FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

BIGÁN/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Mashë, mashëbigë, shkullojë.
2. Pincë e gjatë.
3. Furkë, bigaçe.

BÍG/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Degëzim më dysh i një druri, i një dege a i diçkaje tjetër; vendi i degëzimit; secila nga anët e degëzimit; bigaçe, çatall. Biga e drurit. Biga e rrugës (e lumit). Degë me bigë. E shartojmë në bigë.
2. Shkop i gjatë që ndahet më dysh në një anë dhe që përdoret për punë të ndryshme; furkë, bigaçe, furkaçe. Biga e qerres. Biga e mullarit. Bigë për dushk. I vë një bigë. Mbaj me bigë. Çdo bigë bën për furkaçe. (fj. u.).
3. Mashë a darë prej druri për të tredhur kafshët. Kap (marr) me bigë. Vë në bigë.
4. Sfurk me dy dhëmbë; çatall, çem. Bigë për të mbledhur ferra e driza.
5. Tufë me lule në majë të një shkopi të vogël pak të çarë më dysh; tufë prej dy-tri sendesh të lidhura bashkë. Bigë me manushaqe. Bigë me qershi. Bigë misrash.
6. Shkëmb me majë; vendi midis dy shkëmbinjve me majë; mal me dy maja. Biga shkëmbinjsh. Vend me biga. Mal me biga. Hipi mbi një bigë. Seç këndon thëllëza, o bigë më bigë. (folk.).
7. tek., det. Vinç i madh me dy krahë. Bigë lundruese (det.) anije me vinç të madh me dy krahë.
8. Çift, palë. Një bigë rripa opinge.
9. Një lloj hobeje me një shkopth të ndarë dysh te maja, bigëlaçe.
10. Timoni i një barke, i një anijeje etj. Biga e vaporit.
11. tek., kinem. Shtagë a shkop i gjatë që mban mikrofonin.
12. krahin. Zgavër.
13. Luspë, leskër.
14. euf., vulg. Organi seksual mashkullor.
✱Sin.: bigaçe, çatall, furkë, furkaçe, çem, çift, palë, bigëlaçe, zgavër, luspë, leskër.
♦ I mban (i bën) veshët *bigë (dikush). (dikush) shih i mban veshët ngritur (dikush). I ngriti (i bëri) këmbët bigë (dikush) mospërf. shih i bëri këmbët çift (dikush). I ngre (i bën) veshët bigë (dikush) u bë gati të dëgjojë gjithçka sa më mirë; nisi të përgjojë me vëmendje të madhe; i bën veshët pipëz; i bën veshët çift; i ngre veshët çark; i ngre (i mban) veshët përpjetë; hap veshët; i mban veshët hapur; mpreh veshët; curron veshët. Rri me *veshët bigë (dikush). E shtie (e fut) në bigë (dikë) e shtrëngoj, nuk e lë të bëjë sipas kokës; e vë në pozitë të vështirë; ia vë (ia fut) (të dyja) këmbët në një këpucë (dikujt); ia bëj vapë e shëllirë (dikujt); e fut në shtrungë (dikë).

BINÓSH/E,~JA f. sh. ~E, ~ET Dru ose hu me dy maja, bigë. Bigë për binoshe.
✱Sin.: bigë, furkë, furkaçe, bigaçe, binjore, bigëzim, çatalle, mashë.

BLÚD/Ë,~A_I f. sh. ~A, ~AT Kupë a tas druri për të pirë ujë ose për të ngrënë; enë druri me dy pjesë të rrumbullakëta, ku bariu mbyll dhallin, gjizën etj. për ushqimin e ditës. Mish i gjallë në bludë. Një bludë kafe. S’ka as lesh në furkë e as përshesh në bludë (dikush) është shumë i varfër.

