FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ABATÓS,~I m. sh. ~, ~T fet. 1. Kthinë a ndarje në kishë, në manastir a në faltore, në të cilën nuk mund të hyjnë besimtarët e thjeshtë, sidomos jobesimtarët e profanët; abaton.
2. Shtëpia e priftit të një famullie, shtëpia ku rri famullitari.
✱Sin.: abaton, qelë, aditon.

AMFIPROSTÍL,~I m. sh. ~Ë, ~ËT arkit. Tempull, faltore e grekëve të lashtë me portikë anash e pa mure; dyer me portikë përpara.

FALTÁR,~I m. sh ~Ë, ~ËT fet. 1. Ai që bën shërbimet fetare në faltore. Faltar katolik.
2. Ai që falet. Ishte plot me faltarë.
✱Sin.: prift, falës.

FALTÓR/E,~JA f. sh. ~E, ~ET fet. Vendi ku falen besimtarët e një kulti fetar; tempull. Po hynte në faltore.
✱Sin.: tempull, kishë, xhami, pagodë, sinagogë, teqe, tyrbe, hijerore.

HAJRÁT,~I m. sh. ~E, ~ET vjet. 1. Faltore; tempull.
2. fet., bised. Vepër e mirë që bën dikush, mirësi që shërben në të mirën e njerëzve.
✱Sin.: faltore, tempull, hijerore.

HIJERÓR/E,~JA f. sh. ~E, ~ET fet. 1. Kungë.
2. Faltore, tempull.
✱Sin.: faltore, tempull, kungë.

KÍSH/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. fet. Organ a institucion i klerit të krishterë, ku kryhen shërbesa të ndryshme për besimtarët. Kisha ortodokse (katolike). Statutet e kishës.
2. Ndërtesë e posaçme ku kryhen këto shërbesa; faltore e krishterë. Kambanorja e kishës. Kisha kryesore e qytetit kryekisha, katedralja. Varrezat e kishës. Shkoj (vete) në kishë.
✱Sin.: faltore, klishë.
♦ Gjete kishë (xhami, teqe) të falesh! iron. nuk ke gjetur njeriun që të mbaron punë, që të dojë të ndihmojë a të jetë i përshtatshëm për atë që kërkon. Në kishën e vogël fle një prift i madh shih nga ferra e vogël del lepur i madh.

LAHÍ,~A f. sh. ~, ~TË fet. Këngë fetare islame që këndohet në faltore, këndim fetar, ilahi. Por atij iu bë sikur po e lidhnin për t’i kënduar për së gjalli lahitë e fundit. Këndojnë lahi si dervishët.

LARARIÚM,~I m. sh. ~E, ~ET arkeol. Faltore e vogël, hapësirë ose altar i vogël në një shtëpi romake, ku vendoseshin figurina ose objekte të tjera kushtuar Larëve, perëndive mbrojtëse të familjes dhe shtëpisë.

NDËRGËJÚJC/Ë,~A f. Mjet për gjunjëzim në faltore.

PAGÁN,~E mb. Që lidhet me paganët ose me paganizmin, i paganëve ose i paganizmit; që është karakteristik për paganët e për paganizmin; që është ithtar i paganizmit a që mbështetet në të. Kult (rit) pagan. Faltore pagane. Besimet (fetë) pagane.

PAGÓD/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT fet. Faltore në trajtë piramide në disa vende të Lindjes së Largët; faltore e budistëve. Vizitë në pagodë.

SHENJTÓR/E,~JA f. sh. ~E, ~ET 1. fet. Faltore, vend i shenjtë. Gërmimet arkeologjike kishin zbuluar themelet e një shenjtoreje. - Mos i dhunoni shenjtoret! Shenjtorja e të parit.
2. fet. Ajo që është shpallur e shenjtë, shenjtëreshë. Shenjtorja Nënë Tereza. Shenjtorja shqiptare.
3. fet. Një besimtare e krishterë e pagëzuar, anëtare e një kishe.
4. fig. Ajo që është simbol i mirësisë, i qetësisë, ajo që frymëzon. Fytyrë shenjtoreje. E zbehtë si shenjtore. Guxim prej shenjtoreje.
✱Sin.: faltore, tempull, kungë, kungore, hijerore, hyjnore, absidë, ajodhimë, hyjneshë.

