FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ARTISTÍK,~E mb. 1. Që ka të bëjë me artin, i artit; që rikrijon jetën në art, që krijohet sipas kërkesave të artit. Letërsi artistike. Film artistik. Vepër artistike. Krijimtaria artistike. Shprehje artistike. Kërkesa artistike. Formë artistike. Figurë artistike. Mjeshtëri artistike. Niveli artistik. Konkurs artistik.
2. Që ka të bëjë me veprimtarinë në fushën e artit; që ka lidhje me veprat e artit dhe me ekzekutimin e tyre; që përgatit artistë. Lëvizja artistike amatore. Shfaqje artistike. Veprimtaria (jeta) artistike. Ansambël artistik. Shkollë artistike. Liceu artistik. Institucion artistik. Trupë artistike. Udhëheqës artistik. Program artistik. Konkurs artistik.
3. Që ka të bëjë me rrokjen e me ndijimin e së bukurës në art e në jetë; që lidhet me mjeshtërinë në një fushë të artit. Shije artistike. Pjekuri artistike. Përjetim artistik. Ndjeshmëri artistike.
4. Që është veti e njerëzve me prirje në fushën e artit; që ka të bëjë me artistët, i artistëve. Sy artistik. Talent artistik. Edukim artistik. Prirje artistike. Frymëzim artistik. Shpirt artistik. Dhunti artistike.
5. Që ka elemente të artit, që ka vlera arti, që është i bukur e i harmonishëm. Gjimnastikë artistike. Vallëzim artistik. Koncert i fjalës artistike. Veshje artistike. Kopertinë artistike. Pllakat artistik.
6. Që ka të bëjë me prodhime të artit të zbatuar; që është punuar me mjeshtëri e bukuri. Qilim artistik. Fotografi artistike. Punime artistike. Ndërmarrja e prodhimeve artistike.

ÁUR/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. mjek. Perceptim ndijor ose ndjesi para gjumit ose gjatë një gjendjeje psikike, që i paraprin një sulmi migrene ose sulmi epileptik; përhitje, vegim. Shenjat e aurës. I sëmuri përjetoi një aurë pamore.
2. fiz. Fushë elektromagnetike që rrethon trupin e njeriut dhe çdo organizëm dhe çdo objekt në univers; energji, frymë.
3. fig. Dritë, rrezatim. Aura e njeriut. Ajo ka aurë rrëzëllitëse. Shkëlqimi i aurës së tij.
4. Ajër i këndshëm, erë e këndshme, aureolë.
✱Sin.: përhitje, vegim, rrezatim, rrëzëllitje, dritësim, shndritje, atmosferë, ndijesi, frymë, erë, dritë, energji, aureolë, frymëzim, hije.

ENTUZIAZMÍM,~I m. sh. ~E, ~ET Veprimi kur entuziazmoj dikë ose kur entuziazmohem. Entuziazmimi i përbashkët për idetë. Entuziazmimi i nxënësve. Entuziazmimi i publikut. Strategjia është fokusuar në entuziazmimin e bazës mbështetëse.
✱Sin.: elektrizim, galvanizim, frymëzim.

FRYMËZÍM,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Mbushje me dëshirë e forcë për të bërë diçka. Burim (shembull) frymëzimi.
2. Gjendje e ngritur e vetëdijes, gjatë së cilës shpërthen hovi krijues i njeriut nën ndikimin e ideve e të ndjenjave të fuqishme; gjendje shpirtërore e ngritur që e gjallëron shumë aftësinë krijuese të njeriut; shpirti krijues. Frymëzim i fuqishëm. E ka pushtuar frymëzimi.
3. Dikush a diçka që të frymëzon. Është një frymëzim i madh për ne.
✱Sin.: muzë, shpirt, shpirtërim, shpirtëzim.

►FRYMËZ/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Mbushem me dëshirë e me forcë për një punë a veprimtari; marr hov të ri krijues e veprues; mbushem me frymëzim, kam frymëzim. Frymëzohem për suksese të reja.
2. pës. e FRYMËZÓJ. U frymëza prej shokëve.
✱Sin.: shpirtërohem, shpirtëzohem.

FRYMËZ/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR kal. Bëj që dikush të mbushet me dëshirë e me forca për një punë a veprimtari; i ngjall një mendim a një ndjenjë të thellë e të lartë, i jap hov të ri në punën krijuese, e mbush me frymëzim. E frymëzoi shembulli i dëshmorëve.
✱Sin.: shpirtëroj, shpirtëzoj.

FRYMËZÚAR (i, e) mb. Që është mbushur me frymëzim, i pushtuar nga frymëzimi; që ka frymëzim. Artist (poet, sportist) i frymëzuar.

FRYMËZÚES,~E mb. Që e frymëzon dikë në punë e në jetë, që i ngjall dikujt frymëzim. Shembull frymëzues. Këngë (poezi) frymëzuese.
✱Sin.: shpirtërues, shpirtëzues.

FRYMËZÚES,~I m. sh. ~, ~IT Ai që frymëzon dikë për të bërë një punë; ai që të ngjall frymëzim. Frymëzuesi dhe drejtuesi i projektit.
✱Sin.: shpirtërues, shpirtëzues.