BOSHT,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Shkop i shkurtër, i holluar në të dyja majat, që përdoret për të tjerrë dhe për të mbledhur fillin, duke e rrotulluar me dorë, drugë, drugëz; pjesë e makinës së tjerrjes që shërben për të dredhur dhe për të mbledhur fillin, dredhës, mëqik; sasia e fillit e mbledhur në një shkop të tillë. Me furkë e me bosht. Dredh boshtin. Mbledh në bosht. Ndërroj boshtet. Boshtin shtëllungë e tora! (folk.). I dha boshtin e ngarkoi të tjerrë (lesh, li etj.); fig. e vuri të punojë, e vuri në punë. Fëmija i vogël- si boshti i tjerrë. (fj. u.).
2. mek., aut. Pjesë e makinave, e mjeteve dhe e veglave të punës, që ka trajtën e një druri të rrumbullakët dhe që shërben për të bashkuar rrotat ose pjesë të tjera që rrotullohen a që lëvizin. Boshti qendror (kryesor). Boshti i qerres. Boshti i dërstilës (i mullirit). Boshti i çadrës. Makinë me dy boshte. Bosht i bashkorit bosht që përcjell lëvizjen nga bashkori në grupin e ingranazheve. Bosht bërrylor (me bërryla) bosht gungor; kollodok. Bosht gungor (bosht me gunga) bosht që kontrollon lëvizjet e valvulave të motorit me djegie të brendshme. Bosht kryesor (parësor) bosht që e përcjell lëvizjen nga motori në pjesët e tjera të makinës. Bosht lëkundës bosht me leva, i mbështetur në qafa, që lëkundet në vend që të rrotullohet dhe që përcjell lëvizjet alternative në motorët me avull. Bosht motorik bosht në një makinë ose në një motor, që përdoret për të kthyer lëvizjen vajtje-ardhje drejtvizore në lëvizje rrotulluese ose anasjelltas; bosht me gunga. Bosht ngarës bosht që përcjell përdredhjen ose rrotullimin në boshtin e rrotave. Bosht i shkallëzuar bosht me seksione që kanë diametra të ndryshëm. Bosht i shlizuar bosht me disa kanale rrethore. Bosht i shpërndarjes bosht me disa gunga; bosht gungor. Bosht i shtangët bosht që nuk përcjell lëvizje.
3. Pjesë kryesore e një mjeti a e një vegle pune, ku lidhen pjesë të tjera më të vogla; shtizë. Boshti i parmendës.
4. spec. Drejtëz që kalon përmes qendrës së simetrisë ose përmes qendrës së rëndesës së një trupi; vija e mesit për së gjati një trupi. Boshti horizontal (pingul). Boshti optik. Boshti i simetrisë. Boshti i rrotullimit. Boshti i tangjenteve. Boshti i rrugës. Boshti i tunelit. Boshti i koordinatave (mat.) njëra nga drejtëzat që ndërpriten në sistemin e koordinatave. Boshti i koordinatave (mat.) një nga drejtëzat (x ose y) që ndërpriten në sistemin e koordinatave. Bosht i madh (mat.) më i madhi nga dy boshtet e elipsit. Bosht optik (fiz.) vijë e përfytyruar e drejtimit të rrezes së dritës pa dy përthyerje. Bosht i përfytyruar (mat.) bosht pingul (y) në diagramin e Argandit ose në një plan të përbërë. Bosht i simetrisë (gjeom) vijë që ndan një figurë në dy pjesë simetrike në mënyrë të tillë që njëra anë të përputhet plotësisht me anën tjetër. Bosht i vogël (mat.) më i vogli nga dy boshtet e elipsit.
5. astr. Vijë e përfytyruar që bashkon dy polet e një trupi qiellor, duke kaluar përmes qendrës së tij. Bosht i tokës vijë e drejtë e përfytyruar, që kalon përmes qendrës së Tokës dhe të dy poleve rreth së cilës ajo bën një rrotullim të plotë në 24 orë. Boshti i planetit.
6. Pjesa qendrore, pjesa e mesit e diçkaje, e përfytyruar për së gjati (kryesisht për bimët dhe për pjesët e tyre). Boshti i misrit (i grurit). Boshti i rrënjës. Boshti i trungut (të drurit). Bosht i këmbës (anat.) kërciri i këmbës. Boshti i kurrizit (anat.) shtylla kurrizore. Bosht i plakës (lat. Lepidium draba) (bot.) bimë barishtore shumëvjeçare me kërcell të trashë e të drejtë, deri tetëdhjetë cm të lartë, me push të dendur, që nxjerr gjethe të ngushta përgjatë kërcellit dhe lule të bardha si tufë në majë të tij.
7. fig. Drejtimi kryesor i një pune ose i një veprimtarie; vija kryesore ideore e një vepre shkencore, letrare etj.; vija themelore rreth së cilës shtjellohet një veprim, një tok ngjarjesh etj.; pjesa që mban peshën kryesore. Boshti kryesor. Boshti i debateve shkencore. Boshti i punës. Boshti i dramës (i romanit). Boshti i ngjarjeve. Boshti i rrëfimit. Kanë një bosht të përbashkët semantik (gjuh.). Boshti i fuqive të mëdha.
8. fig. Njeriu a gjëja kryesore për diçka; ai që mban barrën më të madhe a që luan rolin kryesor në diçka; fig. shtylla, mbështetja. Boshti i shoqërisë. Boshti i suksesit. Boshti i të gjitha të këqijave.
✱Sin.: drugë, drugëz, dredhës, mëqik, shtizë, shtyllë, mbështetje, strumbullar, direk.
♦ (U bë) si boshti i furkës (dikush) u dobësua e u hollua shumë; ka rënë shumë nga shëndeti prej ndonjë sëmundjeje a nga pleqëria; mbeti gisht; u bë shkop; u bë gjalmë; u bë fshikull; u bë kallam. (Del) si boshti para furkës (dikush) keq. flet e thotë mendimin e vet para se t’i vijë radha, hyn në bisedë kur nuk i takon për të folur ose futet pa radhë në një veprim edhe kur nuk i kërkohet; flet para të mëdhenjve, nuk respekton rendin; (del) si mëzi para pelës; (del) si kërriçi para gomarit. Ç’ngre *maja e boshtit.

BUKULÚSH/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT zool., bised. Bukël₁. Bukolo, bukulushë, / M’i prit minjtë, / Se të gostis furkë e bosht. (folk.).

