FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

BRUMBULLÍ/N vep., ~TI, ~TUR jokal., vet. v. III Bën zhurmë duke fluturuar (për brumbullin dhe kandrra të tjera të ngjashme me të); bën një zhurmë të vijueshme si brumbulli (uji etj.), zhuzhit. Brumbullin uji i kroit. - Brumbullijnë malet, / O babai im! / - Vijnë të të marrin, / O moj bija ime! (folk.).
✱Sin.: zhuzhet, zhuzhit, zhuzhurit, gumëzhin.

FLUTURÍMTHI ndajf. 1. Duke fluturuar; kur është duke fluturuar, në fluturim e sipër. E kapi fluturimthi.
2. Me shpejtësi, menjëherë. Iku fluturimthi.
✱Sin.: fluturim, flauri, plumb, shigjetë, fugë, gjyrykthi.

FLUTURÚAR (i, e) mb., edhe fig. Që është fluturuar; që është hedhur tutje. Rroba të fluturuara. Ndjenja të fluturuara.

KRÁH,~U m. sh. ~Ë, ~ËT 1. Secila prej dy gjymtyrëve të sipërme të trupit të njeriut nga supi deri te kyçi i dorës. Krahu i majtë (i djathtë). Hapi (uli) krahët. Me krahë jashtë me krahë të zhveshur.
2. Pjesë e veshjes që mbulon këto gjymtyrë; mëngë. Krahë këmishe (xhakete).
3. Secila nga gjymtyrët anësore të trupit të disa shpendëve dhe të disa kandrrave, që shërbejnë kryesisht për të fluturuar; fletë, flatër. Krahët e zogjve (e dallëndyshes, e fluturës, e lakuriqit të natës).
4. Diçka e ngjashme me këto gjymtyrë kryesisht të shpendëve ose të kandrrave; flatër. Krahët e avionit. Krahu i vinçit (tek.).
5. Pjesë e një ndenjëseje ku njerëzit mbështetin bërrylin dhe këto gjymtyrë. Krahët e kolltukut (e divanit).
6. Pjesa e sipërme e shpinës së njeriut, që shërben për të mbajtur një barrë a një ngarkesë; sup. Me pushkë (me torbë) në krah.
7. Ngarkesa me sende aq sa mund të përfshijë ose të mbajë njëra prej gjymtyrëve të sipërme të njeriut. Një krahë dru (shkarpa).
8. Secila nga dy anët e trupit të njeriut; vendi a drejtimi i lëvizjes anës brinjëve të këtij trupi. Në (nga) krahët e mi përbri meje. I erdhi dikush (iu afrua) nga krahu i majtë.
9. Ana e majtë ose e djathtë e një ndërtese, e një mali a e një sendi tjetër, në raport me vendin ku ndodhemi ose ku zhvillohet një veprim, një veprimtari etj. Në krah të pallatit (të shtëpisë). Luan (sulmon) me krahët (sport.) luan me lojtarët e krahut të majtë a të djathtë të sulmit (në një ndeshje futbolli, basketbolli etj.).
10. Forcë pune; punë me dorë e një individi; fuqi fizike. Krahë pune. S’kemi krahë na mungojnë forcat e punës, na mungojnë punëtorët.
11. fig. Përkrahje a ndihmë që i japim dikujt për ta mbështetur, për ta mbrojtur, për t’i dhënë mundësinë që ai të kalojë një pengesë a një hall; anësi. E kam krah të djathtë e kam ndihmësin kryesor. Iu bë krah e ndihmoi.
✱Sin.: mëngë, fletë, flatër, sup, fuqi, shpinë, kurriz, ijë, anë, anësi.
♦ (Me) sa më arrin krahu aq sa të mundem; me sa të kem mundësi; me të gjitha përpjekjet e mundshme; me sa më arrin dora. Aq i ha krahu (dikujt) aq fuqi ka, aq mund të bëjë; aq e ka vrapin. Në atë krah fli! iron. mos shko me atë mendje, shihi ndryshe punët; mos prit atë që mendon ti; në atë anë fli! iron. në atë brinjë fli! iron. I bëhem (i dal) krah (dikujt) e ndihmoj a e mbështes dikë, e përkrah; e marr në mbrojtje, bëhem me të; i fut krahun; i jap krah; i jap (i hedh) dorën (një dorë); marr anën (e dikujt). U bëra me krahë u gëzova shumë nga një lajm, nga një fitore etj., fluturova nga gëzimi, ndihem i lumtur; mora guxim e forca të reja; mora krahë; më dolën krahë; u bëra me fletë. Bëri krah (diçka) iron. shih bëri këmbë (diçka). E bëj me krahë (dikë) e gëzoj shumë, i jap kënaqësi të madhe, e bëj të fluturojë nga gëzimi, e lumturoj; i jap krahë (dikujt); i jap zemër (dikujt). I bie krahëve (dikujt) e merr me të mirë, e përkëdhel, i bëj qejfin; e meriton dhe e nxit për diçka; i rreh krahët; i bie supeve. Më ranë krahët *copë. Ra (u hodh) në krahët (e dikujt). 1. E përqafoi me vrull e me mall të madh dikë, iu hodh me gëzim. 2. U pajtua me dikë dhe iu besua atij; u bashkua e bashkëpunon me të. S’i bie atij krahu (dikush). 