashkë. Vë thikat (lugët) në kosh.
5. Arkë a thurimë që mbahet afër tryezës së punës, në zyrë, në dhomë etj. për të hedhur mbeturina etj.; kovë e madhe dhe e mbuluar, që vendoset buzë rrugëve për plehrat e banorëve. Kosh mbeturinash (letrash). Zbrazja e koshave të plehrave në makinë.
6. sport. Secila nga dy rrjetat në fushën e basketbollit, ku lojtarët e dy skuadrave kundërshtare përpiqen të futin topin për të fituar sa më shumë pikë; pikët e fituara sa herë që topi futet në këto rrjeta. Bëri dhjetë kosha dhe fitoi njëzet pikë.
✱Sin.: kofin, dishtë, farashkë, kovë.
♦ I ra koshi në *fund (dikujt). I ka rënë *miu në kosh shaka. Gjeti *rrushi koshin. Kemi ngrënë një kosh me kripë (bashkë) kemi punuar e kemi jetuar bashkë për një kohë të gjatë, njihemi prej kohësh; kemi ngrënë një furrë bukë (bashkë); kemi ngrënë një hambar miell (bashkë). E hodhi në kosh (në koshin e plehrave) mospërf. 1. (dikë a diçka) E nxori jashtë përdorimit, nuk e përdori më; e bëri të pavlefshëm; e hodhi diku tutje me përbuzje, nuk e do më, e flaku. 2. (diçka) Nuk e mori në shqyrtim, nuk i kushtoi vëmendje; nuk e pranoi, nuk e mori parasysh, e quajti pa asnjë vlerë, e flaku tutje; e hodhi në shportë; e hodhi poshtë; e futi (e vuri) në sirtar; e futi në arkiv libr. Kosh plehrash keq. vend i fëlliqur me grumbuj mbeturinash e papastërti të tjera, me njerëz të këqij etj. Si koshi (si *kofini) pas së vjeli (pas të vjelave). I merr koshi ujë (dikujt). 1. edhe moh. I vijnë të mirat edhe andej nga nuk e pret; i pjell edhe gjeli. 2. tall. Ka shumë punë, s’di ç’të bëjë më parë; s’e ka kokën në vend (dikush); i vjen festja vërdallë. *Presh në kosh e farë ndarë iron. Sa të thuash *rrush, ai ka ngrënë një kosh shaka.

KRÍPJ/E,~A f. 1. Shndërrim në kripë, kripëzim, kriposje.
2. Kripësim i gjellës.
3. Lug i gjatë si govatë, ku u shtihet bagëtive për të ngrënë gëzhuta a krunde me pak ujë e kripë.
✱Sin.: njelmësim, kripësim, kriposje.