DREDH vep., DRÓDHA, DRÉDHUR 1. kal. Rrotulloj disa herë dy a më shumë fije së bashku për të bërë një fill të vetëm më të trashë e më të fortë; përdredh; kund. zhdredh, shpërdredh. Dredh fijet. Dredh telin. Dredh litarin (gjalmin).
2. kal. E bëj fill leshin, pambukun etj. duke e tjerrë; kund. shtjerr. Dredh lesh (pambuk). Dredh me furkë.
3. kal. E kthej dhe e rikthej diçka duke e lëvizur rreth vetes a rreth një boshti; përdredh. Dredh trupin. Dredh hellin. S’dridhen fletët e mullirit, po nuk pati ujë lugu. (fj. u.). Kush e nis vallen, di ta dredhë vetë. (fj. u.).
4. kal. I jap trajtë të valëzuar diçkaje të drejtë, e bëj dredha-dredha ose valë-valë; e bëj diçka me majë të lakuar duke e rrotulluar me majat e gishtërinjve; përdredh. I ka dredhur flokët. Dredh mustaqet.
5. kal. Rrotulloj diçka rreth gishtit; sjell rrotull nëpër gishtërinj, mbledh a mbështjell si rrotull një copë letër a diçka të ngjashme me të. Dredh letrën. Dredh një cigare. - Dridhe njëherë! (bised.) bëj një cigare! Dredh zinxhirin. Dredh tespihet.
6. kal. dhe jokal. Ndërroj a kthej rrugën që kam nisur, kthehem; nuk mbaj drejtimin e mëparshëm, dredhoj. Drodhi udhën. Drodhi tatëpjetë (majtas, djathtas) kur e pa.
7. fig., bised., keq., kal. E hedh fjalën a bisedën gjetiu, për t'i bërë bisht muhabetit, i shmangem me dredhi përgjigjes së drejtpërdrejtë; i shpëtoj diçkaje me dredhi e me mashtrime; ndryshoj me shkathtësi qëndrimin tim të mëparshëm; duke u përpjekur që të mos e marrin vesh të tjerët; veproj e sillem sipas rrethanave e si të ma kërkojë puna a interesi, bëj dredha. E drodhi fjalën (bisedën). E drodhi punën. - E drodhi qerratai! - Do ta dredhë që të humbasë gjurmët. - Shiko se e dredh ai!
8. kal. E bëj dikë a diçka që të dridhet disa herë; e bëj që të rrëqethet. E drodhi elektriku (korrenti). E dridhnin ethet e verës.
9. fig., bised., kal. E tund që nga themelet diçka, e tund a e lëkund fort, e trondit; bëj që të zërë frika dikë e t'i hyjnë dridhmat. E drodhi ai lajm. E drodhi tërmeti. Hajde toska i vogël, drodhe mal e kodër.
10. kal. E nxjerr zërin duke e lëvizur lehtë më lart e më poshtë se toni kryesor, duke e ngritur e duke e ulur pak (kur këndojmë). - Sa bukur e dridhte zërin.
11. kal. Holloj petë. Dredh petë.
♦ E dredh (e lëviz, e luan) *bishtin (dikush) keq. E drodhi (e përdrodhi) *bishtin (dikush) përçm. E dredh (e përdredh) *fjalën (dikush). E dredh në *furkë (dikë). E dredh *gjuhën (dikush). E drodhi *këmbën (i drodhi këmbët) (dikush) përçm. Dredh *leshtë (dikush) keq. Ma drodhi *litarin (dikush). E drodhi (e përdrodhi) *qafën (dikush) përb. Dredh (tund) *shaminë (dikush) keq. Di ta dredhë *shaminë (dikush). Dredh (tund) *zinxhirin (dikush).
✱Sin.: përdredh, spërdredh, tjerr, shalakat, rrotulloj, vërtit, lakadredh, dridhëroj, rrëqeth, ngjeth, trondit, holloj, tëholl.

DRÉDHJ/E,~A_I f. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur dredhim a kur dridhet diçka; rrotullimi disa herë i dy a më shumë fijeve së bashku për të bërë një fill të vetëm më të trashë e më të fortë; përdredhje; kund. zhdredhje, shpërdredhje. Dredhja e fijeve. Dredhja e telit. Dredhja e gjalmit (e litarit). Dredhja e leshit (e pambukut). Dredhja me furkë. Çikrik dredhjeje. Makina e dredhjes. Reparti i dredhjes.
2. Kthimi dhe rikthimi i diçkaje, duke e lëvizur rreth vetes a rreth një boshti; rrotullim; përdredhje. Dredhje e trupit (e belit). Dredhja e hellit.
3. Dhënia e trajtës së valëzuar diçkaje të drejtë, veprimi për ta bërë dredha-dredha ose valë-valë; veprimi për ta bërë diçka me majë të lakuar, duke e rrotulluar me majat e gishtërinjve; përdredhje. Dredhja e flokëve. Dredhja (përdredhja) e mustaqeve.
4. Rrotullimi i diçkaje rreth gishtit; sjellja rrotull nëpër gishtërinj, mbledhja a mbështjellja si rrotull e një cope letre a diçkaje tjetër të ngjashme me të. Dredhja e letrës. Dredhja e cigares. Dredhja e zinxhirit. Dredhja e tespiheve.
5. Ndërrim i drejtimit. Dredhjet e udhës. Dredhja majtas (djathtas).
6. bis. Hedhje e fjalës gjetiu; dredhi;dredhim; shmangie e përgjigjes së drejtpërdrejtë. Dredhja e fjalës.
7. Dridhja e diçkaje disa herë. Dredhja nga korrenti.
8. fig., bised. Tundja që nga themelet e diçkaje, lëkundja e fortë, tronditje, që të bën të të zërë frika dhe të të hyjnë dridhmat.
9. Kthesë harkore e një rruge, e një lumi etj., lak rruge, bërryl; kthesë e tillë që bën dikush a diçka kur ecën ose kur lëviz.
10. muz., kryes. sh. Lëvizje të lehta të zërit më lart a më poshtë se toni kryesor; ngritje e ulje të vogla të zërit (kur këndojmë); dridhjet e zërit; dridhje. Dredhja e zërit.
11. Diçka e dredhur a e përdredhur. Dredhjet e sustës. Dredhja e kularit.
12. Shakullimë, shtjellë; dredhë. Dredhje ere (bore).
✱Sin.: përdredhje, spërdredhje, tjerrje, shalakatje, vërtitje, dredhim, mashtrim, rrëqethje, dridhmë, lakadredhje, gjarpërim, turrahitje, shakullimë, shtjellë.