FRYMËZÚES/E,~JA f. sh. ~E, ~ET Ajo që frymëzon dikë për të bërë një punë; ajo që të ngjall frymëzim. Frymëzuese e zjarrtë e të drejtave të grave.
✱Sin.: shpirtërues, shpirtëzues.

IMPÚLS,~I m. sh. ~E, ~ET libr. 1. Nxitje a forcë e brendshme, që të shtyn për të vepruar ose që të shton dëshirën e zellin për një punë; shtysë, vrull, hov; frymëzim i menjëhershëm dhe i papritur. Impuls i brendshëm. I japin një impuls punës (zhvillimit, luftës, jetës). Mori një impuls të ri.
2. spec. Valë rryme elektrike, e dritës etj., që vjen menjëherë me ndërprerje dhe zgjat pak kohë. Impulse të shpejta (të shkurtra). Impulse mekanike (elektrike). Impulse drite.
3. fiz. Sasia e lëvizjes së një trupi, e barabartë me prodhimin që del nga shumëzimi i masës së këtij trupi me shpejtësinë e tij. Ligji i ruajtjes së impulsit. Llogarit impulse!
4. fiziol. Shtysë nervore që vë në lëvizje një organ të trupit; valë nxitëse që përhapet menjëherë nëpër sistemin nervor. Impulset e zemrës. Impuls nervor. Pikënisje e impulsit. Përçuesi i impulsit. Dobësimi i impulseve. Ka impulse.
✱Sin.: shtysë, forcë, nxitje.

INSPIRÍM,~I_I m. sh. ~E, ~ET Frymëzim. Është inspirim për rininë.

LÍR/Ë,~A_I f. 1. Vegël e lashtë muzikore, me kasë të vogël, të përkulur e të zgjatur si brirë në të dyja anët dhe me katër deri shtatë tela. Lira greke. Telat e lirës. I binte lirës. Figura e lirës është emblema e muzikës.
2. fig. Frymëzimi e krijimi poetik. Lira e Fishtës. Nuk heshti asnjëherë lira e Naimit.
✱Sin.: instrument, frymëzim, krijim.

MISTÍK/Ë,~A f. Diçka me karakter mistik, diçka mistike; misticizëm. Mistika gjithnjë ka qenë një frymëzim për shkrimtarët. Ai ka folur lidhur me fenë dhe mistikën.

NDJÉNJ/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Gjendje e brendshme e njeriut, që shkaktohet nga ndikime të botës së jashtme, të cilat sjellin kënaqësi ose pakënaqësi. Ndjenjë e fortë (e zjarrtë). Ndjenjë e këndshme (e hidhur). Ndjenja e gëzimit (e dashurisë, e hidhërimit, e zemërimit). Ndjenja e frikës (e trishtimit). Ndjenjë kënaqësie (krenarie). Forca e ndjenjës. I ngjalli një ndjenjë. E pushtoi një ndjenjë. E mbyti ndjenjën.
2. Gjendje e njeriut, kur ka vetëdijen për botën e jashtme dhe për veprimet e veta; vetëdije. Është pa ndjenja. Ra pa ndjenja. Humbi ndjenjat.
3. Aftësia për të kuptuar, për të shijuar, për të përjetuar a për të vlerësuar një dukuri ose diçka tjetër; nuhatje. Ndjenja estetike. Ndjenja gjuhësore. Ndjenja e së bukurës.
4. Vetëdije, qëndrim e sjellje që burojnë nga kuptimi i drejtë i gjërave dhe nga brumosja mendore e morale. Ndjenja e përgjegjësisë (e punës). Ndjenja kombëtare. Ndjenja fisnike (të larta, të pastra). Ndjenja të flakta. Ndjenja e atdhedashurisë (e patriotizmit).
5. Ana e brendshme emocionale e njeriut, zakonisht e dalluar nga arsyeja dhe të menduarit; shfaqja e jashtme e gjendjes emocionale të njeriut. Flet me ndjenjë. Luan (reciton) me ndjenjë. E preku në ndjenja.
6. Dashuri; qëndrim i përzemërt e i afërt kundrejt dikujt. Ndjenjë e pastër. Ndjenjë e thellë. Forca e ndjenjës. I shprehu ndjenjat. I përgjigjet ndjenjës. Iu fik ndjenja.
✱Sin.: emocion, ndjesi, gjendje, nuhatje, vetëdije, qëndrim, sjellje, zjarr, dashuri, shpirt, sentiment, zë, frymëzim.
♦ E ka ndjenjën e masës (dikush) libr. e njeh cakun që nuk duhet kaluar në sjellje, në veprime, në qëndrimin kundrejt të tjerëve etj., e kupton kur e tepron.