1. Bën sikur s’merr vesh për atë që i thonë, s’del aty ku është fjala, hesht ose dredhon. 2. shih nuk rreh në atë krah (dikush). Më dolën krahë m’u shtua hovi për të bërë diçka, m’u rrit dëshira e besimi; mora krahë; u bëra me krahë; më dolën fletë. I fërkon krahët dikujt keq. e merr me të mirë e i bën lajka, përpiqet ta zbutë e ta bëjë për vete; ia miraton atë që ka bërë; i fërkon shpatullat; i fërkon shpinën (kurrizin); i bën qejfin; i kreh bishtin. Fle në një krah (dikush) i ka punët në rregull, s’ka halle e shqetësime; e ka mendjen të fjetur; nuk çan kokën. M’u ftohën krahët s’më punohet, nuk kam dëshirë për punë; u lodha shumë; m’u këputën krahët; më ranë (m’u këputën) kryqet; më ranë duart. I fut krahun (dikujt). 1. Fejohem a martohem me dikë. 2. I jap ndihmë, e mbështet, i gjendem në të keq; i jap (i hedh) dorën (një dorë); i bëhem (i dal) krah. Sa i ha krahu me të gjithë fuqinë, me sa forcë që ka. Hap krahët. 1. Tregoj se nuk di gjë për diçka, jap të kuptohet se s’di gjë ç’ka ndodhur, se nuk e njoh dikë etj.; mbledh (rrudh) krahët; mbledh (rrudh) supet. 2. E pres dikë a diçka shumë mirë, e pranoj me dëshirë; (e pres) me krahë hapur (dikë). Hodhi krahë (dikush) shih hodhi (lëshoi) shtat (dikush). E hodhi pas krahëve (diçka) vendosi ta harrojë (zakonisht diçka të keqe), nuk e kujton më; nuk e quan më të rëndësishme ose mendon që nuk ia vlen ta ruajë a ta kujtojë; e hoqi fare nga mendja (një ngjarje të hidhur, një grindje që kishte pasur me dikë, të kaluarën e hidhur etj.); e hodhi pas shpinës (pas kurrizit); e hodhi (e la) pas mendsh; nuk çan kokën (për diçka); e vuri në xhepin e pasmë. I jap *dorën e të merr (të rrëmben) krahun (dikush). I jap krahë (dikujt). 1. E gëzoj shumë, i jap kënaqësi të madhe dhe e bëj ta ndiejë veten të fortë për një punë, e mbush me shpresa, me besim e me guxim; e trimëroj; e bëj me krahë (dikë); i jap fletë; i jap zemër. 2. E ndihmoj dikë, e përkrah, e mbështet; i bëhem (i dal) krah. I jap krahun e të merr (të rrëmben) kokën (dikush) shih i jap gishtin e të merr (të rrëmben) dorën (dikush). E ka benë pas krahut (dikush) keq. është gënjeshtar, është njeri që nuk mund t’i zësh besë; të lëshon dhe të bën be; të rren në këmbë e në dorë. I ka krahët *të ngrohtë (dikush). E kam prapa krahëve (dikë) iron. jam fare i largët me dikë, s’kam të bëj fare me të, nuk jam as fis, as soj; jam ngrohur në një diell iron.; e kam presh në kopsht. I ka krahët *të prerë (duart të prera) (dikush). I ka krahët *të tharë (dikush) përb. M’u këputën krahët. 1. U lodha shumë; s’kam më fuqi, u këputa; më ranë krahët. 2. shih m’u prenë krahët₂. Krahu i djathtë (i dikujt) ndihmësi kryesor, ai që ndihmon më shumë drejtuesin e një pune, ai që mban barrën më të rëndë pas tij, njeriu më i sigurt, të cilit mund t’i besosh shumë; dora e djathtë. Me krahë hapur me dashuri e me ngrohësi, me dëshirë e me përzemërsi të madhe, me gjithë zemër; krahëhapur; me kraharor hapur; me zemër të hapur; me bukë e kripë (e zemër të bardhë). Me krahë të këputur. 1. Shumë i lodhur; i pafuqishëm, i këputur. 2. shih me krahë të prerë. Krah për krah së bashku; në të njëjtën kohë, me të njëjtin ritëm, në të njëjtën shkallë; sup më sup; dorë për (më) dorë. Me krahë të lehtë! ur. dalsh mirë e pa mundime!, e bëfsh lehtë e pa vështirësi diçka! (kur dikush nis një punë). Me krahë të prerë i pashpresë e i dëshpëruar, ngaqë s’kam asnjë ndihmë a mundësi për të jetuar ose për të bërë diçka (kur vdes a ikën dikush ose kur humbet a prishet diçka); me krahë të këputur. Kthehet në krahun tjetër (dikush) nuk shqetësohet për diçka që i thonë a që ndodh, s’do t’ia dijë; nuk e prish gjumin; nuk e prish gjakun. I ktheu krahët (dikujt a diçkaje) e la a e braktisi dikë atëherë kur ai kishte nevojë për diçka ose kur duhej ta përfillte, ta vlerësonte a të kujdesej për të; nuk e përfill më, e ka shpërfillur, s’do t’ia dijë më për të; i ktheu shpatullat; i ktheu shpinën (kurrizin); ia ktheu nga myka. E la në krahët e erës (dikë) nuk i dha asnjë ndihmë e përkrahje, e braktisi atëherë kur kishte nevojë; i ktheu krahët (dikujt); i ktheu shpinën (kurrizin) (dikujt); kund. i dha dorën (dikujt). M’u lehtësuan krahët jam i lirë a m’u krijuan kushte më të mira për të bërë diçka; jam i shkarkuar disi nga një barrë, e kam më të lehtë. E la pas krahëve (dikë a diçka) shih e la pas dore (dikë a diçka). Mori *këmbët në krahë (dikush). I marr krahët (dikujt). 