DRÚG/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Bosht i vogël e i hollë prej druri, që mbledh fillin e tjerrë me furkë; sasia e fillit të tjerrë të leshit, të pambukut etj. që mund të mblidhet në këtë bosht. Drugë e lehtë (e rëndë). Rrotulla e drugës. Dredh drugën. Ka tjerrë dy druga lesh. Priftit i ngordhi gomari, / Në dorë i mbeti kapistalli, / Bishtin t’ia bëjmë drugë, / Veshët ia bëjmë lugë. (folk.).
2. Vegël e drunjtë e avlëmendit, në trajtë vezake të zgjatur, që mban gjepin ku është mbështjellë filli i indit; sovajkë. E mbush drugën me pe të kuq.
3. Furkë ku vihet shtëllunga e leshit a e pambukut për ta tjerrë. Drugë ahu (panje). Vë leshin në drugë. Tjerr me drugë.
4. bised. Bigë e llastikave për të vrarë zogj.
✱Sin.: bosht, sovajkë, fillore, shtizë, shigjetë, mëqik, masur, furkë.
♦ Ka edhe *furkën, edhe drugën (dikush).

DYDÉGËSH,~I m. sh. ~A, ~AT 1. Furkë druri për të mbajtur barrët kur ngarkohen në kafshë; furkë për të mbajtur degët e pemëve të ngarkuara shumë me kokrra; kërrabë, bigë.
2. Pjesë druri që e përdorim për të bërë llastika, për të vrarë zogj e shpezë të tjera ose për të qëlluar me gur për qejf; bigaçe.
2. Vendi ku bigëzohet një rrugë a lumë.U ndeshëm (ndamë) te dydegëshi.

FURKATÓR/E,~JA f. sh. ~E, ~ET Vajzë a grua që tjerr leshin me furkë. Duart e furkatores.

FURKÁÇ/E,~JA f. sh. ~E, ~ET 1. Shkop i trashë e i gjatë me një bigë në majë që shërben për të mbajtur degët e një peme që të mos thyhen ose për të mbajtur njërën anë të barrës kur ngarkojmë kafshët; bigaçe, ngarkaçe. Furkaçet e hurmave. I vë furkaçe. Mbaj anën me furkaçe.
2. Furkë e vogël për të tjerrë lesh etj. Vuri furkaçen në brez.
✱Sin.: bigaçe, bigë, ngarkaçe, kërrabë, furkë, furkëz, çatalle, çandër, qatër, shelqëror, kacarrik, mbajtëse, mbështetëse, krevë, garravesh.
♦ Ia vuri këmbët në furkaçe (dikujt) shih ia vuri (ia futi) (të dyja) këmbët në një këpucë (dikujt).

FÚRK/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Shkop i trashë e i gjatë me një bigë në krye, që shërben si mbështetëse për diçka; bigë, mbajtëse. Furkat e kasolles. I vë një furkë. E mbaj me furkë.
2. Shkop me bigë në majë, ku vihet shtëllunga e leshit a e pambukut për ta tjerrë. Furkë leshi. E tjerr në furkë.
3. Sfurk. Furkë druri (hekuri). Furkë për bar.
4. Secila nga shtyllat kryesore prej druri, të ngulura në tokë, në çdo qoshe të kasolles a të shtëpisë së ulët, mbi të cilat hidhen trarët anësorë të çatisë. Shtëpi me furka.
✱Sin.: bigë, mbajtëse, furkëz, çatalle, drugë, drugëz, krevë, qatër, garravesh, furkaçe, çandër, pajandër, urojmë, maxhallëk, sfurk.
♦ (U bë) *bosht furke (dikush). (U bë) *lesh në furkë (dikush). (Del) si *boshti para furkës (dikush) keq. E di (e njoh, e kam) si *plaka furkën (diçka). E dredh në furkë (dikë) e ndëshkoj rëndë (për një faj që ka bërë); i tregoi vendin. I ikën (i luajtën) furkat (dikujt) tall. u çmend, lajthiti, shkau; luajti mendsh (nga mendtë). S’është as për furkë e as për çorap (dikush) nuk është i zoti për asgjë, nuk bën dot asnjë punë; s’e nxjerr qimen nga qulli; kund. të merr gjak në vetull (dikush). Ka edhe furkën, edhe drugën (dikush) mund të bëjë çdo gjë, është i plotfuqishëm; ka edhe gurin, edhe arrën. Si *rrushi pa furkë (pa herek) (dikush).

FÚRKËZ,~A f. sh. ~A, ~AT 1. zvog. Furkë. Vë leshin në furkëz.
2. usht. Largesa midis vendeve të rënies së dy predhave të artilerisë, që llogaritet për të saktësuar goditjen, duke ndryshuar të dhënat e shënjestrës. Furkëz e madhe (e vogël).
✱Sin.: furkë, furkaçe.

GJERRATÓRE,~JA f. sh. ~E, ~ET Tjerratore; furkë e bosht për tjerrjen e pambukut.

HERÉK,~U m. sh. ~Ë, ~ËT Furkë për të mbajtur hardhinë.

KACARRÍK,~U m. sh. ~Ë, ~ËT Furkë që përdoret për të mbajtur a për të mbështetur diçka, në mënyrë që të mos rrëzohet; furkaçe. Ngarkoj mushkën me kacarrik.
✱Sin.: furkaçe, furkë.

KAPLÓQ/E,~JA f. sh. ~E, ~ET bised., iron. 1. Koka e njeriut. I bie topit me kaploqe.
2. fig. Mendje. Çfarë të thotë kaploqja jote?!
3. fig., shpërf. Njeri budalla ose pa logjikë. Mos e dëgjo atë kaploqe!
4. Shtëllunga me lesh që vihet në furkë për ta tjerrë.
✱Sin.: koka, mendje.

