FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

DÁM/Ë,~A_I f. Lojë me dy veta, me nga gjashtëmbëdhjetë gurë, që i lëvizin mbi një pllakë si fusha e shahut; pllaka dhe gurët për këtë lojë. Gurët e damës. Tabela e damës. Luajnë damë. Bleu një damë.

FASHÍKU/LL,~LLI m. sh. ~J, ~JT 1. shtypshkr. Pjesë libri a reviste, që përbëhet nga disa fletë (katër, tetë, gjashtëmbëdhjetë) me palosje të përbashkët. Lexoi fashikullin e parë. Libër me tetë fashikuj. Lidhte fashikujt.
2. Secila nga pjesët e një vepre, që botohet pjesë-pjesë në libra të vegjël ose si broshura. Botim në disa fashikuj.

GJASHTËMBËDHJÉTA,~T (të) f. sh. Periudhë prej gjashtëmbëdhjetë vjetësh si moshë. I mbushi të gjashtëmbëdhjetat.

GJASHTËMBËDHJÉTË num. 1. Numri që vjen menjëherë pas pesëmbëdhjetës dhe që shënon një sasi të barabartë me pesëmbëdhjetë edhe një. Gjashtëmbëdhjetë veta. Gjashtëmbëdhjetë ditë. Fashikull me gjashtëmbëdhjetë faqe.
2. si mb. I gjashtëmbëdhjetë. Dhoma gjashtëmbëdhjetë. Shkalla gjashtëmbëdhjetë. Në faqen gjashtëmbëdhjetë.

GJASHTËMBËDHJÉTË (i, e) mb. Që i përgjigjet numrit gjashtëmbëdhjetë në një varg të pandërprerë qeniesh a sendesh, në një radhë a renditje, në një klasifikim etj. Radha e gjashtëmbëdhjetë. Shekulli i gjashtëmbëdhjetë. Dita e gjashtëmbëdhjetë.

GJASHTËMBËDHJÉT/Ë,~A (e) f. sh. ~A, ~AT (të) Një nga gjashtëmbëdhjetë pjesët e barabarta, në të cilat ndahet një e tërë.

GJÁSHTËMBËDHJÉT/Ë,~I (i) m. sh. ~Ë, ~ËT (të) Ai që vjen në vendin e gjashtëmbëdhjetë në një varg, në një radhë, në një renditje a në një klasifikim. Është i gjashtëmbëdhjeti në listë. Doli i gjashtëmbëdhjeti.

GJASHTËMBËDHJETËRRÓKËSH,~E mb., let. Që ka gjashtëmbëdhjetë rrokje, që përbëhet nga bashkimi i dy vargjeve tetërrokëshe. Varg gjashtëmbëdhjetërrokësh.

GJASHTËMBËDHJETËRRÓKËSH,~I m. sh. ~A, ~AT Varg që ka gjashtëmbëdhjetë rrokje. Përdorimi i gjashtëmbëdhjetërrokëshit. Vjershë në gjashtëmbëdhjetërrokësha.

GJASHTËMBËDHJÉTËSH/E,~JA f., sport. Vijë në fushën e futbollit gjashtëmbëdhjetë metra larg nga porta; pjesë e fushës së futbollit brenda kësaj vije. E rrëzoi brenda gjashtëmbëdhjetëshes.

GJASHTËMBËDHJETËVJETÓR,~I m. sh. ~Ë, ~ËT Përvjetori i gjashtëmbëdhjetë i një ngjarjeje të shënuar ose i lindjes a i vdekjes së një njeriu të shquar; veprimtaria që zhvillohet për të përkujtuar këtë përvjetor. E festuan gjashtëmbëdhjetëvjetorin e tij.

GJASHTËMBËDHJETËVJEÇÁR,~E mb. 1. Që zgjat gjashtëmbëdhjetë vjet, që vijon gjashtëmbëdhjetë vjet. Periudhë gjashtëmbëdhjetëvjeçare.
2. Që është gjashtëmbëdhjetë vjeç. Djalë gjashtëmbëdhjetëvjeçar.

GJASHTËMBËDHJETËVJEÇÁR,~I m. sh. ~Ë, ~ËT Ai që është gjashtëmbëdhjetë vjeç. Gjashtëmbëdhjetëvjeçari luante futboll.

GJASHTËMBËDHJETËVJEÇÁR/E,~JA f. sh. ~E, ~ET Ajo që është gjashtëmbëdhjetë vjeçe. Gjashtëmbëdhjetëvjeçarja kishte talent për muzikë.

HÝRJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur hyj brenda, duke lëvizur zakonisht më këmbë; kund. dalje. Hyrje e shpejtë. Vendi i hyrjes. Biletë hyrjeje.
2. Zhytje në thellësi të detit të lumit etj.; rënia brenda diçkaje. Hyrje në baltë. Hyrje thellë deri në gju.
3. Ngulja në brendësi a në thellësi të diçkaje; futje. Hyrja thellë e gozhdës. Hyrja e plumbit në mish. Hyrja e gjembit.
4. Depërtimi në një vend ose në hapësirë. Hyrje në fshat. Hyrja e anijes në ujërat tona territoriale. Hyrja në hapësirën shqiptare.
5. Vend i hapur, nëpër të cilin hyjmë; derë, portë. Hyrje kryesore. Hyrje e fshehtë. Hyrja e shtëpisë (e ndërtesës). Hyrja e qytetit. Hyrja e kalasë (e shpellës, e tunelit). Hyrjet e stadiumit. Ndalohet hyrja.
6. Vizitë a ardhje miqsh në një shtëpi, në një shtet etj. Ka shumë hyrje ajo shtëpi. Vizë hyrjeje.
7. Studim a parashikim i shkurtër në krye të një raporti; të një vepre letrare, shkencore etj. Hyrje e gjatë (e shkurtër). Hyrja e veprës. Është pajisur me një hyrje.
8. fin. Të hollat që fitohen ose të ardhurat që futen në buxhet etj.; kund. dalje. Hyrjet e arkës. Hyrjet e buxhetit.
9. bised. Banesë për një familje në pallate a në ndërtesa me shumë kate. Shkallë me dhjetë hyrje. Hyrja gjashtëmbëdhjetë. Mori një hyrje të re. U ndanë të gjitha hyrjet.
✱Sin.: e hyrë, të hyrët, futje, vizitë, nisje, fillim, parathënie, derë, portë, apartament, banesë, perëndim.
♦ Ia bëri hyrje (dikujt) shaka. bised. ia ngarkoi një barrë a ia përcolli dikujt një njeri me të cilin nuk do të merret vetë, ia la dikujt të merret me dikë a me diçka. Kam hyrje e dalje (me dikë) vemë e vijmë vazhdimisht te njëri-tjetri, e presim dhe e përcjellim njëri-tjetrin; jemi miq; hyjmë e dalim; japim e marrim.

L 1. Një nga bashkëtingëlloret e gjuhës shqipe dhe shkronja e gjashtëmbëdhjetë e alfabetit të saj, që shënon këtë bashkëtingëllore. Bashkëtingëllorja L. Tingulli L. Shkronja L.
2. si em. f. L,~JA [lexo: lë, lë-ja] Bashkëtingëllorja dhe shkronja l. L-ja e madhe (e vogël). L-ja e dorës (e shtypit). L-ja nistore.
3. Numri 50 në sistemin numerik romak. Në orën e latinishtes mësuam që L do të thotë pesëdhjetë sipas sistemit romak të numërimit.

MIKROBÚS,~I m. sh. ~Ë, ~ËT trans. Autobus i vogël me jo më shumë se gjashtëmbëdhjetë ulëse; minibus. Një mikrobus me dymbëdhjetë pasagjerë.

