FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

AGRÓR,~I m. sh. ~Ë, ~ËT ndërt. Gërshërëz e çatisë; tra që vihet në skajet e pullazit. Agrori i pullazit. Rregulloi agrorin e çatisë.
✱Sin.: tra, kulmar, qoshnar.

BIRËVÉSH/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT zool. (lat. Forficula auricularia) Kandërr e vogël me trup të hollë e të gjatë në ngjyrë kafe të errët, me bishtin bigë e me dy brirthë në kokë, që ushqehet me pemë e sidomos me rrush; gërshërëz.

BIRËVÉSHËZ,~A m. sh. ~A, ~AT zool. (lat. Forficula auricularia) shih GËRSHËRËZ,~A₂.
✱Sin.: gërshërëz, veshëz, lugëveshëz, kabisht, karabisht.

BÚB/Ë,~A_I f. sh. ~A, ~AT 1. zool. (lat. Bombyx mori) Vemje e rritur para se të shndërrohet në flutur ose në krimb, zakonisht e mbuluar me push, krimbalesh; krimb mëndafshi, krimbi i fshikës. Si buba leshatuk. Gëlojnë buba e buburreca. Bubë mishi (zool.) mizë mishi e hirtë. Bubë veshi (zool.) gërshërëz.
2. zool. (lat. Ascaride lumbricoide) Rre, glistër. Bar bubash. Ka buba. Ngjyrë bube ngjyrë e verdheme.
3. zool. Rrëshqanor që të ha (gjarpër, zhapi etj.); rrëshqanës, beronjë.
4. zool. Morr i vogël, thërrijë. Ka zënë buba fëmija. Bar bubash. Gjej buba.
5. krahin. Pushi i një rrobe të leshtë. Buba e shajakut (e velenxës).
6. përk. Vajzë e vogël që sa ka filluar të ecë.
7. anat., euf. Organi gjenital i vajzave të vogla (kryesisht në ligjërimin e nënave). - Mbuloje bubën! Lila jashtë e buba brenda. (folk.).

CIMBÍDH,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Mashë për zjarr.
2. Lloj dare e vogël dhe me buzë të gjera.
3. Karficë për të mbajtur flokët të mbledhur. Mbledh flokët me cimbidh.
4. Piskatore.
5. Gërshërëz e çatisë.
✱Sin.: mashë, darë, karficë, piskatore, gërshërëz.

CIMBÍDH/E,~A f. sh. ~E, ~ET Gërshërëz e çatisë; brez druri që vihet mbi mur.

GËRSHË́R/Ë,~A f. sh. ~Ë, ~ËT 1. Vegël e përbërë nga dy krahë të mprehtë çeliku, që lëvizin të kryqëzuar rreth një boshti të përbashkët për të prerë pëlhurë, letër, llamarinë etj. ose për të krasitur pemët. Gërshërë e vogël (e madhe). Gërshërë flokësh. Gërshërë rrobaqepësish. Gërshërë thonjsh. Gërshërë për krasitje. Gërshërë për prerjen e metalit. Dorezat e gërshërës. Pres (qeth) me gërshërë.
2. Makinë a mekanizëm me dy krahë të mprehtë për prerjen e metaleve të ndryshme, të lëkurës etj. Gërshërë automatike. Gërshërë elektrike.
3. Qethja e dhenve me një vegël të tillë; sasia e leshit që merret nga kjo qethje. Gërshëra e parë (e dytë).
4. Gërshërëz.
5. fig. Dallim i theksuar, hendek; mospërputhje. Gërshëra e çmimeve. Gërshëra midis fshatit dhe qytetit. Gërshëra midis punës mendore dhe punës fizike. Ngushtimi i gërshërës midis importit dhe eksportit.
6. si mb., sport. Që bëhet duke kryqëzuar këmbët ose duart. Stil gërshërë mënyrë kërcimi së larti që bëhet duke kryqëzuar këmbët në ajër. Not gërshërë lloj noti që bëhet duke u shtrirë gjysmë anash e duke kryqëzuar duart dhe këmbët.
♦ I bëri veshët gërshërë (dikush) shihi bëri veshët pipëz (dikush). I ra gërshëra (dikujt a diçkaje) shih i ra fshesa (dikujt a diçkaje). Ka futur kryet ndër gërshërë (dikush) shih e vuri (e futi) kokën në gërshërë (dikush). Është e gërshërës dhe e gjilpërës (dikush) është e aftë për të prerë e për të qepur; është shumë e zonja në punë shtëpiake; i ka duart flori. E kam kokën në gërshërë jam në rrezik shumë të madh; e vë (e fut) kokën në gërshërë; e kam litarin (lakun, thikën, halën) në grykë. E korr livadhin me gërshërë (dikush) mundohet shumë për të bërë një punë, sepse nuk ia ka gjetur mjetet a mënyrën e përshtatshme; ia hyn një pune shumë të vështirë pa mjetet e duhura; e than detin me lugë; bën urë me gëzhdalla. Me *kryet në gërshërë. U ngushtua gërshëra. 1. U pakësuan dallimet a mospërputhjet midis dy gjërave, janë afruar edhe ca. 2. U shkurtuan afatet për të përfunduar diçka, u shtuan kërkesat e detyrimet për t’i dhënë fund; u shtrëngua puna. I prerë me gërshërë shumë i përshtatshëm për të bërë një punë, pikërisht ashtu si duhet. I ka prerë një gërshërë janë shumë të ngjashëm, janë pothuajse njësoj. I vuri (i futi) gërshërën (diçkaje) e preu krejt; e qethi; e shkurtoi shumë, i hoqi pjesë të tëra (një shkrimi etj.). E vuri (e futi) kokën në gërshërë (dikush) e rrezikoi veten, e vuri jetën në rrezik të madh; e ka kokën në gërshërë.

