FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

►DRIN/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR vetv. 1. Bie në një gjendje të vështirë, nga ku nuk mund të dal lehtë; pësoj një dështim a humbje të rëndë; fundosem. U drinoftë! (mallk.).
2. Thahem së ftohti; kallkanosem. U drinova nga e ftohta.

►FUND/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR vetv. Fundosem. Barka u fundua në liqen.

►FUNDÓS/EM jovep., ~A (u), ~UR vetv. 1. Zhytem në fund të detit, të liqenit etj.; bie e kridhem diku sa të mos dukem; kridhem thellë. Fundosem në ujë (në baltë, në rërë). U fundos menjëherë.
2. v. III Ulet poshtë, humbet, vithiset. U fundos toka.
3. fig. Bie në një gjendje të vështirë, nga ku nuk mund të dal lehtë; shkoj drejt rënies së plotë; pësoj një dështim a humbje të rëndë. Ishte fundosur nga kritikat.
4. pës. e FUNDÓS.
✱Sin.: mbytem, zhytem, fundohem, vithisem, ulem, groposem.

GRAÇ/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR jokal. 1. Fundosem në baltë. Graçoi kali.
2. vet. v. III Shembet toka, humbet. Graçoi toka (vendi).
3. fig. Bie ngushtë, marr rrugë të keqe, bie në një gjendje të vështirë, bie në llum; fundosem. Graçoi djali.
✱Sin.: fundosem, humbet.

►HÚMB/EM jovep., ~A (u), ~ÚR 1. vetv. Zhdukem, futem ose fshihem diku. Humbet pa lënë gjurmë. Humbet në pyll fshihet në pyll.
2. vetv. Zhytem a fundosem. Humbet në det.
3. vetv., vet. v. III Shpërdorohet, prishet, shkon kot. U humb kot gjithë ajo energji.
4. vetv. Ngatërrohem rrugës ose nuk gjej dot drejtimin; nuk arrij të gjej rrugëdalje.
5. vetv. Mundet nga kundërshtari në lojë.
6. fig., vetv. Jepem aq shumë pas diçkaje sa harrohem a shastisem; zhytem në mendime etj. Ishte humbur pas lojës.
✱Sin.: zhdukem, futem, fshihem, ngatërrohem, jepem, harrohem.

HUMB/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR 1. jokal. Fundos, zhytem dhe mbulohem në baltë, në dëborë etj. Humboi në dëborë. Humboi në ujin e ftohtë të detit.
2. vet. v. III Humb, vithiset. Humboi i gjithë fshati. Humboi toka. I humboi këmba.
✱Sin.: fundosem, zhytem, kridhem, shembet, humbet, vithiset.

HUMBULL/ÓJ jovep., ~ÓVA, ~ÚAR 1. jokal. Humboj; vithisem. Humbulloi toka. Humbulloi në baltë. Më humbulloi këmba në ujë.
2. fig., vet. v. III. Humb pa gjurmë; zhduket. Humbullon zëri. Humbulloi sëmundja.
✱Sin.: zhytem, fundosem, vithisem, zhdukem, humb.

►KR/ÍDHEM (KR/ÉDHEM) jovep., ~ÓDHA (u), ~ÉDHUR 1. vetv. Zhytem a hidhem me kokë në ujë, në det, në pishinë etj. dhe fundosem në thellësi.
2. fig., vetv. Zhytem gjithnjë e më tej në një gjendje të keqe a të vështirë, nga e cila është zor të dal; futem a bie në mendime të thella etj. Kridhem në mendime.
3. pës. e KREDH.
✱Sin.: zhytem, fundosem.

►MBÝT/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. vetv. Vdes ngaqë më zihet fryma, kur më shtrëngojnë fort grykën, kur s’ka ajër, kur jam i zhytur brenda në ujë etj.; vet. v. III ngordh ngaqë i zihet fryma, kur i shtrëngojnë fytin, kur është e zhytur në ujë etj. (për kafshët). U mbyt një njeri. U mbytën dy dhi. U mbyt në lumë (në pus). Ndihmë, se u mbyt!
2. vetv. Mezi marr frymë a mezi e kapërcej ushqimin ngaqë më pengon diçka në fyt. I shkoi uji (buka) ters dhe u mbyt.
3. vetv., vet. v. III Fundoset (për një mjet lundrimi etj.); zhytet krejt në ujë a në një lëng tjetër. U mbyt anija (lundra, trapi). U ça dhe u mbyt.
4. vetv., vet. v. III Mbulohet krejt me ujë a me diçka tjetër, përmbytet. U mbytën arat. U mbyt oborri në baltë. U mbyt në lot (në djersë).
5. fig., vetv., vet. v. III Mbushet plot me diçka që vjen a del me shumicë, përmbytet; edhe veta I kam diçka me shumicë ose me tepri. U mbyt tregu me pemë. U mbytëm me portokalle.
6. fig., vetv. Kam shumë punë, detyrime etj. sa s’i mbaj dot; jam shumë i zënë me diçka. U mbytën në punë. U mbytën me mbledhje. Ishte mbytur në borxhe. U mbyt duke mësuar mëson shumë e pa pushim. Ku të mbytem? (s’kam ku të mbytem) s’kam ku të futem, s’di ku të vete që të shpëtoj nga një hall i madh, nga një turp etj.
7. fig., vetv. Zhytem, futem thellë. U mbyt në mendime.
8. fig., vetv., vet. v. III Shuhet, fashitet, s’duket a s’ndihet më. U mbyt zhurma. Iu mbyt shkëlqimi.
9. pës. e MBYT.
✱Sin.: prridhem, furem, vritem, therem, fundosem, mekem, asfiksohem, përmbytem, shtypem, shuhem, fikem, fashitet, asgjësohet, mposhtem, nënshtrohem, ngopet, dendet, dërrmohem, mundohem, zhytem.
♦ I janë mbytur *gjemitë (dikujt) iron. Mbytet në *va (dikush).