LA/J vep., ~VA, ~RË 1. kal. Pastroj me ujë, me ujë e me sapun etj.; fut diçka në ujë a në një lëng tjetër dhe e fërkoj për t’i hequr pluhurin, baltën, njollat etj., i heq papastërtitë me ujë a me diçka tjetër. Laj trupin (duart, dhëmbët, këmbët, kokën, fytyrën, veshët). Laj foshnjën. Laj rrobat (çarçafët, shaminë, çorapet, këmishët). Laj leshin. Laj enët (pjatat, lugët, gotat). Laj shkallët (dyshemenë, rrugët). Laj pemët (mollët, kumbullat). Laj orizin (fasulet). Laj peshkun (mishin). Laj këpucët (çizmet). Laj makinën (biçikletën). Laj mineralin. Laj me ujë të ngrohtë (të ftohtë). E laj me sapun (me lëndë kimike, me benzinë). Laj me furçë (me leckë, me fshesë, me sfungjer). Laj në legen (në govatë, në rrobalarëse). Laj në lumë (në krua). Macja lan kotelet i lëpin me gjuhë.
2. kal. Përpunoj me lëndë kimike një film për ta bërë të pandjeshëm ndaj dritës dhe për të bërë të dukshme atë që është fotografuar. Filmat i lajnë në laborator.
3. kal. E vesh diçka me lëngun e një metali të çmuar, zakonisht me ujë floriri; praroj. E lau me ar (me argjend, me ujë floriri).
4. kal. I heq ndryshkun diçkaje duke e fërkuar, e fshij dhe e pastroj sa të shkëlqejë, i jap shkëlqim; e kallajis. E lau shpatën (pallën, thikën). E lau tepsinë, e bëri si të re.
5. bised., kal. I heq gjërat e huaja e të panevojshme, që e prishin a e dëmtojnë (barishtet, dheun, baltën e papastërtitë e mbledhura, kashtën, gëzhutat etj.), gërryej, pastroj, qëroj. Laj pusin (kanalin, vijat e ujit). Laj vijat e parmendës me shat. Laj çibukun. E lajnë grurin që në lëmë. I lau shiu arat (rrugët).
6. bised., kal. E bëj diçka të sheshtë e të lëmuar, duke e gdhendur a duke e zdrukthuar, e qëroj; i heq degët një druri të prerë. Laj dërrasën me zdrukth. Laj trarin me sëpatë (me sqepar). E preu plepin dhe e lau mirë e mirë. E ka larë mirë qerestenë.
7. bised. edhe fig., kal. I kthej dikujt një borxh që i kam; ia kthej dikujt të mirën me të mirë a të keqen me të keqe; paguaj; shlyej; shpaguaj. I lau paratë. Lau borxhin (kamatën). I lau llogaritë (hesapet) me dikë. E lau ustain. E lau detyrimin. I lau gabimet (fajet, mëkatet). E lau vëllain (mikun). etnogr. Ia lau të mirën me të mirë. Ia lau dyfish (pesëfish).
8. fig., kal. E nxjerr pa faj dikë, e shfajësoj. E lau përpara të tjerëve.
9. kal., vet. v. III (me një trajtë të shkurtër të përemrit vetor në r. kallëzore). Më heq shumë, më shpërlan (kur heq shumë bark). E lau barku. Ia lau zorrët.
10. kal., vet. v. III (me një trajtë të shkurtër të përemrit vetor në r. kallëzore) edhe fig. Më rrëmben, më përlan. Të lan era (veriu). E lau vdekja. - E laftë mortja! mallk. vdektë.
11. fig., kal. Hedh shikimin rreth e rrotull, rrok me sy; vet. v. III lëshon rrezet gjithandej, përhap dritën në tërë vendin, i jep shkëlqim. E lau me sy vendin. Deri ku lan syri i njeriut. Dielli ka larë malet. Hëna kishte larë fshatin rreth e qark. Një llambë lante oborrin me dritën e saj.
12. jokal. Iki shpejt, largohem menjëherë, ua mbath këmbëve, fryj; vet. v. III zhduket papritur, perëndon (zakonisht për diellin). Lau nga shtëpia (nga fshati). Lau dielli.
✱Sin.: pastroj, shpërlaj, zhvilloj, praroj, kallajis, gërryej, zbardh, lëmoj, sheshoj, qëroj, shlyej, paguaj, shpaguaj, shfajësoj, iki, çaj, fryj.
♦ Me *gojë të lan e me dhëmbë të çan (dikush). S’ka *përrua që e lan (dikë). Laj *ballin (para dikujt). Laj *borxhin. I lau *çanakët (dikush) mospërf. S’e lan (dot) as *dërstila (dikë a diçka). I lava (i fshiva) *duart. Sa për të larë *gojën iron. E lanë me *gjak (diçka). E lau (e mori) *gjakun etnogr. Lan *gjynahet (dikush). Laj (marr) *hakun. I lau (i qëroi) llogaritë (*hesapet) (me dikë). E lau (e pagoi) me *kokë (dikush). Ia lau *kokën (kryet) (dikujt). E laj me (në) *lot (dikë a diçka). S’e lan (dot) as *lumi (dikë). Të lan e të lyen (dikush) keq. në sy i bën lajka dikujt dhe pas krahëve i bën të keqen, e lëvdon, i bën qejfin e i lajkatohet për t’ia hedhur a për ta mashtruar; ka dy fytyra; lahet e lyhet. I lau (i qëroi) llogaritë (*hesapet) (me dikë). E laj *mendjen (nga dikush a nga diçka). Ia lau *sytë (diçkaje). Pa larë *sytë. Të lan në *shpatull (dikush). Laj thaj s’ke tjetër, është e njëjta gjë. Laj *veten. E lau *zemrën (ndaj dikujt).