LESH,~I m. sh. ~RA, ~RAT 1. nj. Tërësia e qimeve të gjata që mbulojnë lëkurën e bagëtive të imëta, të deveve etj.; filli që bëhet prej tyre. Lesh i bardhë (i zi). Lesh i gjatë (i shkurtër). Lesh i butë (i ashpër). Lesh i dhirtë. Lesh sintetik. Lesh i palarë (i larë). Lesh deleje (dhie, deveje). Lesh rude. Fill (fije) leshi. Krehër leshi. Shtëllungë leshi. Turrë leshi. Bojë leshi bojë që përdoret për të ngjyer leshin. Çorape leshi. Lyrë leshi. Një bashkë lesh. Një thes lesh. Punoj (shprish, kreh, tjerr, dredh) leshin. Mbush jastëkët (dyshekët) me lesh.
2. Qimet në trupin e njeriut; kryes. sh. flokët e njeriut, qimet e kokës. Leshi i gjoksit (i sqetullave). Leshrat e kokës. Me leshra të gjata (të dredhura). Kreh (qeth) leshrat.
3. Pushi që mbulon kërcejtë, gjethet ose frytet e disa bimëve; pushi i disa krimbave e kandrrave. Leshi i gjetheve. Ftua (pjeshkë) me lesh. Krimb me lesh.
4. nj. Lëndë në trajtën e fijeve të holla, që përdoret për të izoluar ose për të veshur sende të ndryshme. Lesh xhami (qelqi). Lesh druri. Lesh mineral (kim.) material me bazë fijesh, që prodhohet nga shkëmbinj mineralë të shkrirë, si zgjyra etj., me anën e tjerrjes a tërheqjes dhe që përdoret në teknikë e ndërtim për izolim termik e zanor.
✱Sin.: qime, push, bashkë, barkëz, patorik, palëz.
♦ (U bë) lesh në furkë (dikush) u dobësua shumë; (u bë) bosht furke; është bërë bark e shpinë; i kanë dalë kockat (dikujt); është bërë kockë e lëkurë. E bëri *çorap me lesh dhie (diçka) iron. U bëra lesh u ngatërrova keq; v. III u bë rrëmujë; është bërë lesh e li; është bërë lesh arapi; është bërë lëmsh; u bë përshesh. Është bërë lesh (flokë) arapi (diçka) është ngatërruar shumë; është përzier keq; u bë lesh; është bërë lesh e li; është bërë lëmsh; u bë përshesh; nuk i gjendet filli. Është bërë lesh e li (diku a diçka) është bërë rrëmujë; është ngatërruar keq; janë përzier gjëra të ndryshme; u bë lesh; është bërë lesh arapi; është bërë lëmsh; është bërë lëmsh e lesh; është bërë këmbë e krye; u bë përshesh; nuk i gjendet filli (diçkaje). E bëri lesh (diku a diçka) e ngatërroi keq; e bëri rrëmujë; e bëri lesh arapi; e bëri lesh e li; e bëri lëmsh. E bën lesh arapi (diku a diçka) e ngatërron shumë diku a diçka, e përzien keq; e bën lesh; e bën lesh e li; e bën lëmsh. E bëri lesh e li (diku a diçka) e bëri rrëmujë të madhe; e ngatërroi keq, përzjeu gjëra të ndryshme, i pështjelloi punët; i ngatërroi keq njerëzit ndërmjet tyre; e bëri lesh; e bëri lesh arapi; e bëri lëmsh; e bëri çorap; e bëri çorbë; ia drodhi litarin (dikujt). U bë *lëmsh e lesh (diçka). Bën *shtëllungë me lesh kau (dikush) iron. Ka rënë *qimja në lesh keq. M’u drodhën leshrat e kokës shih m’u drodhën flokët. Ia dha leshrat (flokët) në *dorë (dikujt). Ka ikur për lesh (dikush) bised. nuk është mirë nga mendtë; bën veprime të pamenduara mirë; i janë liruar rrathët (dikujt); i ka krisur një dërrasë (dikujt). Kërkon lesh nga kau i brinjës (dikush) shih kërkon qumësht nga delja shterpë (dikush). Pa lesh në bark me çiltëri, haptas, sinqerisht; pa djallëzi; me zemër të hapur. Të leshit e të lirit shih të larat e të palarat. E la leshin nëpër ferra (dikush) i humbi kot edhe ato që kishte (para, pasuri etj.); e la leshin në vrimë. S’la lesh në kokë (dikush) u marros, u çmend, shkalloi, lajthiti (i shkuli flokët ngaqë i ndodhi diçka e keqe); i iku mendja (dikujt); luajti nga fiqiri. E la leshin në vrimë (dikush) tall. doli me humbje të mëdha, e pësoi keq, humbi gjithçka; e la leshin nëpër ferra. Të *lirit e të leshit. M’u ngritën leshrat e kokës shih m’u ngritën flokët (qimet) përpjetë. Ngrohet në leshin e vet (dikush) është mbyllur në vetvete, nuk është i hapur me të tjerët, rri i mënjanuar. Nxjerr lesh nga kau (dikush) shih numëron qimet e postiqes (dikush). *Shakull dhie me lesh përbrenda përb. Shkoi (vajti) për lesh e erdhi i qethur (dikush) iron. 1. Shkoi për të fituar diçka më shumë, por humbi edhe atë që kishte; vajti për balluke e la kokën (rrashtën). 2. Vajti për t’i kërkuar llogari dikujt, por e vunë përpara e dha llogari vetë. Shkoi *lyrë leshi (dikush a diçka). I shtiu veshët në lesh (dikush) nuk i kushtoi vëmendje diçkaje; bëri sikur nuk e dëgjoi a nuk e kuptoi diçka; hiqet sikur nuk di gjë për diçka; nuk i vuri veshin (dikujt a diçkaje); bën veshin (një vesh) të shurdhër; e fjeti mendjen (për diçka); shtiu shurdhat. *Thes me lesh tall. Më zuri gjuha (goja) lesh u lodha duke folur shumë e duke përsëritur po atë gjë; më vajti (më shkoi) goja (buza) te veshi (prapa veshit); më vajti goja prapa qafës; më ra gjuha përtokë; më ra goja. I kanë zënë sytë lesh (dikujt) s’është në gjendje t’i shohë gjërat ashtu siç janë, nuk i sheh më të metat ose gjërat e këqija, është verbuar; është sylesh.