1. I dal prapa krahëve, e sulmoj nga prapa (në luftë). 2. E mund jo haptas e drejtpërdrejt, por me dredhi; e shtie në dorë pak e nga pak e duke e mashtruar; i marr anët. Mora krahë mora guxim, u trimërova, ndihem më i sigurt; u bëra me krahë; më dolën krahë. E marr nën krahë (dikë) e mbroj, e përkrah e kujdesem për dikë; i bëhem (i dal) krah (dikujt). E mbaj në *cep të krahut (diçka). Mbaj (marr) krahun (e dikujt) e përkrah dikë, bëhem me të; marr anën (e dikujt). Mbeta me *stap në krahë. Mbledh (rrudh) krahët. 1. Tregoj se nuk di gjë për diçka ose se nuk e kuptoj diçka; bëj si i paditur për diçka; mbledh (rrudh) supet. 2. Çuditem për diçka që ka ndodhur, më duket krejt e papritur; hap krahët; mbledh (rrudh) supet. Iu ndodh (iu gjend) në krah (dikujt) shih iu gjend (iu ndodh) pranë (dikujt). Nget në një krah (dikush) shih është kokë (krye) më vete (dikush). I ngul *thikën prapa krahëve (pas shpine, prapa kurrizit) (dikujt). Përvesh krahët ia hyj punës me zell e me të gjitha forcat, i futem me dëshirë një pune; përvesh llërët; përvesh mëngët; shtroj (ul) kurrizin). Më preu (më shkurtoi) krahët (dikush a diçka). 1. Më pakësoi fuqinë, ma uli forcën, më këputi sa s’punoj dot më. 2. Më iku çdo mundësi për punë, për ndihmë etj. (kur vdes a ikën dikush ose kur humbet a prishet diçka); më bëri dëm të madh që s’e kam më, më prishi punë; më këputi krahët; më preu duart; më theri në grykë; më bëri hatanë bised. M’u prenë krahët. 1. M’u pakësuan fuqitë, gati sa s’më ra të fikët, u këputa nga lodhja. 2. Më iku çdo shpresë; rashë në dëshpërim, se m’u hoq çdo ndihmë a çdo mundësi për të jetuar ose për të bërë diçka, për punë, për ndihmë etj. (kur vdes a ikën dikush ose kur humbet a prishet diçka); nuk ka më fuqi, m’u prenë fuqitë; m’u këputën krahët; m’u prenë krahët; më lëshoi (më la) zemra; m’u lig (m’u ligështua) ora. Punon prapa krahëve (dikush) sillet e vepron fshehurazi, është tinëzar; punon nën dhe; punon nën rrogoz; punon nën gunë. Ia punoi prapa krahëve (dikujt) ia bëri një të keqe fshehurazi, ia hodhi; ia punoi pas shpine; ia çoi (ia shkoi) ujin nën rrogoz. I ka qitur krahët *batall (dikush) keq. I rreh krahët (dikujt) e përgëzon dhe i shpreh miratimin për një punë të mirë; e merr me të mirë, i bën lajka; i përkëdhelet; i rreh shpatullat; i rreh supet. Nuk rreh në atë krah (dikush). 1. Nuk e ka fjalën aty, nuk rreh aty; nuk i shkon mendja të flasë për atë gjë. 2. shih s’i bie atij krahu (dikush). I ra në krah (dikujt) e mbron a e përkrah dikë, i gjendet pranë në çdo rast për ta ndihmuar; i ndodhet (i gjendet) në krah. *Shpend pa krahë. Shtriu (zgjati) krahët (dikush) shih shtriu (zgjati) dorën (duart) (dikush). Tërheq në një krah (dikush) mban anën (e dikujt), nuk është njeri i drejtë; mban hatër; mban pajë. Me *veshë në krahë. I vë krahët (diçkaje). 1. shih i vë gjoksin (diçkaje). 2. E vesh dhe nuk e heq më, e mbaj derisa të griset (për një veshje të sipërme).

►MBIFLUTUR/ÓHET jovep., ~ÚA (u), ~ÚAR vetv., vet. v. III Mund të shfrytëzohet ose përdoret për të fluturuar në hapësirën e lartë ajrore. Karakteristikat e zonës që do të mbifluturohet.

MBIFLUTUR/ÓN vep., ~ÓI, ~ÚAR vet. v. III 1. jokal. Fluturon në hapësirë e lartë ajrore, që fillon nga 6,250 m mbi nivelin e detit deri në 20,120 m mbi nivelin e detit (për avionët, për dronët etj.). Avioni mbifluturoi në rajonin rreth kryeqytetit.
2. kal. Shmang një objekt duke fluturuar sipër tij në lartësi të madhe; fluturon në lartësi të madhe mbi një objekt. Avionët mund të mbifluturojnë pengesat.