LAJTÓR/E,~JA f. sh. ~E, ~ET 1. Vend i ndrequr në anë të murit të shtëpisë, që shërben për të larë duart ose enët, sqoll; govatë e thellë prej porcelani, prej çimentoje etj., me një vrimë në mes, ku bie uji i çezmës. Lajtorja e shtëpisë. Lajtorja e çezmës. Lau duart në lajtore.
2. Ndërtesë e posaçme, me pajisjet e nevojshme për t'u larë shumë njerëz; banjë. Lajtorja e ushtarëve (e nxënësve). Lajtorja e konviktit.
3. Rrobalarëse. Punonte si lajtore.
4. Makinë larëse për rroba; pajisje e posaçme që shërben për të larë sende a lëndë të ndryshme. Lajtorja e mineralit.
✱Sin.: sqoll, duarlarëse, banjë, rrobalarëse.

LEKÁN/E,~IA f. sh. ~E, ~ET Çezmë me govatë druri; sqoll, hauz uji.

LU/G,~ GU m. sh. ~GJE, ~GJET 1. Copë e gjatë druri a guri, e gërryer dhe e bërë si govatë për t'u dhënë ujë a ushqim kafshëve; koritë; mjet i tillë që përdoret për të mbajtur a për të përpunuar diçka. Lug i gurtë (i drunjtë). Lug guri (druri). Lugu i bagëtive (i derrave, i pulave). Lug rrushi.
2. Ulluk prej druri, prej teneqeje etj. nëpër të cilin rrjedhin ujërat. Lug druri (dërrase, llamarine). Lugu i kroit (i çezmës). Lugu i mullirit (i dërstilës). Lugu i ujit. Lug për të ujitur arat.
3. E thelluar për së gjati në një dru ose në një gur; hapësirë a vrimë e madhe për së gjati një sendi, nëpër të cilën kalon diçka. Lugu i oxhakut. I bëri një lug.
4. Pjesa e thelluar për së gjati qafës ose boshtit të kurrizit te njeriu; e thelluar a gropë në një pjesë të trupit. Lugu i qafës (i shpinës, i kurrizit). Lugu i gjoksit. Lugu i dorës (i këmbës). Lugu i zemrës gropa e vogël që është ndërmjet barkut dhe kraharorit.
5. Luginë e vogël, nëpër të cilën zakonisht kalon një rrjedhë uji, lugore; luginë. Lugjet e Verdha (top.). Kulloste bagëtitë nëpër lugje.
6. Pjesë e ulët në një livadh, në një arë etj., që duket si hulli; shteg në borë që është rrahur nga të ecurit. Lugu i arës (i livadhit). Lugu i borës.
✱Sin.: ujore, koritë, therkë, shtonë, trung, ulluk, skorec, luginë, lugore, shtrat, zdërlug, dhes, shteg.
♦ E futi për lug të mullirit (dikë) shih e vuri me shpatulla pas murit (dikë). S’i mban lugu ujë (dikujt) është në gjendje të keqe ekonomike; nuk i ka punët në vijë, nuk di nga t’ia mbajë; iu lag (iu qull) eshka. I ka rrjedhur lugu (dikujt) ka pasuri të madhe, ka të ardhura të mira e bollëk; i ka vajtur çdo gjë mbarë; i ka rrjedhur lumi. Më vjen uji në lug më shkon gjithçka mbarë, më ecin punët si dua vetë.

LUGÁR/E,~JA _I f. sh. ~E, ~ET 1. Enë prej druri si lug me bisht, që e përdorin muratorët për të mbajtur llaçin; govatë. Lugarja e muratorit.
2. Luginë e pjerrët dhe e thellë. Malësia është gjithë lugare.
✱Sin.: govatë, luginë.

LUGÁR/E,~JA _II f. sh. ~E, ~ET 1. Mbajtëse lugësh, lugës.
2. Lug prej druri, si govatë, që vihet poshtë çezmës për të mbledhur ujin, ku mund të pinë ujë bagëtia, të lahen rroba etj.
✱Sin.: lugës, farashë, farashkë, postaf.

LUGJÓR/E,~JA f. sh. ~E, ~ET Govatë druri, kripore druri në trajtë luge, lugare.