LËKÚR/Ë,~A f. sh. ~Ë, ~ËT 1. Shtresë e hollë, që mbështjell trupin e njeriut ose të kafshëve; kjo shtresë që u rripet kafshëve dhe përpunohet për qëllime të ndryshme; lëkurçe. Lëkurë e hollë (e trashë, e butë, e ashpër). Lëkurë e regjur. Lëkurë artificiale (sintetike). Lëkura e duarve (e fytyrës). Lëkurë deleje (qengji, keci, dhie, lope, kau, viçi, bualli, derri). Lëkurë dhelpre (kunadheje, ujku, tigri). Lëkurë gjarpri. Qimet e lëkurës. Gjëndrat e lëkurës. Sëmundjet e lëkurës. Opinga (këpucë) lëkure. Rrip (çantë, pallto) lëkure. I është plasaritur lëkura. Rrjep lëkurën. Regj (përpunoj) lëkurët. Vishen me lëkurë. E ka shtruar nimin me lëkurë. Shkurti shkurton urët, marsi rrjep lëkurët. (fj. u.). S’dalin dy lëkurë nga një dele (nga një berr). (fj. u.) nuk duhet kërkuar nga një njeri më tepër sesa janë mundësitë.
2. bised. Kacek; shakull. Lëkurë vaji. Djathë lëkure. Bie shi me lëkurë bie shi me rrëshekë.
3. sh. ~A, ~AT Lëvorja e trungut a e degëve të drurëve. Lëkurë e re (e vjetër). Lëkurë dushku (ahu, frashri, shelgu). Bori me lëkurë lofate. U zhvoshket lëkura drurëve.
4. sh. ~A, ~AT Lëvorja a cipa e disa pemëve, e disa perimeve dhe e farave të disa bimëve. Lëkurë molle (dardhe, ftoi, limoni, shege, fiku). Lëkurë domateje. Lëkurë pjepri. Lëkura e patates. Lëkura e fasules bishtaja pa kokrra. Portokalle me lëkurë të trashë (të hollë).
5. bised. Zhapë mishi, lapër. I dha të hajë një lëkurë.
6. bised. edhe fig. Veshja e trupit; pamja e jashtme; mbulesë që fsheh diçka. Ndërroi lëkurën. E zhveshi (e hoqi) lëkurën.
7. bised., keq. Jeta a qenia e dikujt; trupi, vetvetja; jetesa. Ruan lëkurën e vet. I dhimbset lëkura. Shpëtoi lëkurën. Vuri lëkurën në rrezik rrezikoi jetën. Ia bëri lëkura e ka fajin vetë. E bloi (e fshehu) nën lëkurë e mbajti të fshehtë. I ka hequr shumë lëkura ka vuajtur shumë. Ç’ka parë lëkura e tij ç’mundime ka hequr në jetë.
8. bised. Cipë që zë një lëng në sipërfaqe. Ka zënë uthulla lëkurë.
9. si mb. Shumë i dobët (për mishin). Mishi ishte lëkurë.
✱Sin.: proshtimë, mbështjellë, mbështjellëse, shkëlbozë, lëkurçe, shakull, lëvore, këmishë, lapër, cipë, zhapë, lapër, mbulesë, veshje, pamje, jetë, jetesë.
♦ I është argasur lëkura (dikujt) shih i është regjur lëkura (dikujt). Është bërë *asht e lëkurë (dikush). Është bërë *kockë e lëkurë (dikush). U bë lëkurë lepuri (dikush) u dobësua shumë, u tha fare, u tret; u bë lesh në furkë; u bë kockë e lëkurë. Është bërë lëkurë maceje (dikush) shih është bërë kockë e lëkurë (dikush). I është bërë lëkura *rrogoz (dikujt). I është bërë lëkura *shollë (dikujt). (Të bën) të dalësh nga lëkura (dikush) të mërzit a të prek kaq shumë, sa të bën ta humbësh durimin e gjakftohtësinë, të fryn e të pëlcet. E bëri lëkurë (për në lëkurë) (dikë) bised. e rrahu keq, e zhdëpi mirë, e argasi; i rropi (i hoqi, i mori) lëkurën (dikujt); e bëri petë; e rropi të gjallë. Ta bëfshin lëkurën *def! mallk. bised. Nuk i bën (nuk i vlen) lëkura një *para (dikujt). Ia bëri lëkurën për pesë (për dy) *para (dikujt). Ia bëri lëkurën *postiqe (dikujt) përb. Më ra lëkura u rraskapita së punuari, u dërrmova në punë; më ra bretku; më ranë kockat; më ranë brinjët. I bie lëkura te këmbët (nga dikush) e ka shumë frikë, tmerrohet kur e sheh; i venë pesë e pesë (dikujt) bised.; i shkojnë (i venë) shtatë (në qase) (dikujt). Bluan nën lëkurë (dikush) i fsheh qëllimet e veta, bën plane fshehtas për t’i bërë keq dikujt a për të bërë diçka të keqe. Çahem nën lëkurë. 1. Nuk e përmbaj dot veten, nuk kam durim, nuk më rrihet; nuk më mban vendi. 2. Pëlcas nga inati, s’duroj dot më. E di lëkura (kurrizi, shpina) (e dikujt) shih ka rënë (shumë herë) nga kali (dikush). I di lëkura (dikujt). 