SHKOJ vep., ~VA, ~ÚAR 1. jokal. Lëviz nga një vend në një tjetër me këmbë ose me një mjet transporti, eci në një drejtim të caktuar; vete; kund. vij, kthehem. Shkoj me këmbë (kaluar). Shkoj me tren (me autobus, me biçikletë me avion). - Shko e shpëtoje! Shkoj e vij shkoj e kthehem menjëherë. Shkoj për darkë. Shkonte poshtë e lart. Shkoj shpejt e shpejt (menjëherë, ngadalë, me vrap). Shkonte çalë-çalë. Shkonte trapa-trapa shkonte duke u tundur a lëkundur sa andej-këtej (zakonisht për të dehurit).
2. jokal. Lëviz në një drejtim të caktuar; shtrihet; kalon diku, rrjedh në një drejtim të caktuar; vete. Atje tani shkon interneti. Lumi shkon në drejtim të jugut. Ai shkon edhe në majë të malit. - Nga shkon kjo rrugë? - Shko ku të duash!
3. jokal. Vete diku me një qëllim të caktuar. Shkoi për të blerë. Shkoi për pak ditë në fshat (bregdet). Shkonte me bagëti (me dhi, me lopë). Shkoi për peshk (për gjah). Shkoj për të keq. Shkoj për urim (për ngushëllim). Shkoi pas të shoqit. Ka shkuar të ndërrohet (të qethet, të mjekohet). Shkoi ushtar. Shkoi mjek në spital. Nesër shkon nuse. Shkuan veç e veç. - Ku ka shkuar? I shkuan në ndihmë makinës së aksidentuar.
4. jokal. Arrin në një vend a në një pikë tjetër, duke përshkuar një rrugë të caktuar (për mjetet e transportit); vete. - A shkon ky tren për Tiranë? Autobusi shkon për Prishtinë.
5. jokal. Zhvendoset a lëviz në një drejtim të caktuar (për disa aparate). Shigjeta e naftës shkoi në fund. Nuk shkon më tej gjilpëra (shigjeta) e aparatit. Shkon lart (poshtë, përpara, prapa, majtas, djathtas). Shigjeta e aparatit të tensionit shkoi lart menjëherë.
6. jokal. Ndjek një veprimtari të caktuar, vete gjithnjë. Shkon në bibliotekë. Shkoj në stërvitje. Nuk shkon më në lokal. Shkon në kurs të matematikës.
7. kal., bised. Kaloj një rrjedhë uji (apo grykë mali etj.) me këmbë a me një mjet; kapërcej (zakonisht për rrjedha uji); E shkoi malin me pak vështirësi. Lumin e shkuan me varkë
8. E bëj të kalojë përmes një vendi. Projekti i ri e shkoi rrugën buzë lumit.
9. jokal. Iki në një vend tjetër për të jetuar a për të punuar, ndërroj vend. Shkoj në një qytet tjetër. Kanë shkuar në pallatin e ri. Ka shkuar në një ndërmarrje tjetër. Shkoi nga zyra. - Shko tutje! - Mos shko që këtej! - A shkojmë atëherë?
10. jokal., vet. v. III Ndjek një trajektore të caktuar dhe arrin atje ku duhet, soset; kalon, vete; përhapet. Lajmi u shkon shpejt. Emaili u ka shkuar të gjithë punonjësve. Uji u shkon të gjithë banorëve. Nuk i shkon benzina (nafta, vaji). Dita kalon shpejt. Shkoi fjala (zëri) larg. I shkoi fjala se... I shkoi fjala deri lart. Kjo gjë shkon deri tek votuesit.
11. jokal., vet. v. III Del diçka jashtë; rrjedh. I shkuan lotët çurg. I shkoi shumë gjak. Shkoi gjaku curril. U shkonte djersa pikë-pikë. I shkuan djersë të ftohta (shtatë palë djersë). I shkuan hundët gjak. I shkojnë jargët. I shkon bark ka diarre.
12. jokal. edhe kal. Më zbret poshtë diçka në stomak; gëlltit, kapërdij, kaloj poshtë. Më shkoi uji keq. Shkoj pështymën poshtë. S’më shkon ushqimi dot. Nuk i shkon as buka, as uji as i hahet, as i pihet.
13. jokal., vet. v. III Hyn diçka në një vend të caktuar; ngulet. Nuk shkon gozhda (pyka, vidha) më tej. I shkoi gjilpëra më thellë.
14. jokal., vet. v. III Shtrihet midis dy pikave ose në një hapësirë të caktuar. Dëmtimi i rrugës shkon deri në dy kilometra. Rruga shkon përmes luginës (nëpër pyll, përmes arave, anës liqenit). Bredhi shkon gjer në dyzet metra. Rrënjët i shkonin bimës deri në tre metra thellësi. Ka shkuar bora (deri) në gju. Shkoi flaka deri në qiell.
15. jokal., vet. v. III Shtrihet në kohë deri në një cak. Ndërtimi shkon deri në tre vjet. Frutat shkojnë gati gjithë vitin. Vjeshta shkoi deri në fillim të dhjetorit. Mbledhja shkoi deri vonë. Nuk shkoi gjatë.
16. jokal. edhe kal., vet. v. III Arrin një shkallë të caktuar që tregohet përmes disa të dhënave (moshë, çmim, temperaturë etj.); vete. - Sa shkoi ora? - Sa shkoi fatura? - Sa ka shkuar temperatura? - Sa shkoi drithi? Aciditeti kishte shkuar deri në tre përqind. Ai do të shkojë deri në njëqind vjet. - Sa shkoi gjyshi? çfarë moshe ka.