►PUS/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Prishem, dëmtohem, katranosem.
2. fig., vetv. Fundosem, shkatërrohem, varrosem.
3. pës., vet. v. III e PUSÓJ.

►SHAPËRT/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Zhytem i tëri në baltë, kridhem, zhulatem. U shapërtova duke kapërcyer kanalin. Qeni im pëlqente të shapërtohej nëpër baltë. E pa tek shapërtohej në baltë.
2. pës. e SHAPËRTÓJ.
✱Sin.: zhytem, kridhem, fundosem, futem, zhulatem.

►SHARR/ÓHEM_II jovep., ~VA (u), ~ÚAR 1. vetv. Fundosem thellë, zhytem. U sharrova në llucë. U sharrua menjëherë.
2. vetv., fig. Zhytem në mjedisin tim, izolohem nga të tjerët. U sharrua në botën e vet.
3. pës. e SHARRÓJ. U sharrua në humbëtirë nga ata që i konsideronte miq. U sharrua me plumba nga një i paidentifikuar.
✱Sin.: zhytem, fikem, harrohem.

SHARR/ÓJ_II vep., ~ÓVA, ~ÚAR 1. jokal. Fundosem, shkoj në fund; humbulloj, zhytem në diçka të shkrifët ose të ujshme. Sharroi duke ecur në dëborë. Sharroj në lym (në llucë, në baltë). Papritur varka sharroi.
2. jokal. Gaboj rëndë. Si po sharron ashtu? Sharroi përsëri.
3. fig., jokal. Zhytem, futem thellë. Sharroj në botën e tij. Sharroj në monotoni. Sharroi në humnerën e errët.
4. kal. dhe jokal. Më vjen fundi, mbaroj; vuaj, heq keq për diçka; ngordh për të ngrënë, për të pirë etj. Sharroi për të ngrënë. Sharroi për gjumë. Sharroi nga të ftohtit.
5. kal. dhe jokal., fig. Më mbaron energjia, nuk kam fuqi për asgjë. I sharruan forcat.
6. fig., kal. Ia marr jetën dikujt, e bëj të vdesë, e vras. E sharruan me plumba.
✱Sin.: humbulloj, sharrnjej, vdes, mbaroj.

►SHKATËRR/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv., vet. v. III Prishet diçka dhe bëhet e papërdorshme; rrënohet, shembet; kund. ndërtohet. U shkatërrua rruga. U shkatërrua makina nga gurët.
2. vetv. Dëmtohem nga shëndeti, dobësohem; përkeqësohem shumë. U shkatërrua nga shëndeti. U shkatërrua dalëngadalë.
3. pës., vet. v. III e SHKATËRRÓJ. Muri u shkatërrua nga punëtorët e bashkisë.
✱Sin.: rrënohem, rrëzohem, rrafshohet, shembet, prishet, kërdisem, batërdisem, përmbysem, birrem, vdirrem, fikem, shuhem, shkrehem, shkretohem, mjerohem, shpartallohem, dërrmohem, dëmtohem, dreqosem, djallosem, gremisem, vithisem, fundosem, dobësohem, zvetënohem, shthurem, zhbëhet, bitiset.
♦M’u shkatërruan (m’u prishën) *nervat.

SHTARR/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR jokal. 1. Fundosem në ujë.
2. Fundosem në borxhe.