1. Është i zgjuar e i shkathët, nuk ia hedh dot; i di koka. 2. Di ta ruajë veten, di të shpëtojë nga një gjendje e vështirë ose të sigurojë diçka për vete; është mjaft dinak. Më djeg lëkura e vuaj vetë diçka të keqe, e pësoj vetë dhe e di se sa e rëndë është, e provoj vetë. Ia dogji (ia përvëloi) lëkurën (dikujt) ia punoi keq, ia bëri me të pabesë dhe e dëmtoi rëndë, bëri që ta vuajë ai diçka të keqe; e mori më qafë. Djathë (gjalpë, dhjamë) i mirë në lëkurë të qenit përçm. gjë e mirë në vend të keq; njeri i mirë a plaçkë e mirë në vetvete, por në duar të këqija; vath i florinjtë në vesh të derrit; flori në baltë (në pleh). Nuk do lëkurën e vet (dikush) keq. është zemërlig, nuk do njeri; nuk do t’ia dijë fare për të tjerët; ka djallin (dreqin, të paudhin) në bark. Fle në lëkurë të arushës (dikush) është shumë i varfër; e ngjyen bukën me dhallë; është (ka mbetur) trokë. I ha (i kruhet) lëkura (dikujt) jep shkak që ta qortojnë a ta rrahin, e kërkon vetë; i ha kurrizi. Të ha *shalqirin e të rreh me lëkura (dikush). Ha veten nën lëkurë (dikush) e bren fort diçka përbrenda, zien përbrenda e vuan shpirtërisht në heshtje; ha veten me dhëmbë. E hoqi (e zhveshi) lëkurën (dikush) keq. doli haptas, nuk i fsheh më qëllimet, u zbulua ashtu siç është; hoqi maskën. Ia heq lëkurën e dhelprës (dikujt) përçm. ia heq (ia gris, ia çjerr) maskën (dikujt) keq. Humbet nën lëkurë (dikush) përçm. nuk ndihet fare, fshihet, struket diku; s’bëhet i gjallë; s’bën gëk (as gëk, as mëk). Hyj (futem) në lëkurën (e dikujt) e mendoj a e zë sikur të isha në vend të dikujt, e vë veten në pozitën e tij (kur duhet të vlerësoj qëndrimin e tij). Ka lëkurë bualli (lëkurën e buallit) (dikush) nuk i ndien fare qortimet e sharjet, nuk preket fare, është krejt i pandjeshëm; e ka lëkurën të trashë; i është regjur lëkura (dikujt); e ka lëkurën të regjur. Ka lëkurë gomari (dikush) shih ka lëkurë bualli (lëkurën e buallit) (dikush). E ka lëkurën *të regjur (dikush). E ka lëkurën *shollë (dikush). E ka lëkurën *të trashë (dikush). Kam lëkurën e ujkut shih kam qimen e ujkut (dikush). Kërkon dy lëkurë nga një dele (dikush) keq. shih kërkon qumësht nga delja shterpë (dikush). Ta krip lëkurën (dikush) përb. 1. Të merr gjithçka (paratë, mallin etj.); të rrjep keqas. 2. E shet mallin shumë shtrenjtë, të merr shumë shtrenjtë (për një matrapaz). 3. Të vret. Lë lëkurën keq. 1. E pësoj keq; vdes; lë kokën. 2. Mundohem shumë, copëtohem për diçka; më mbeti lëkura (diku). Ia la plumbin në lëkurë (dikujt) i tha diçka që e merakosi, e shqetësoi dhe iku; ia la të keqen në shpirt; ia la plumbin në mish. (U zunë) për një lëkurë lepuri u zunë për diçka të vogël, pa vlerë a të parëndësishme, u zunë për hiçgjë; (u zunë) për pesë para spec; (u zunë) për bishtin e dhelprës; (u zunë) për të bardhat e laraskës; (u zunë) për mustaqet e Çelos; (u zunë) për mjekrën e qoses; (u zunë) për një kokërr hudhër. Lëkura e Shagrenit libr. mjet i magjishëm, me të cilin arrin gjithçka, zotëron gjithçka, plotëson çdo dëshirë. E mban nën lëkurë (diçka) nuk e tregon, e mban të fshehur, nuk ua zbulon të tjerëve; është fsheharak, ka qëllime të këqija, por nuk i shfaq. Nuk ma mban lëkura (diçka) nuk e duroj dot; nuk e përballoj dot; nuk ma pranon ndërgjegjja. I mban lëkura (dikujt) fsheh shumë gjëra në vetvete, ka qëllime të këqija, por nuk i shfaq; (është) thëngjill i mbuluar (dikush). Më mbeti lëkura (diku) kam punuar gjithë jetën diku; jam munduar e jam lodhur në një punë; lë lëkurën₂. Ia nderi lëkurën në diell (dikujt) shih i rropi (i hoqi, i mori) lëkurën (dikujt). Ndërroi lëkurën. 1. (dikush) keq. E ndryshoi qëndrimin a sjelljen nga e keqja ose për të siguruar diçka; e ktheu (e ndërroi) fletën keq. 2. (diçka). Ndryshoi pamje, mori një dukje tjetër (kryesisht për mirë); ndërroi faqe. E ngriti lëkurën (dikush) iu përvesh një pune me shumë vrull; e ngriti feçkën; i dha gërgëmën (një pune); e mori me valë. Iu ngjit lëkura për asht (dikujt) është dobësuar shumë; i numërohen brinjët. Më sa ngjitet lëkura e gjarprit iron. shih më sa hyn bualli në veshin (në vrimën) e gjilpërës! Nuk e nxë lëkura (dikë). 1. shaka. Është shumë i shëndoshë, është ngjallur tepër. 