17. jokal., vet. v. III, fig. Kapërcen një pikë të caktuar. Shkoi deri atje sa... Nuk shkon deri atje ai. Ka shkuar atje ku s’mban më (në gradë të fundit).
18. jokal., fig. Lëviz pa ndërprerë drejt diçkaje, ndryshon gjendje; ecën. Shkojmë drejt BE-së. Shkoj drejt së resë. Euroja shkon në ngritje (në rënie). Shkoi në një gjendje të keqe (të mbarë).
19. jokal. edhe kal. Kaloj një periudhë kohore të caktuar; zgjedh të jetoj në një mënyrë të caktuar; kapërcej; ikën koha; ecën. Shkojnë motet (ditët, javët, muajt, vitet). Shkuan disa orë. Shkoi behari. Shkoi rinia (djalëria). Shkuan një jetë bashkë. Shkoi tre vjet me atë makinë. Shkuam shumë vjet në atë qytet. I shkoi koha e martesës. U shkoi koha këtyre lojërave. Vitin që shkoi. I shkoi koha e drekës. - Sa shkoi ora? E shkon gjithë ditën me celular. E shkuan dimrin në bregdet. E shkoi pleqërinë te vajza. Shkoj kohën me diçka merrem me diçka për të mos u mërzitur. Shkoj jetën jetoj, kaloj jetën. Shkojnë jetë bëjnë jetë të mirë.
20. jokal., vet. v. III, bised. Funksionon diçka, punon. Makina shkon mirë. - Si të shkon ora (televizori)? Aparati i ri shkon jo aq mirë.
21. jokal., fig. Gjendem në kushte të caktuara fizike a mendore; nxjerr disa përfundime a arritje; vete, ecën. Shkoj mirë (keq). Nuk shkoi si e menduam. - Si shkon me shëndet (me mësime, me punë)? - Si je, si shkon? - Mirë. - Si shkojnë mësimet? - Të shkoftë puna mbarë! Nuk po u shkonte biseda.
22. jokal., edhe fig. Ndjek pas dikë a diçka, eci sipas mendimeve, sjelljeve të dikujt, veproj sipas rregullave të caktuara; punoj. Shkon pas profesorit. Shkon pas gjurmëve të të atit. Shkon pas politikave perëndimore. I shkon pas mendjes (pas qejfit, pas avazit, pas fyellit, pas oreksit) dikujt. Shkoj pas udhëzimeve. Shkon pas modës. Shkon nga të fryjë era. Shkoi pas vorbullës. I shkon dikujt pas ujërave. Shkonin me vetëdije të plotë. Shkonte me qëllime të këqija. Shkonte me shpresë.
23. jokal., bised. I rri dikujt para e prapa për të arritur një qëllim a për të nxjerrë një përfitim; kam lidhje të afërta me dikë; shoqërohem. I shkon pas. Shkonte pas vajzave. Shkonte me burra të martuar. Më thuaj me kë shkon, të të them se kush je. (fj. u.).
24. jokal., vet. v. III, bised. Blihet a shitet lehtë diçka; ka vlerë një mall a një monedhë; përshtatet me diçka tjetër; ecën. Shkonte mirë gruri. Ai mall nuk shkonte (shkonte me zor) nuk shitej. - Sa ka shkuar dollari? Nuk i shkonte shkolla (diploma). I shkonte fustani i ri. Nuk i shkon firma. Nuk shkon paraja. S’i shkuan hiletë (dredhitë, lajkat). Ka një arsye që s’shkon. - Nuk të shkon me mua! Nuk i shkoi e tija. - Shkoftë fjala jote! - Na shkoftë mbarë!
25. jokal. Përshtatem me dikë sa u takon mendimeve, shijeve etj., kuptohem lehtë me të, merrem vesh. Shkon mirë me kolektivin. Shkojnë si vëllezër (si motra). Nuk shkonin ndërmjet tyre. Shkojnë shumë mirë (grurë, si mollë e pandarë, mjaltë, qumësht). Shkonin shumë keq (si macja me miun). Shkonin thikë e brisk (majë me majë).
26. jokal., vet. v. III Më bie për shtat diçka; më ka hije; qëndron një fjalë a qëndrim; i vete (me një trajtë të shkurtër të përemrit vetor në r. dhanore). Nuk i shkon kjo prerje e flokëve. Syzet i shkojnë me fytyrën. S’i shkon për shtat nuk i ka hije, nuk i vete. Peshku nuk shkon pa verë. Buka e ngrohtë shkon me djathë. Ka diçka që nuk shkon në këtë ngjarje. Misri shkon në tokat e rënda. Nuk të shkon ky qëndrim (ky veprim, kjo shaka, kjo fjalë). Kjo që tha, nuk shkon fare. Kjo fjalë shkon mirë me sanskritishten përshtatet.
27. jokal., kryes. v. III I bashkëngjitet dikujt a diçkaje, kalon diku tjetër a te dikush tjetër. Shkoi me të rinjtë. Shkoi me grupin e dytë. Prindërit shkuan me djalin e vogël. Shtëpia u shkoi trashëgimtarëve. Bashkëtingëllorja që ndodhet ndërmjet dy zanoresh, shkon me zanoren që vjen pas (në ndarjen e fjalëve në fund të rreshtit).
28. jokal., kryes. v. III, fig., bised. Pushon së jetuari, vdes; vete, shuhem. Shkoi pa lënë amanetet. - Shkoi i shkreti! Shkoi kot. - Na shkoi nëpër duar. Shkoi për një javë. Shkoi i ri (e re). Thashë se shkova.
