Fjalori

Rezultate në përkufizime për “gjeldash”

Mëso si ta përdorësh
<<< Kthehu te kërkimi kryesor në fjalor

GJEL

GJEL,~I m. sh. ~A, ~AT 1. zool. Mashkulli i pulës; këndes. Gjel fushe. Lafsha e gjelit. Mish gjeli. Këndon gjeli. Fryhet si gjel. S’rri gjeli mbi vezë (fj. u.). S’është punë për të, nuk e bën dot ai vetë atë punë. Gjeli s’bën vezë (fj. u.). Ngrihem me gjelat zgjohem herëtmëngjes. Fle (bie) kur këndojnë gjelat fle (bie) vonë; më zë gjumi në të gdhirë.
2. fig., keq. Njeri mendjemadh e kapadai; njerifryhet dhe e mban veten për më kryesorin. Gjeli i shtëpisë. Është bërë gjel. I rri gjel (dikujt) krekoset para tij, nuk e ul kokën, i rri kundër.
3. Sendtrajtën e këtij shpendi. Gjel sheqeri lëpirëse me ngjyra, e bërë me sheqerngrirëformë gjelimajë të një shkopi. Gjeli i oxhakut erëtreguestrajtë gjeli, që mbërthehet lart, në oxhak.
4. zool. Pjesë e parë e disa emërtimevepathjeshta për shpendë e për peshq. Gjel dallëndyshe (lat. Trigloporus lastoviza) lloj peshku, me gjatësi maksimale 40 cm, që ka dy pendë notuesemëdha pranë kokës si erashka dhe trup me pulla ngjyrë kafeçelët; këndesi i detit. Gjel i detit (lat. Meleagris gallopavo domesticus) shpend shtëpiak i madh, i rritur për mish, me pendëerrëta me shkëlqim, me qafë pa pupla, me lapramëdha, të varuragushë, me një tufë qimeshfortapjesën e poshtme të saj e me bisht, që hapet si erashkë kur ndjell femrën ose kur mundet me gjelatjerë. Gjel deti i egër (lat. Meleagris gallopavo) shpend i familjes së fazanëve që mundfluturojë ulët, deri në 400 m largësi; gjel i egër bishtlirë; gjel i egër i zi. Gjel deti i bardhë gjel deti me pendëbardha, kryesisht i rriturferma; mashkulli i pulësdetit; gjeldet, misërok. Gjel dushku fazan. Gjel i egër (lat. Tetrao urogallos, Scolopax rusticola) shpend i pyjeve, i ngjashëm me këndesin, me pendëzeza, këmbëshkurtra e sqepgjatë e që lëshon zë të çjerrë; gjelegër. Gjel i egër bishtlirë. Gjel i egër i kuq. Gjel i egër i madh. Gjel i egër i sherbelës. Gjel i egër i zi. Gjel ujës (lat. Rallus aquaticus) shpend i egër i ujërave, me qafë e këmbëgjata, me pendë si të murrme, i ngjashëm me shaptoren, që jetonvende moçalore dhe ushqehet me peshk; gjelujës. Gjel gri (lat. Eutrigla gurnardus) peshk i cekëtinave detare deri në 300 m thellësi, që lëshon zhurma për të trembur peshqit e tjerëvendet ku kërkojnë ushqim. Gjel i hirtë. Gjel i kuq (lat. Chelidonichthys cuculus) peshk deti me ngjyrëkuqërremë, rreth 40 cm i gjatë, me kokëmadhe e me sy të kërcyer dheushqehet me peshqvegjël, krustace dhe organizmatjerëvegjël. Gjel kandili (lat. Trigla lucerna) peshk i vogël, që jetoncekëtinat bregdetare, me kokëmadhe me thumba, dhe zgjatimeformë gishti që i përdor për t’u zvarriturfundin e detit; këndes i detit i hirtë. Gjel i tredhur (ushq.) gjeltridhet për të përmirësuar shijen e mishit. Gjel i vërtetë peshk me rreth 370 lloje, rreth 10 cm i gjatë, me ngjyrandryshme, me gojëmadhe dhe me bisht me dy pjesëholla, që gjuan natën; kuqërrak. Gjel magjyp gjel me trupvogël, me këmbëshkurtra e me qafëgjatëkëndon kohë e pa kohë. Gjel pulastreni gjel deri një vjeç. Gjel pylli (lat. Tetrao tetrix) shpend pylli, me pendë ngjyrë mavindritshme dhe me bisht gërshërë.