OR/Ë,~A_I f. sh. ~Ë, ~ËT 1. Njësi kohe që është e barabartë me një të njëzetekatërtën pjesë të ditës e të natës dhe që ka gjashtëdhjetë minuta. Një gjysmë (një çerek) orë. Dita ka dymbëdhjetë orë. Punoj tetë orë. E bëri rrugën për gjashtë orë. Fluturon me shpejtësi tetëqind kilometra në orë. U mbush një orë. Erdhi pas dy orësh. U vonua një orë e gjysmë. Kaluan tri orë. Paguhet me orë. Kush ka një orë kohë, nuk vdes i varur. (fj.u.).
2. Kohë prej dyzetepesë ose gjashtëdhjetë minutash, gjatë së cilës bëjmë diçka, pushojmë etj.; kohë e tillë që përdoret për një mësim dhe që shërben si njësi për të caktuar ngarkesën mësimore të mësimdhënësit. Orë mësimore (ora e mësimit). Orë akademike kohë prej rreth pesëdhjetë minutash. Ora e gjuhës (e letërsisë, e historisë, e fizikës). Orë pushimi (çlodhjeje). Filloi ora e dytë. Mbaroi ora. Kemi një orë bosh (bised.). Ka shumë orë (një mësues). Jep gjashtë orë në javë.
3. astr. Njësi kohe, që përcaktohet për të llogaritur lëvizjen sipas rrotullimit të Tokës ose të një trupi tjetër qiellor. Orë diellore. Orë hënore. Orë astronomike kohë e përpiktë, që përcaktohet me vrojtime të veçanta, duke marrë si bazë meridianin e Grinuiçit. Ora zyrtare (ligjore) ora që miratohet me ligj në një vend. Ora lokale ora që përcaktohet duke matur kohën e një vendi. Ora galaktike kohë e barabartë me 9,1 vjet të Tokës.
4. Kohë e caktuar me numër sipas ndarjes së ditës a të natës në dymbëdhjetë pjesë ose të ditës e të natës së bashku në njëzet e katër pjesë; kohë e caktuar si cak. Sa është ora? Erdhi në orën tetë. Në orën shtatë të mëngjesit. Në orën dymbëdhjetë të natës (në orën njëzet e katër). Në orën katër pasdite (në orën gjashtëmbëdhjetë). Në ç’orë do të shihemi? Në ç’orë fillon puna? U ngrit me dy orë natë.
5. Kohë e papërcaktuar me përpikëri, zakonisht e shkurtër, gjatë së cilës ngjet diçka, kryhet një veprim etj., çast, kohë. Orë për (me) orë nga një çast në tjetrin; shumë shpejt, fare së shpejti. Në orët e para të ditës (në orët e mëngjesit). Orë pas ore kohë pas kohe, herë pas here. Erdhi në orët e vona. Kaluam disa orë të këndshme. Iu gjend në orët më të vështira. Kishte ardhur ora e shpagimit. S’i ka ardhur ora kësaj pune. Erdhi ora e madhe. Rrinte me orë të tëra rrinte një kohë mjaft të gjatë. Në atë orë erdhi edhe ai në atë çast erdhi edhe ai. I erdhi ora e fundit (ora e vdekjes) i erdhi çasti i fundit, është para vdekjes. E prisnin nga një orë në tjetrën. Ç’sjell (ç’bie) ora, s’e sjell (s’e bie) moti (viti). (fj. u.). Ç’sjell minuta s’e sjell ora (s’e sjell moti). (fj. u.). Ora punon, njeriu vrapon. (fj. u.).
6. bised. Kohë e caktuar posaçërisht për diçka; orari. Ora e pritjes. Ora e nisjes (e arritjes). Ora e pagesave.
7. Vegël e posaçme me një fushë të ndarë në dymbëdhjetë pjesë dhe me akrepa, që punon me kurdisje, me rrymë elektrike etj. dhe që shërben për të matur kohën. Orë e madhe. Orë elektrike. Orë e artë (floriri). Orë dore (xhepi, muri, tryeze). Ora e qytetit. Orë me zile. Akrepat e orës. Fusha e orët. Zinxhiri (rripi) i orës. Kurdis (ngreh) orën. Më mbeti (më ngeli) ora. Ra ora (zilja e orës).
✱ Sin.: sahat, çast, kohë, orar, orëmatës, orishtër.
♦ M’u bë ora (sahati) *mot. Ra ora (sahati) (për diçka) u dha shenja e fillimit të diçkaje; erdhi koha për diçka. I bie ora (sahati) shtatë (dymbëdhjetë, tetë) (dikujt). 1. Nuk mërzitet fare; nuk shqetësohet për asgjë, nuk bëhet merak fare. 2. Qëndron gjithnjë në mendimin e vet, s’luan nga e vetja. (Është) ora me dorë (ora me një) (diçka). 1. Shfaqet shpejt e mirë. 2. shih (është) dorë me një (diçka). Orë e çast (e minutë) vazhdimisht, gjithnjë, pa ndërprerje; duke u përsëritur shumë dendur; herë pas here dhe shpesh. I orës së fundit libr. që është dhënë në kohën më të afërt, që sapo është dhënë nga dikush (për një lajm a njoftim). Orë e pa kohë herë pas here; në kohë të papërshtatshme; kur t’i teket dikujt; kohë e pa kohë. I orës së parë (i orëve të para) i fillimit të diçkaje, që ka qenë në ballë, që ka marrë pjesë që në fillim në një veprimtari; i flaktë. Një orë (një sahat) e më parë sa më shpejt; në një kohë sa më të afërt. Ia preu orën (dikujt) e vrau; e vdiq; ia shkurtoi jetën. I vë *akrepat sipas orës (së dikujt) keq. I erdhi ora (sahati) (dikujt a diçkaje) është gati në të vdekur dikush, iu sos jeta; po merr fund diçka, po prishet a po shkatërrohet. Nuk e zë ora (sahati) (dikë a diçka) është në mbarim e sipër, merr fund së shpejti; do të vdesë shumë shpejt dikush; do të niset, do të largohet së shpejti.

SHAH,~U_I m. 1. Lojë e përhapur nga kultura arabe, që luhet ndërmjet dy vetave në një dërrasë të ndarë në gjashtëdhjetë e katër katrorë të vegjël dhe me tridhjetë e dy figura (gjashtëmbëdhjetë të bardha e gjashtëmbëdhjetë të zeza) prej druri, fildishi a materiali tjetër, të cilat kanë vlera të ndryshme dhe vendosen e lëvizin sipas disa rregullave të caktuara; fusha dhe figurat e kësaj loje. Loja e shahut. Turneu i shahut. Fushë (dërrasë, gur) shahu. Luaj shah.
2. Lëvizja në këtë lojë, kur figura e mbretit sulmohet drejtpërdrejt nga një figurë kundërshtare; sulm i drejtpërdrejtë me një figurë mbi mbretin e kundërshtarit. Shah mat. Shah me mbretëreshë. I jap shah.
♦ *Gur shahu mospërf.

SHTATËMBËDHJÉTË num. them. 1. Numri që vjen menjëherë pas gjashtëmbëdhjetës dhe që shënon një sasi të barabartë me gjashtëmbëdhjetë edhe një. Shtatëmbëdhjetë hektarë. Shtatëmbëdhjetë lekë. Shtatëmbëdhjetë vjet.
2. si num. rresht. I shtatëmbëdhjetë. Dhoma (radha) shtatëmbëdhjetë. Shkalla shtatëmbëdhjetë. Në faqen shtatëmbëdhjetë.