29. jokal., vet. v. III, bised. Mbaron diçka, harxhohet; ikën, vete. I shkuan të gjitha të hollat. Shkoi dëm gjithë ushqimi. - Sa të shkojnë shpenzimet e muajit? I shkoi mendja. I shkuan këmbët u lodh shumë, s’i lëviz dot më këmbët, s’ecën dot më. U shkoi mundi kot. I shkoi shija (lezeti). Shkoi kot. Për një gozhdë shkoi potkoi. (fj. u.). Për një pe, për një gjilpërë shkoi dëm një gunë e tërë. (fj. u.).
30. jokal. edhe kal., bised. Kaloj një sëmundje e më kthehet shëndeti; shërohem; vet. v. III kalon, shërohet një sëmundje; ikën, largohet, fashitet (një plagë, një dhembje, një gjendje, një ndjenjë etj.). E ka shkuar fruthin (rubeolën, kollën e mirë). S’ka shkuar asnjë sëmundje. Më shkoi dhembja. Më shkoi kolla (rrufa). Më shkoi goja (këmba, dora, barku) m’u shërua goja (këmba, dora, barku). Më shkoi koka (dhëmballa) më pushoi dhembja e kokës (e dhëmballës). Nuk shkon lehtë kjo virozë. I shkoi ankthi (frika, turpi, inati). Më shkoi gjumi. Shkoi shiu (vapa). Një fytyrë i shkonte, një i vinte.
31. jokal., vet. v. III Bëj një veprim të mëtejshëm mbi diçka. Libri shkon në shtyp javën tjetër. Fondet shkuan për blerjen e librave. Mishi që shkon për sallam.
32. kal. Ia nënshtroj dikë a diçka një veprimi që kryhet me një mjet, kaloj; i bëj diçka. U shkoj një krehër flokëve. I shkoj një të kuq buzëve. I shkoj një fshesë shtëpisë. U shkoj një hekur rrobave. I shkoj një shkumë fytyrës. I shkoi edhe një dorë i kaloi edhe një herë furçën me bojë. I shkoi një sherbet dhomës. I shkoj makinën (bised.) e qeth deri në rrënjë. Shkon të kuq (të bardhë) në faqe. Nuk ka shkuar brisk në faqe s’është rruar asnjëherë, është fare i ri. Shkoi rrobat në krua (në lumë) i shpëlau.
33. kal. Kaloj diçka sipër a përmes diçkaje tjetër, fut, shtie, vë; fërkoj, kaloj; vesh. Shkoj dorën mbi fytyrë (sipër flokëve). Shkoj gjuhën mbi buzë. Shkoj perin në gjilpërë. Shkoj unazën në gisht. Shkoj një mish në hell. Shkoj rruazat në spango. Shkoj qepët në varg. I shkon krahun dikujt. I shkon llozin portës. Shkoj në dhe një lastar hardhie. Shkoj fustanin në trup.
34. jokal., vet. v. III (me një trajtë të shkurtër të përemrit vetor në r. dhanore). Më përshkon trupin një dridhmë, një ndjenjë që shfaqet dhe largohet shpejt. I shkuan të prera. Më shkuan mornica (të dredhura) në trup. Më shkoi një e therur.
35. jokal., vet. v. III Luaj një gjymtyrë padashur e në mënyrë të pavullnetshme; lëviz. I shkonin këmbët sa andej-këtej. Trupi i shkonte sa para-prapa. I shkonin sytë një andej, një këtej. Më shkoi dora padashur.
36. jokal., edhe kal., bised. Ia kaloj dikujt a diçkaje në një gjë, ia dal; tejkaloj. S’ia shkon (dot) njeri për shah. Ua shkon edhe fëmijëve me lojë. Ky i shkon të gjithë fiqtë nga ëmbëlsira. I ka shkuar shoqet me kohë.
37. jokal., fig. I hyj në brendësi diçkaje për ta njohur, thellohem në një çështje; depërtoj, futem. Nuk i ka shkuar problemit deri në fund. I ka shkuar mjaft thellë trajtimit teorik. I shkoj në taban diçkaje.
38. jokal., bised. E nxjerr foshnjën para kohe; dështoj. I shkoi barra. I kanë shkuar dy fëmijë. U rrëzua dhe i shkoi fëmija.
39. jokal. Rritet a forcohet diçka shkallë-shkallë e vazhdimisht. Shkon duke fluturuar. Shkon duke u përmirësuar (duke u keqësuar, duke u pakësuar). Sa shkon e zgjatet (rritet). Sa shkonte e zverdhej (dobësohej, tretej, zbukurohej).
40. jokal. Paraqes një veprim sikur vazhdon të veprojë ende, që nuk është shuar akoma në mendjen tonë. Shkoi e ra me këmbët e veta. Shkoi dhe e mori të shoqen. Shkoi e ia tha të gjitha. Ku shkoi dhe e gjeti kjo vaki!
41. kal. Ia pranoj këshillën dikujt. Ia shkoi fjalën babait.
✱Sin.: vete, kaloj, eci, lëviz, udhëtoj, bie, ngas, dal, pres, kapërcej, kapërdij, çoj, gëlltis, hedh, ndjek.