MÁGJ/E,~JA f. sh. ~E, ~ET 1. Enë e drunjtë si govatë, zakonisht me fund kënddrejtë më të vogël se gryka, ku ngjishet e punohet brumi për të bërë bukë. Magjja e bukës. Derdh miellin në magje. Zë brumin (gatuaj) në magje. Në magje lihet brumi për të ardhur. Laj (gërryej) magjen.
2. Sasia e brumit që nxë kjo enë. Një magje brumë.
3. Bukët që dalin nga brumi që gatuhet në këtë enë. I mbështolli magjet me rrobë dhe i vuri në kurriz.
4. Govatë prej druri, zakonisht për të larë rrobat. Gjithë jetën kishte larë rrobat me dorë në magje. Lau fëmijën në magje. Futi pulën në magje.
5. Pjesë e mullirit të blojës, e dërstilës etj., që është si arkë a si govatë prej druri e ku bie mielli, dërstilet shajaku etj. Magjja e mullirit. Magje dërstile (vjet.) lundër.
6. fig. Vendi ku lind ose formohet diçka. Magje e artit. Magje qytetarie.
♦ I ka mbirë (i ka zënë) magjja *bar (lëndinë) (dikujt). I ngordhte *miu në magje (në dollap) (dikujt). Nis magje e bën govatë (dikush) iron. nuk është usta i mirë, nuk di t’i bëjë punët si duhet; nuk i vjen ndoresh për diçka; i del keq a me shumë humbje një punë. I është tharë magjja (dikujt) shih i ka mbirë (i ka zënë) magjja bar (lëndinë) (dikujt).

MËNG/ËR,~RA f. sh. ~RA, ~RAT 1. Vegël e posaçme për të shtypur ullinjtë për vaj.
2. Enë druri si govatë, që shërben për të shtrydhur në të rrushin.
3. Kopan për të rrahur lirin, melicë.

PÁLL/Ë,~A_I f. sh. ~A, ~AT 1. vjet. Shpatë lufte me një ose me dy presa. Pallë e rëndë. Luftonin me palla. Nuk hyn palla në thes. (fj. u.). Dale bej të dredh cigar, / se s’jam çanaku me dhallë / por jam Bilbili me pallë! (folk.).
2. Dru i gdhendur me një pjesë të gjerë petashuqe e me bisht, që përdoret për të rrahur rrobat kur i lajmë në lumë a në govatë; kopan, lasë. Pallë rrobash. I rrahin (rrobat) me pallë.
3. Dru me një pjesë të gjerë si lopatë e me bisht, që përdoret për të rrahur drithin a për diçka tjetër; pjesa e gjerë e këtij druri. Palla e gurit të mullirit ngrehësi i mullirit. Rrahin misrin me pallë. Përziente qumështin me pallë. U thye palla e rremit.
4. Thika e plugut; plori, umbi. Pallë e pamprehur. I vuri (i hoqi) pallën.
5. bised. Shtiza e rrotës së qerres, rreze. Pallat e rrotës.
6. Çapëza e hostenit.
7. Pafillë hekuri me të cilën veshin përreth rrotën e qerres për të mos u ngrënë druri.
8. bised. Shuli i derës.
9. bised. Njeri i trashë, budalla.
10. euf. Organi gjenital i mashkullit, penis.
✱Sin.: shpatë, kopan, plor, rreze, shul, shtizë, rreze, spicë, budalla, i trashë.
♦ *Bishti i pallës tall. I ha miu pallën (dikujt) është shumë fatkeq ose shumë i pazoti e i humbur. Nuk i ha palla (dikujt). 1. Nuk bëhet merak për asgjë; nuk çan kokën (dikush); nuk i bëhet vonë. 2. Nuk ka më fuqi për të bërë diçka, s’është më i zoti a nuk i shkon më fjala; nuk i pret palla. Sa i ha palla me të gjitha forcat, me sa fuqi që ka; aq sa mundet, sa arrin. Iu këput *rripi i pallës (dikujt). E mprehu pallën (*shpatën) (dikush). Pallë pa mill njeri i ashpër dhe i gatshëm për t’u grindur e për t’u ndeshur. Me pallë (me *shpatë) zhveshur. Përpjek pallat (me dikë) hyj në grindje a në luftë me dikë, ndeshem me të; përpjek ushtat (me dikë). I pret palla (*shpata, kordha) (djathtas e majtas, në të dyja anët) (dikujt). E shtie pallën (shpatën) në *thes (dikush). Tund pallën (*shpatën) (dikush). E zhveshi pallën (*shpatën) (dikush).