SHÉNJTË (i, e) mb. 1. fet. Që lidhet me Zotin dhe i përket atij, me fenë dhe adhurimin fetar, që vjen nga Zoti; që ka fuqi hyjnore; kund. laik, profan. Trinia e shenjtë Ati, Biri dhe Shpirti i Shenjtë (në fenë e krishterë). Fryma e Shenjtë personi i tretë i Trinisë. Varri i shenjtë varri i Jezu Krishtit. Vendet e shenjta vendet ku sipas Biblës ka jetuar e ka zhvilluar veprimtarinë e tij Krishti ose ndonjë profet tjetër; vendet ku, sipas Kuranit e librave fetarë, ka zhvilluar veprimtarinë e tij Muhamedi. Vend i shenjtë vend ku ndodhet varri i ndonjë shenjti a i ndonjë njeriu ia ka kushtuar jetën fesë, ku ka pasur ndonjë faltore të vjetër; vend që ka një fuqi çudibërëse. Selia e Shenjtë Selia e Papës, Vatikani. Ati i shenjtë Papa. Shkrimi i Shenjtë (librat e shenjtë) Dhiata e Vjetër dhe Dhiata e Re. Libri i shenjtë Bibla, Kurani. Altari i shenjtë. Sende të shenjta. Rit i shenjtë. Muzikë e shenjtë. Detyrë e shenjtë. Vaji i shenjtë. Fjalët e shenjta. Njeri i shenjtë njeri që ia ka kushtuar jetën fesë dhe zbaton me përpikëri rregullat fetare, shërbëtor i zotit. Urdhër i shenjtë. Kisha e shenjtë. Mesha e shenjtë. Muaji i shenjtë muaji i Ramazanit. Sinodi i Shenjtë. Etërit e shenjtë patriarkët, themeluesit e kishës, shenjtorët.
2. Që është i denjë për një respekt të madh, që merret si shembulli më i lartë i dëlirësisë e i pastërtisë morale, i virtytit e i ndershmërisë; që është i pamëkatë; kund. mëkatar. Burrë i shenjtë. Grua e shenjtë.
3. zakon. iron. Që nuk është aq i pastër a i dëlirë sa duket. Nuk është aq i shenjtë sa duket. Mos e prek atë se është “i shenjtë”.
4. fig. Që është i frymëzuar nga një qëllim i lartë, nga ndjenja fisnike e dashurisë për popullin, për atdheun e për njerëzimin; i pastër, i dëlirë; i shënuar. Dashuria e shenjtë për atdheun. Malli i shenjtë për vendlindjen. Lufta e shenjtë për liri. Detyrë e shenjtë. Ditë e shenjtë.
5. fig. Që është shumë i çmuar e i rëndësishëm, që është i paprekshëm dhe i pacenueshëm, i denjë për një respekt të madh; kund. i cenueshëm. Trualli i shenjtë i atdheut. Kufijtë e shenjtë të atdheut. Flamuri ynë i shenjtë. Himni kombëtar është i shenjtë. Besë e shenjtë.
6. fig. Që mbart vlera të padiskutueshme. Gjumë i natës konsiderohet i shenjtë. Mëngjesi është i shenjtë për familjen. Shkolla është vendi i shenjtë i dijeve.
7. si em., fet. ~I m. sh. ~Ë, ~ËT Ai që ka lidhje me Zotin, me fenë. I shenjti i kishës. I shenjti ia udhëhiqte rrugën.
8. si em., fet. ~A f. sh. ~A, ~AT Ajo që ka lidhje me Zotin, me fenë. E shenjta Nëna Terezë. E shenjta Mari.
9. si em., filoz. ~A f. kryes. nj. Diçka që është përtej së zakonshmes.
✱Sin.: shenjtëror, hyjnor, i hyjnizuar, i shenjtëruar, i pamëkatë, i pastër, i dëlirë, i shënuar, i pacenueshëm, i paprekshëm, i shenjtëruar.
♦ Me *frymën e shenjtë iron.

SHENJTËRÓR/E,~JA f. sh. ~E, ~ET fet. 1. Në traditat e ndryshme fetare një vend që ka marrë një karakter të shenjtë për shkak të shfaqjes ose pranisë së hyjnisë në të ose për shkak se është i lidhur me ngjarje dhe dukuri të konsideruara si të shenjta, hyjnore. Nderim për shenjtëroren. Hyri në shenjtërore.
2. Në traditën e krishterë një vend përkushtimi i lidhur me ngjarjet ose manifestimet hyjnore të shenjtorëve dhe martirëve; një pjesë e kishës ku ruhen relikte shenjtërish dhe për këtë arsye është kthyer edhe në vend pelegrinazhi; faltore, tempull. Ndërtimi i shenjtërores. Shërbesa në shenjtërore. Shugurimi i shenjtërores.
3. Pjesë e kishës katolike e ortodokse, në formë gjysmërrethi e me kube, ku prifti kryente shërbesat fetare dhe ku jepej kungimi, nafora etj., kungë, ajodhimë. Altari e shenjtërores.
✱Sin.: faltore, tempull, kungë, kungore, hijerore, hyjnore, absidë, ajodhimë.

TABERNÁKU/LL,~LLI m. sh. ~J, ~JT 1. fet. Faltore e lëvizshme, me trarë, lëkurë dhe pëlhura, që shërbente si vend i shenjtë adhurimi ku populli i Izraelit i paraqiste flijimet, lutjet dhe lavdërimet e tij Perëndisë nëpërmjet priftërinjve.
2. fet. Dollap i vogël, zakonisht prej mermeri, i vendosur në qendër të altarit të kishës ku mbahet mblata, këlshejti për kungimin e besimtarëve.
3. vjet. Shatorre e ushtrisë, vend vrojtimi ushtarak në Romën e vjetër.
✱Sin.: faltore, dollap, shatorre.

TÉMPU/LL,~LLI m. sh. ~J, ~JT 1. fet. Ndërtesë publike që i kushtohet kultit të një hyjnie; faltore, vend i shenjtë për besimtarët. Tempull ilir (budist, egjiptian, grek, indian, romak). Tempujt romakë. Tempulli i Dodonës. Tempuj të nëndheshëm. Tempull antik. Tempull pagan. Tempull i diellit. Tempull bektashian teqe. Tempull i krishterë kishë, manastir. Tempull mysliman xhami.
2. fig. Vend që i ngjall dikujt nderim të thellë; diçka që nderohet a çmohet shumë, diçka që mbahet si e shenjtë e si e paprekshme; Tempull i dijes. Tempulli i lirisë (i demokracisë, i fitores).
✱Sin.: faltore, hijerore.

XHAMÍ,~A f. sh. ~, ~TË fet. Ndërtesë ku bëhen shërbesat sipas riteve fetare të myslimanëve, faltore e myslimanëve. Xhami e vjetër. Minarja e xhamisë. Hajati i xhamisë. Kur s’ke bukë në shtëpi, pse çon vaj në xhami? (fj. u.).
♦ Gjete xhami (*kishë, teqe) të falesh! iron. Përmjerr në *derë të xhamisë (dikush) bised. vulg.