♦ Bli *ditë e shko (dikush). Një *çehre i vinte e një çehre i shkonte (dikujt). Sa s’ka ku të shkojë (ku të *vejë) më (sa s’ka më). *Shkel e shko. Nuk shkon asaj *ane (dikush). Shkon nga anon *balanca (dikush). Më shkoi (më vajti) në *bark (diçka). I shkon pas *bishtit (i mban bishtin) (dikujt) përçm. Më shkon (më vjen) për *dore (diçka). I shkon për *brazde (dikujt). I shkon *dyst (dikujt). I shkon (i vete) *dhjamë (dikujt). I shkon për *farë (dikujt). Ka shkuar (është) në *fije (dikush). I shkon (i vjen) pas *fijes (pas fillit) (dikujt). I shkon *firma (dikujt) libr. I shkon (i ecën, i dëgjohet, i zë vend) *fjala (dikujt). Më shkon (më vete, më ecën) *fjollë (diçka). Ka shkuar në *fund (dikush a diçka). I shkon (i vete) pas *fyellit (dikujt). I shkoi *fytyra (dikujt). Më shkon *grurë (diçka). I shkon për *gjak (diçka). Shkon si në *gjalpë (diçka). Shkoj (eci) pas *gjurmëve (të dikujt). E shkoi në *hell (dikë). Shkoi pa *hoxhë (dikush a diçka) iron. I shkon pas *hullie (dikujt). I shkojnë (i kullojnë) *jargët (dikujt). I shkoi (i iku) *kaptina (dikujt) bised. Shkoj *kohën (me dikë a me diçka). I shkoi (i kaloi) *koha (dikujt a diçkaje). I shkoi (i iku) *koka (kryet) (dikujt). I shkoi (i iku) kryet (*koka) (dikujt). Më shkoi *kryq (diçka). Shkoi *kurban (dikush). Shkoi *larg (dikush a diçka). Shkon (bën) *lart (dikush a diçka). Shkoi në *litar (dikush). Shkon (bredh, shëtit) *lule më lule (dikush) keq. Më shkon ndër (nëpër) *mend (diçka). E shkoj në *mendje (diçka). Më shkon (më vete) *mendja. Shkoj (vete) me *mendjen (se)... I shkon (i vjen) pas *midesë (dikujt). I shkon (i vete) pas *oreksit (dikush a diçka). I shkon (i vete) pas (*prapa) (dikujt). Shkon (bën) *përpjetë (dikush). U bë që t’i shkojë *plori (dikush). Shkoi për të bërë *ponica (dikush) iron. Shkon (bën) *poshtë (dikush a diçka). I shkon (i vete) *prapa (pas) (dikujt). I shkon pas *qejfit (dikujt). Shkon pas *qerres (së dikujt). Sa për të shkuar *radhën. Shkon (vete) *rrokullimë (diçka). Shkoj *rrotë më rrotë (me dikë). Shkon kundër *rrymës (dikush). Shkon pas *rrymës (dikush). E shkoi në *satër (dikë). E shkoj në *sitë (diçka). I ka shkuar (i ka vajtur) *syri (te dikush). I shkon (i bie) për *shtat (dikujt). I shkojnë (i venë) *shtatë (tetë) (dikujt) tall. vulg. I shkoi (iu fut) në *taban (diçkaje). Shkon *tatëpjetë (dikush a diçka). E shkoj *tatëpjetë (diçka). Shkoj pas *tragës (së dikujt). I shkon (i vete) pas *ujërave (dikujt). Më shkon *vaj (diçka). (Shkon) si në *vaj (diçka). Shkon pas *valles (së dikujt) keq. Shkoi e vajti (diçka). 1. Mori fund, u prish dhe nuk mund të bëhet më siç ka qenë. 2. Quhet e mbyllur, është e përfunduar dhe nuk mund të shtrohet prapë (një çështje). Shkoi në *vend. Shkoi te *vendi (dikush) euf. Shkon e vjen (diçka) është e përkohshme; nuk është më e rëndësishmja. Nuk i shkon *vula (dikujt).

SHÓJZ/Ë,~A_II f. sh. ~A, ~AT bot. Fryti i thatë i disa drurëve, i pajisur me një flatër vemesore, që përhapet duke fluturuar në ajër. Shojzë frashri (vidhi, panje). Mblidhi shojzë për ta tharë. Shojza e mbështjell farën. Shojzat e panjës janë zakonisht dyshe. Shojza e frashërit ka formë pak të zgjatur.

SQEPTÓR/E,~JA f. sh. ~E, ~ET zool. (lat. Scolopax) Shaptore, shapkë. Tufa e sqeptoreve fluturoi me zhurmë mbi bregore. Kurthi për sqeptoret ishte dëmtuar dhe të gjithë zogjtë kishin fluturuar.

TÚF/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Grup njerëzish a kafshësh, grumbull; grumbull kafshësh që jetojnë e ushqehen së bashku, tubë, kope, grigjë. Tufë djemsh (grash, vajzash). Tufë fëmijësh. Tufë bagëtish (dhensh, dhish). Tufë shpendësh (zogjsh, pulash, rosash). Tufat e lopëve (e kuajve). Tufë peshqish (balenash). Tufë ujqish lukuni, zogori. Kullotnin tufat. Vuri tufën përpara. U nda nga tufa. Delen që ndahet nga tufa, e ha ujku. (fj.u.).
2. Tërësi sendesh të hedhura njëri mbi tjetrin pa rregull; grup sendesh njëri pranë tjetrit, grumbull gjërash. Tufë gazetash (revistash). Tufë letrash (shkresash). Tufë lekësh. Tufë resh.