►VÁR/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. vetv. Kapem në një degë, në një litar a në diçka tjetër dhe qëndroj pa u mbështetur poshtë, mbahem diku lart dhe rri pezull, kacavarem. U var në një pemë (në një degë). U varën në hekur. U var në paralele.
2. vetv. Var veten në litar a në diçka tjetër. U var në litar.
3. vetv. Kapem pas dikujt a pas diçkaje, që është zakonisht në lëvizje, qepem a mbështetem. Varem pas makinës (pas traktorit). Foli djalit, se mbeti duke u kapur nëpër makina. Iu var në sup (në krah). Iu var në qafë. U var nga degët e qershisë e fup në tokë.
4. vetv. Ulem poshtë, përkulem; vet. v. III., lëshohet diçka poshtë, rri varur. Varem mbi pus (mbi ujë). Mos u varni në dritare (jashtë dritares)! U var mbi mua. I varen këmbët (krahët). Iu var koka. Iu varën rrobat. Iu var fustani mënjanë. Iu varën faqet. Degët e mollës u varën nga pesha e kokrrave.
5. vetv. Shkoj nga një vend më i lartë në një vend më të ulët, ulem tatëpjetë, zbres; fundosem, bie më poshtë. U varën shkallëve. U varën malit poshtë. Po varet dielli. U varën retë. U var bagëtia. U varën poshtë (tatëpjetë). U varën nga shkëmbi me litar. U var toka.
6. fig., vetv. Jam nën varësinë a nën urdhrat e dikujt, përgjigjem para tij për diçka, i marr urdhrat e udhëzimet prej dikujt; vet. v. III., është në dorë të dikujt. Varet nga ministria. Varet nga të tjerët. Kjo s’varet prej meje.
7. fig., vetv. I vardisem dikujt, i qepem; i bëhem barrë. Iu var prindërve. Mos iu var prindërve.
8. fig., vet. v. III Kushtëzohet nga diçka, përcaktohet. Andej varet suksesi. Nga kjo varet shpëtimi (çlirimi). Nga këto kushte varet zhvillimi i ekonomisë. Varet nga puna që do të bëjë (nga vullneti që ka, nga kushtet e rrethanat). Varet nga mosha. Kjo s'varet prej meje.
9. fig., vetv. Shpresoj, kam besim ose mbështetem te dikush a te diçka. Varej tek i vëllai. Varej pas fjalëve të tij.
10. gjuh., vet. v. III Ka varësi gramatikore, është si gjymtyrë e varur. Varet nga fjalia kryesore.
11. pës. e VAR_1,3.
✱Sin.: shpërvarem, ulem, zdrypem, kacavarem, kacarrohem, përvarem, anohem, lëvarem, kalavarem.
♦ S’të jep as *litar për t’u varur (dikush). Varet nga *këmbët e veta (dikush). I janë varur mustaqet (dikujt) iron. I varet në *qafë (dikujt). Iu varën (i ranë) *vetullat (dikujt).

►VITHÍS/EM jovep., ~A (u), ~UR bised., vetv. 1. vet. v. III Çahet e shket më poshtë, humbet, fundoset, shembet (për tokën, ndërtesat etj.); shkatërrohet. U vithis toka (udha, rruga, muri, çatia). U vithis pusi. U vithis nga tërmeti. Iu vithistë varri (mallk.)!
2. Bie poshtë në tokë; bie në fund të një gremine, të një grope etj., shembem, fundosem; rrëzohem në fund, humboj. U vithis në greminë (në hon, në pus). U vithis në humnerë.
3. vet. v. III Anohet, bie nga njëra anë; përmbyset. U vithis kamioni (barka).
4. fig., vet. v. III Zhduket, humbet; përmbyset përgjithnjë. U vithis e vjetra. I vithiset besimi, optimizmi, shpresa.
✱Sin.: anohet, ulet, batiset, batohet, humbohet, karmohet, rrëzohet, përmbyset, shembet, shkatërrohet, fundoset, zhduket.

VULÍS/EM jovep., ~A (u), ~UR vetv. 1. Fundosem, zhytem në det, në liqen, në lumë; bie, futem diku sa të mbulohem e të mos dukem. U vulis në det. Anija u vulis në det. U vulis në ujë (në baltë, në borë).
2. Shembet, prishet a rrezohet përtokë, bie poshtë duke u shkatërruar a bërë rrafsh me tokën (mur, shtëpi etj.); rrëzohem; lëshohem rëndë diku a mbi diçka. U vulis, muri (shtëpia). U vulis çatia. U vulis në shtrat. U vulis përtokë.

►ZHÝTEM jovep., ~A (u), ~UR vetv. 1. Futem në ujë a në një lëng tjetër aq sa të mbulohem i tëri; kridhem në det, në liqen etj.; futem në baltë etj. sa të mos dukem më, fundosem; kridhem diku sa gati nuk dukem. Zhytem në ujë (në det, në lumë). U zhyt në baltë. Duke u zhytur gjer në brez në dëborë. U ishin zhytur këmbët deri në gjunjë. Ishte zhytur i tëri në kolltuk. U zhyt në errësirë.
2. fig. Bie në një gjendje të vështirë, nga ku nuk mund të dal dot lehtë; pushtohem i tëri nga një ndjenjë, nga mendimet, dëshirat, ëndërrimet etj.; kridhem. U zhyt në borxhe. U zhyt në mendime (në heshtje). U zhyt në lexim. Janë zhytur në një krizë të thellë.
3. euf. Fëlliqem me jashtëqitje.
✱Sin.: kridhem, futem, hyj, fundosem, humboj, humbulloj, mbytem, sharroj, zhulatem, rrasem, fëlliqem.
♦ Është zhytur deri në *thonj (dikush).