5. Kokërr misri e pjekur, që ka plasurzjarr; pupagjel, gjeldash, kokoshkë.
6. Thelb i ndarëpjesë; thelë e prerë e një kokrre. Gjelat e arrës. Gjelat e qepës. Gjelat e mollës.
7. Monedhë e vjetër prej ari, flori.
8. bot. Pjesë e dytë e disa emërtimevepathjeshta për disa bimë. Lule gjeli lulëkuqe.
Sin.: këndes, kaposh, kokosh, gjelkokosh, kapadai, mendjemadh, gjelegër, gjeldet, misërok, gjelujës, kuqërrak, pupagjel, gjeldash, kokoshkë, biban, gjeldet, gjeldetës, qukan, rigash, thelb, flori.
U *lafshë gjeli (kaposhi) (dikush) tall. Ia bën gjelit me *sy (dikush). mospërf. I bën *vezë edhe gjeli (edhe këndesi, edhe kaposhi) (dikujt). I dal gjel kaproll (dikujt a diçkaje) i dal përpara një pune, një rreziku etj., i dal ballazi e me guxim; i vë gjoksin; i vë shpatullat. Gjel gollak tall. njeri mendjelehtë e mburravec. Me një gjel (*këndes, kaposh, kokosh) plaçka. Gjel (këndes, kaposh) majë plehut (në pleh) njerihiqet si i zgjuar a si trim, duke u mbajtur më të madh, duke u krekosur e duke u mburrur shumë; maçokthekër. Gjel ndër pula. 1. Në mes të të mirave, si s’ka më mirë; veshkë në mes të dhjamit. 2. Krenar e sundues i të tjerëve; fodull. Gjelthekër i papërmbajtur bollëk të ngrënash, si i babëzitur para ushqimevebollshme. Gjel mbi vezë dikushështë i shqetësuar e ka frikëbëjë diçka, se mos e prish a e bën keq; dikush që e ndien që s’është punë për të, që nuk e bën dot atë punë a s’bën ai për atë punë, që diçka nuk shkon. këndojnë dyzet gjela (mbi kokë) kam shumë halle, kam shumë punë e telashe, s’di nga t’ia mbaj; zien (më mizëron) koka; më këndojnë bilbilat iron. Kanë kënduar gjelat ka kaluar koha, tashmë është vonë për diçka. Kur këndojnë gjelat e parë mëngjes herët, në të aguar dita. I këndon gjeli mbi samar (dikujt) i ecën mbarë çdo gjë, i ka punët mirë; e ka zgjidhur çdo gjë, s’ka telashe e kokëçarje. S’i këndongjelishtëpi (dikujt) i kanë vdekurgjithë, ka mbetur fare vetëm; është shkretuar fare, ka humbur gjithçka; iu shua pragu; iu mbyll dera. Ku s’këndon as *pulë e as gjel. Sa kërcen gjeli *tra më tra. merr *kokrrën e melit (para gjelit) (dikush). I pjell edhe gjeli (dikujt) shih i pjell edhe mushka (dikujt). Kur pjellë gjeli iron. shih kur të pjellë mushka iron. S’pyet Muçoja për gjela deti bised. thuhet për dikë që s’ka frikë prej atyrembahen si kapadainj; është trim dhe s’do t’ia dijë për të tjerët.

Ky fjalor është domosdoshmëri për shkrimtarët e për publicistët, për shkollarët e për studentët, për mësuesit e për pedagogët, për studiuesit e për këdo që merret me përdorimin e kultivimin e gjuhës amtare.

Ai u vjen në ndihmë gjithë atyre që merren veçanërisht me gjuhën e shkruar, por edhe të folur, me krijime e me përkthime, me hartimin e fjalorëve të tipave të ndryshëm etj.

...lexo më tepër.