3. Një dorë lulesh të këputura me bisht dhe të lidhura a të mbështjella së bashku; buqetë, tubë; tufël. Tufë me lule. Tufë trëndafilash (zambakësh). Bëri një tufë me manushaqe.
4. Disa gjëra të një lloji, të lidhura së bashku; grumbull fijesh, fletësh, kërcejsh etj. që mbahen në dorë a lidhen së bashku; dorëz. Tufë bari. Tufë gruri (thekre). Tufë kallinjsh. Tufë qepësh (hudhrash). Tufa preshi (spinaqi). Një tufë karotash. Tufë flokësh. Tufë çelësash.
5. bot. Tufëz, xhufkë. Tufë misri lulja e misrit.
6. Shumicë, disa, qerre (fig.), zhgan. Janë një tufë në shtëpi. Kishte një tufë fëmijë. Ishin bërë një tufë.
7. Shtojcë, bisht. Fjalë me (pa) tufa.
8. fiz., gjeom. Grumbull drejtëzash ose rrezesh që dalin nga një pikë a nga një burim dhe që zgjaten në një drejtim të caktuar. Tufë drejtëzash. Tufë drite. Tufë rrezesh. Tufë shkëndijash.
9. si ndajf. Së bashku, në grumbuj të dendur, grumbull. Bagëtitë rrinin tufë. Lulet kishin çelur tufë.
✱Sin.: tufël, tufëz, tubë, kope, karvan, grigjë, lukër, stan, lukuni, mandër, lagje, trumbë, tumbë, turmë, roj, buqetë, çufër, tutël, zhgan, bylyk, shtëllungë, xhufkë, grumbull. gulç, gulçim.
♦ I ka mendtë në tufë të festes (dikush). 1. Është shumë mendjelehtë; sillet në mënyrë të shkujdesur, duke i marrë gjërat lehtë; nuk është i pjekur e serioz. 2. Është i hutuar, rri sikur s’është këtu; i ka fluturuar (i ka ikur) mendja (dikujt); nuk e ka kokën (mendjen) në vend. U nda nga tufa (dikush) u shkëput nga shokët e miqtë dhe mori një rrugë të keqe a mbeti prapa të tjerëve në jetë; u nda nga kopeja; doli nga vatha.

ZHUZHÁK,~U m. sh. ~Ë, ~ËT zool. (lat. Scarabeus auratus) 1. Kandërr e vogël me dy palë krahë, nga të cilët të sipërmit janë të fortë e të ndritshëm, ndërsa të poshtmit, që hyjnë në punë për fluturim, janë të hollë; vizhë. Zhuzhaku i gjelbër. Zhuzhaku i bajgave. Ndeshja e dy zhuzhakëve të kaltër. Poshtë tij ishin fshehur dy zhuzhakë të vegjël. Në gjuhën e popullit zhuzhaku quhet “vizhë”. Flet si zhuzhaku në shishe (dikush) flet kot, nuk merret vesh se çfarë thotë.
2. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta që lidhen me këtë kandërr. Zhuzhaku i artë (lat. Cetonia aurata) brumbull me jetëgjatësi dyvjeçare, me krahë mbrojtës në ngjyrë ari dhe të tejdukshëm për fluturim, që ushqehet me nektar dhe me polenin e trëndafilave gjatë pranverës dhe verës. Zhuzhaku i drithërave (lat. Zabrus tenebriodes) brumbull i zi, me kurriz me vija të përhime, që ushqehet me bar e dëmton drithërat. Zhuzhaku i hardhisë (lat. Anomala vitis) brumbull me kokë dhe një pjesë të kurrizit në ngjyrë jeshile të errët metalike, me gojë tipike për përtypje, i përshtatur për të kafshuar gjethe, që dëmton vreshtat. Zhuzhaku i majit (lat. Melolontha melolontha) brumbull i madh me ngjyrë kafe të errët ose të kuqërremtë me nuanca të zeza, me kokë të zezë e me sy të mëdhenj të zinj, që nis të fluturojë nga fundi i pranverës. Zhuzhaku i misrit (lat. Pentodon punctatus Villers) brumbull shumë i përhapur, me ngjyrë kafe të errët deri në të zezë, me shkëlqim të lehtë, me flatra të pikëzuara, me krahë për të fluturuar si koracë, larvat e të cilit dëmtojnë rrënjët e bimët bujqësore, zakonisht të misrit dhe drithrave foragjere. Zhuzhaku lëvorengrënës (lat. Agrilus sinuatus) i njohur si brumbulli i drurit, me trup të zgjatur, të sheshtë dhe të fortë, me ngjyrë bronzi të errët në të gjelbër të errët, me një shkëlqim metalik, që ushqehet kryesisht me lëvore të kalbura drurësh ku vendosin edhe vezët. Zhuzhaku me bri (lat. Oryctes nasicornis) brumbull i madh, me ngjyrë të kafe të errët deri në gështenjë, me trup të lëmuar dhe të shkëlqyeshëm, që karakterizohen nga një bri i gjatë e i harkuar mbi kokë për meshkujt, i ngjashëm me bririn e rinocerontit, të cilin femrat ose nuk e kanë, ose e kanë shumë të vogël.
3. Rend i veçantë i këtyre kandrrave. Rendi i zhuzhakëve.
✱Sin.: zhuzhingë, vizhë, zhuzhull, zhuzhullak, grep.