NDRIT (NDRIS) vep., ~A, ~UR jokal. 1. vet. v. III Lëshon dritë, ndriçon fort; shkëlqen në dritë të fortë, shndrit. Ndrit dielli (hëna). Ndritin yjet. Ndrit si pasqyrë. Çdo gjë që ndrit nuk është ar (flori). (fj. u.).
2. vet. v. III Shkëlqen nga pastërtia, nga rregulli, është shumë i pastër e i rregullt, shndrit. Ndrit shtëpia (dhoma). Ndrit nga pastërtia.
3. vet. v. III Merr një shprehje të jashtme, që tregon një ndjenjë të fuqishme, frymëzim ose gjallëri të brendshme. Vajzës i ndriti fytyra nga ngazëllimi. Vogëlushit i ndritën sytë nga befasia.
4. fig. (me një trajtë të shkurtër të përemrit vetor në r. dhanore). Më ecën një punë, më shkon mbarë; ia arrij qëllimit (zakonisht me mohim). Nuk i ndriti me të. S’i ndrit tek unë. I ndriti fati.
5. kal. I jap dritë, ndriçoj. Doli hëna e ndriti dheun. Një rreze dielli ia ndriti fytyrën.
6. fig., kal. I tregoj rrugën e drejtë; i zbuloj të vërtetën dikujt duke e mësuar, ndriçoj, shndrit. I ndritën rrugën popullit. Ia ndriti mendjen (trurin).
7. iron., kal. E bëj keq një punë, e prish. E ndriti punën! Ç’na ndrite dhe ti me këto! E ndritën për shumë vjet me radhë.
✱Sin.: pastroj, spërndris, shkëlqar, shkëlqej, feks, ndriçon, ndrin, përndrit, rrezaton, rrezit, rrezon, rrëzëllen, vezullon, vetëtin, shkëndijon, shndrit, shkëndit, shkreptin, ndizet, xixëllon, zbardh, zbardhet, zbardhëllon, zdrit, llamburit, llapëtin, llaps, qeshet, gëzohet, sqaroj, shpjegoj, ecën, drejtoj, përshkëndit, udhëheq, shquhet, prish.
♦ I ndrit *fytyra (dikujt). I ndrit (i qesh) *nuri (dikujt). I ndrit *sytë (dikujt). I ndritin (i shkëlqejnë) *sytë (dikujt). I ndrittë *shpirti! I ndrit *ylli (dikujt).

NXÍTJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur nxit ose kur nxitem. Nxitja e së resë (e përparimtares). Nxitja e debatit (e kritikës). Nxitja e pakënaqësive (e konflikteve). Programet e nxitjes së punësimit.
2. Diçka që i rrit vrullin e fuqinë një veprimtarie a një dukurie; nxitës. Nxitje e fuqishme. Nxitje morale (materiale). Nxitje për ndërgjegjësim. Shërben si nxitje.
3. fiziol. Proces që lind në sistemin nervor ose në organizmin e njeriut nga veprimi i një ngacmuesi, kund. frenim. Nxitje nervore. Nxitje e qarkullimit të gjakut.
✱Sin.: shtytje, ngasje, ngarje, ngacmim, shtyrje, shkak, shkas, cytje, shpejtësi, ngucje, trimërim, ndërsim, ngallmim, ngallje, ngridhje, gërgitje, gërzhitje, frymëzim, e shtyrë, stimul, shpim, nxitim, joshje, tundim, zë, shtysë, gjallërim, stimulim, inkurajim, provokim, yshtje, ndezje, nxitës.

ONDULACIÓN, ~I m. 1. Lëvizje e valëzuar, ritmike ose e dridhshme, që jep përshtypjen e valëve të vogla; valëzim, lëvizje me valë. Rrjedha e ujit krijonte ondulacione të buta mbi sipërfaqe.
2. Dredhja e flokëve me mjete të posaçme që të bëhen kaçurrela; onde. U kishte bërë flokëve ondulacion.
3. fig., poet. Krijimi i imazheve të buta, ritmike dhe estetike të emocioneve, zërit, mendimeve apo ndjesive. I drejtohet me ondulacione lirike. Në këtë poezi na sjell kaltërsi dhe thellësi, frymëzim dhe ondulacion.

PASHTÉRSH/ËM (i), ~ME (e) mb. 1. Që nuk i mbarohet uji, që nuk thahet, që nuk shteron; kund. i shtershëm. Burim i pashtershëm. Si një lumë i pashtershëm.
2. Që përmban diçka në sasi shumë të madhe; që është shumë i madh; kund. i shtershëm. Minierë e pashtershme. Pasuri e pashtershme.
3. fig. Që nuk pakësohet a nuk bie asnjëherë, që nuk shteron kurrë; i pafund; kund. i shtershëm. Burim i pashtershëm energjish (forcash). Frymëzim (besim, vrull) i pashtershëm. Gurra e pashtershme popullore. Me fuqi (me gjallëri) të pashtershme.
✱Sin.: i pashterueshëm, i pashterur, i pashteruar, i pambarueshëm, i pafund.
♦ *Burim i pashtershëm libr.

PATETÍK,~E mb., libr. Që përshkohet nga patosi; që bëhet me zjarr të madh ose me frymëzim të ngritur; i frymëzuar. Fjalë (ligjëratë) patetike. Muzikë (pjesë) patetike. Fjalim patetik. Thirrje patetike. Ton patetik.