GËRSHËRËZ,~A f. sh. ~A, ~AT 1. ndërt. Secili prej trarëve të hollë, që zbresin dy nga dy në trajtë gërshëre nga kulmari i çatisë, mbi të cilët mbërthehen qeprat.
2. zool. Insekt i vogël, me trup të hollë e të gjatë në ngjyrë kafe të errët, me bishtin bigë e me dy brirthë në kokë, që ushqehet me pemë e sidomos me rrush.
3. Kocaku i samarit, kaptelli i pasmë.
4. vet. sh. Dy zgjatimet në majën e gjuhës së gjarprit.
5. Lloj thurjeje a qëndisme e ngjashme me krahët e gërshërës, që bëhet mbi një pëlhurë; përparëse me qëndisma të tilla.
6. Lloj plori pa majë.
✱Sin.: gërshërë, agror, kabisht, karrabisht, mërtek, veshëz, kaptell, përparëse, plor.

KABÍSHT,~I m. sh. ~A, ~AT zool. Gërshërëz.

KARRABÍSHT,~I m. sh. ~A, ~AT zool. Gërshërëz.

KOBÍSHT,~I m. sh. ~A, ~AT zool. Gërshërëz.

LUGËVÉSHËZ,~A f. sh. ~A, ~AT [LUGVÉSHËZ,~A f. sh. ~A, ~AT] zool. Gërshërëz.

MËRTÉK,~U m. sh. ~Ë, ~ËT 1. Tra i hollë, gërshërëz. Mërtekët e çatisë. Ustait i mbaruan mërtekët.
2. Dru i gjatë, në trashësi të dorës, të cilit i janë hequr degët dhe është mprehur në njërën anë për t’u përdorur si hu.

NGRÉFS/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT ndërt. Gërshërëz e çatisë, mahi; ngrehës. Ngrefsat e shtëpisë.

PLOR,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Pjesë e hekurt në trajtë trekëndëshe me një anë të mprehtë, që vihet në majë të përdhecit të parmendës dhe shërben për të çarë dheun. I vuri (i hoqi) plorin.
2. Hunda e varkës a e një lundre. Zuri vend në plorin e varkës.
✱Sin.: umb, pallë, vjegë, gërshërëz, hundë.
♦ U bë që t’i shkojë plori (dikush) u turpërua keq e nuk mund t’u dalë më të tjerëve përpara; u bë për turp; u bë për të vrarë veten; iu nxi faqja (dikujt); s’i mbeti (s’i ngeli) sy e faqe (dikujt). *Majë plori. I ngeci plori (dikujt) i doli një pengesë e pakapërcyeshme në punë, e pengoi diçka e nuk ia arriti qëllimit, ngeci diku; i ngeci sharra në gozhdë; i ngeci veza kryq.

PULVÉSHËZ,~A f. sh. ~A, ~AT zool. (lat. Forficula auricularia) Gërshërëz.

PULËVÉSH/E,~JA f. sh. ~E, ~ET zool., krahin. (lat. Forficula) Birëveshë; birëveshëz, lugavesh, gërshërëz.

PULËVÉSHËZ,~A f. sh. ~A, ~AT zool. 1. Pulëveshe, gërshërëz.
2. Dosëz dheu.

PËRPÁRËS/E,~JA f. sh. ~E, ~ET 1. Copë basme etj., që vihet në pjesën e përparme të trupit, zakonisht nga mesi e poshtë, për të mbrojtur rrobat nga ndotja kur punojmë; mësallë që vënë përpara zakonisht gratë, kur bëjnë punët e shtëpisë; futë. Përparëse e gjatë (e qëndisur). Përparëse për fëmijë. Përparësja e mishtarit (e mbledhëses së pambukut). Mbushi xhepat e përparëses. Vuri (hoqi) përparësen.
2. Veshje e sipërme prej pëlhure etj., që mbahet mbi rrobat e zakonshme për t’u mbrojtur nga ndotja, për t’iu përgjigjur kërkesave higjienike të mjedisit etj. Përparëse e bardhë. Përparëse shkollore. Përparësja e mjekut (e mësuesit, e infermieres, e stomatologut). Veshi përparësen. Nuk lejohet hyrja pa përparëse. Përparëse mbrojtëse (usht.) copë prej bezeje të gomuar ose prej letre të posaçme, që vihet përpara trupit për t’u mbrojtur nga lëndët e ndryshme kimike etj.
3. Secila nga të dy pjesët e mëdha të përparme të xhaketës, të trikos, të jelekut etj. Përparësja e majtë (e djathtë).
✱Sin.: përparje, futë, futore, pohi, podhe, skutë, mësallë, barkore, neçe, faqore, pështjellak, paranik, poshterkë, bohçe, prehër, pripalë, peshtamall, grykëse, gushore, grykashkë, grykore, grykje, gërshërëz, skutë, cilinë, stravecë, rragë.

SHEVRÓN,~I m. sh. ~Ë, ~ËT Shenjë në trajtë V-je në mëngën e uniformës së ushtarakëve që tregon gradën, gërshërëz. Mbante një shevron në mëngë. I vunë një shevron. E meritoi shevronin. Shevroni ishte krenaria e tij.