2. Nuk duron dot, është shumë i shqetësuar a i inatosur dhe duket sikur do të shpërthejë; është fryrë e do të pëlcasë nga inati. Nxjerr dy lëkurë nga një berr (nga një dele) (dikush). 1. Nxjerr sa më shumë përfitime nga dikush a nga diçka, merr më shumë sesa janë mundësitë a sesa i takon; e shfrytëzon dikë a diçka deri në pikën e fundit; nxjerr dyfish përfitime, duke shfrytëzuar dikë a diçka; nxjerr dhjamë nga pleshti. 2. Është koprrac i madh. I nxori *rripa nga lëkura (dikujt). E njoh me lëkurë e me brinjë (dikë) e njoh mirë; ia di çarkun (dikujt); (ia di) sa dhëmbë e dhëmballë ka në gojë (dikush); ia di gjuhën (dikujt); kund. s’i kam dëgjuar as emrin (dikujt). (E pagoi) si *ujku me lëkurë (dikush). Sa para i bën lëkura (dikujt) iron. sa vlen, sa i zoti a sa trim është (zakonisht për dikë që e mbivlerëson vetveten e shet mend); sa i vlen lëkura kryes. tall. Plasi në lëkurën e vet (dikush) keq. e bren fort diçka përbrenda, zien përbrenda e vuan shpirtërisht në heshtje, plasi nga inati; ha veten me dhëmbë; ha veten nën lëkurë. I është regjur lëkura (dikujt). 1. Është mësuar tashmë me një punë, është kalitur dhe e përballon; ka punuar shumë e është regjur në vështirësi; e ka lëkurën të regjur (dikush); i është argasur lëkura. 2. Është mësuar me diçka e është bërë i pandjeshëm; nuk i bën më përshtypje asgjë, as qortimi, as sharjet etj.; nuk ka as turp e as droje, është regjur; i është trashur lëkura; e ka lëkurën të trashë (dikush); e ka lëkurën të regjur (dikush); i është argasur lëkura; ka lëkurë bualli (ka lëkurën e buallit) (dikush); i është bërë lëkura shollë; i është bërë faqja shollë. Ruan lëkurën (e vet) (dikush) keq. mbron vetëm veten, ruhet të mos pësojë gjë vetë, edhe pse të tjerët mund të dëmtohen. I rropi (i hoqi, i mori) lëkurën (dikujt). 1. E shfrytëzoi pa mëshirë, i mori gjithçka; u tregua mizor; ia mori shpirtin; i piu (i thithi) gjakun; i piu djersën; i nxori vaj₂; i mori bashkën. 2. E rrahu keq dikë; e mundoi shumë; e bëri lëkurë (për në lëkurë) (dikë); e rropi të gjallë (dikë); i nxori rripa nga lëkura; i hoqi (ca) fasha; ia mori shpirtin; i mori bashkën. Rroj (jetoj) në një lëkurë (me dikë) jam i lidhur ngushtë me dikë dhe jam njësoj me të; bëj të njëjtën jetë me dikë dhe e njoh shumë mirë. Shet lëkurën (dikush) përb. vihet në shërbim të dikujt për para a për ndonjë përfitim tjetër, shitet. E shiti lëkurën *lirë (dikush). E shiti lëkurën *shtrenjtë (dikush). I ka parë lëkura (dikujt) ka vuajtur shumë, ka hequr në jetë lloj-lloj mundimesh, është regjur në vuajtje e në mundime; (është) i rrahur (i regjur) me vaj e me uthull (dikush). Shpëtoi lëkurën (dikush) keq. shih shpëtoi kokën (dikush). I është trashur lëkura (dikujt). 1. Është mësuar në një punë a me diçka tjetër; e duron a e përballon, nuk i ndien më vështirësitë; i është regjur lëkura; i është argasur lëkura. 2. Nuk i bën përshtypje më asgjë, është mësuar me qortime, me sharje etj. dhe është bërë i pandjeshëm; i është regjur lëkura; i është argasur lëkura; i është bërë lëkura shollë; i është bërë lëkura rrogoz. I tregon lëkurën e ujkut (dikujt) e frikëson dikë, e tremb duke iu kanosur me diçka të frikshme. M’u tha lëkura e barkut vdiqa për të ngrënë; kam shumë kohë pa ngrënë; m’u bë barku petë. *Ujk me lëkurë qengji. Ia vari lëkurën (dikujt) e sorollati, e mbajti me fjalë dhe nuk ia plotësoi një nevojë a një kërkesë që kishte; e talli duke e mbajtur me shpresa të kota; e solli vërdallë (dikë); e solli rrotull (dikë). Ka veshur lëkurën e qengjit (dikush) shtiret sikur është i urtë e i butë për të fshehur qëllimet e vërteta keqbërëse; mashtron duke u shtirur si i urtë. I vuri lëkurën e gomarit (dikujt) e bëri me turp dikë; e bëri që të tjerët ta shohin si budalla; ia nxiu faqen. Sa i vlen lëkura (dikujt) kryes. tall. shih sa para i bën lëkura (dikujt) iron. (U zunë) për lëkurën e arushës shih (u zunë) për mustaqet e Çelos. (U zunë) për një lëkurë lepuri shih (u zunë) për bishtin e dhelprës.