FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

BUBURÁT/EM jovep., ~A (u), ~UR vetv. Dridhem nga ethet, drithërohem, dridhtohem.

►BËZHÚR/EM jovep., ~A (u), ~UR krahin., vetv. 1. Lagem lehtë me ujë, spërkatem.
2. Më hyjnë dridhmat (nga të ftohtët, nga ethet, nga ndonjë ndjenjë e fortë etj.); edhe fig. dridhem, fërgëlloj, rrëqethem.
3. pës. e BËZHÚR.

DRIDHULÁT/EM jovep., ~A (u), ~UR vetv. Dridhem lehtë.

DRITHËRÍM,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur dridhem a rrëqethem.
2. Gjendja kur shqetësohem; tronditje.
3. Dridhmë. Drithërim i lehtë. Psherëtiu me drithërim.
✱Sin.: dridhje, drithërimë, rrëqethje, shqetësim, përmallim, tronditje.

►DRITHËR/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Më zënë të dridhura të lehta, ndiej rrëqethje (nga të ftohtët, nga një ndjenjë e fortë etj.), dridhem, rrëqethem. Drithërohej nga të ftohtët.
2. fig., vetv. Shqetësohem shumë për dikë a për diçka, më dridhet zemra, kam frikë se mos pësojë gjë a se mos mbetem pa të; ndiej dhembje të thellë për dikë, përmallohem; vuaj shumë për dikë a për diçka, përgjërohem. Drithërohej për djalin (për fëmijët).
3. pës. e DRITHËRÓJ₃.
✱Sin.: dridhem, rrëqethem, shqetësohem, përmallohem, përgjërohem.

DRITHËR/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR 1. jokal. Më zënë të dridhura të lehta, ndiej rrëqethje (nga të ftohtët, nga një ndjenjë e fortë etj.), dridhem, rrëqethem. Drithëronte nga ethet.
2. fig., jokal. Shqetësohem shumë për dikë a për diçka, më dridhet zemra; drithërohem për dikë a diçka. Drithëron për djalin. Drithëronin për bukë (për kafshatën e gojës). I drithëron zemra (shpirti).
3. fig., kal. E shqetësoj shumë dikë, e fut në merak të madh; i fut dikujt frikë të madhe, i shtie dridhmat; bëj që të ndiejë një dhembje të thellë, e përmalloj; e bëj që të vuajë, e mundoj. Krisma i drithëroi fëmijët. E drithëron malli (kujtimi) për të. E drithëronte ai mendim.
✱Sin.: dridh, rrëqeth, shqetësoj, përmalloj, përgjëroj.

FELGR/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR jokal. Fërgëlloj. Kuajt felgronin. I felgronte gjithë shtati.
✱Sin.: dridhem, fërgëlloj.

►FËRFËLL/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR vetv. 1. Dridhem. Fërfëllohet nga të ftohtët.
2. pës. e FËRFËLLÓJ.

FËRFËLL/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR 1. v. III Bën një zhurmë të lehtë duke përplasur krahët në ajër (për shpendët); bën zhurmë si ajo e krahëve të shpendëve kur fluturojnë; fërfërin. Fërfëllonin harabelat. Fërfëllonin fustanet.
2. kal., vet. v. III Lëviz lehtë diçka, duke bërë një zhurmë si ajo e krahëve të shpendëve kur fluturojnë ose si ajo e gjetheve kur fryn era, bën që të dridhet lehtë. Era fërfëllonte gjethet.
3. kal. Hedh larg në ajër, hedh tutje, flak; dëboj. Fërfëlloj gurin. E fërfëlloi jashtë.
4. edhe fig. Dridhem. Fërfëlloj nga të ftohtët. Fërfëllonte nga ndjenjat e zjarrta.
5. v. III, fig. (zakonisht me një trajtë të shkurtër të përemrit vetor në r. dhanore). Më lëviz, më endet, kam a ndiej në shpirt diçka. I fërfëllonte në zemër dashuria.
✱Sin.: fërfërin, flatroj, flak, dëboj.

FËRFËRÍ/N vep., ~U, ~RË v. III 1. Bën një zhurmë të lehtë, duke përplasur krahët në ajër (për shpendët); bën zhurmë si ajo e krahëve të shpendëve kur fluturojnë ose si ajo e flamurit kur valëvitet nga era; fërfëllon. Fërfërinin zogjtë. Gjethet fërfërijnë nga era.
2. Lëviz shpejt e shpejt diçka, dridhet; endet. Fërfëriu mes pemëve.
✱Sin.: fëshfërin, dridhem.

►FËRGËLL/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR Dridhem; dridhërohem. Trupi i fërgëllohej nga ethet.
✱Sin.: dridhem, dridhërohem.

FËRGËLL/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR jokal. 1. v. III Lëkundet valë-valë, dridhet lehtë, fërfëllin. Fërgëllojnë gjethet.
2. Dridhem nga të ftohtët a nga ethet ose kur më pushton një ndjenjë e fortë. Fërgëllonte nga të ftohtët. I fërgëllonte zëri nga inati.
3. Turfullon (për kalin); shfryn hundët me forcë (për njeriun). Kali fërgëlloi me tërbim.
4. v. III Rreh shpesh, dridhet (edhe fig.). I fërgëllonte zemra nga emocionet.
✱Sin.: fërfëlloj, turfulloj.

GÓZHD/Ë,~A f. sh. ~Ë, ~ËT 1. Kunj metali me kokë në njërën anë, që ngulet për të mbërthyer diçka. Gozhdë trarësh (potkonjsh). Gozhdë këpucësh. Fabrikë gozhdësh.
2. fig. Merak i madh që të bren përbrenda; peng. I ka mbetur (ia la) gozhdë (në zemër).
✱Sin.: peronë, shajkë, telishtë, peng.
♦ I bëj sytë gozhdë shikoj me vëmendje dhe i përqendruar për një kohë të gjatë; nuk ia ndaj shikimin; ia ngul sytë (dikujt a diçkaje); ia ngjit (ia qep) sytë (dikujt a diçkaje); nuk ia shkëput (nuk ia heq) sytë (dikujt a diçkaje). I bie gozhdës e potkoit (për diçka) flet vazhdimisht për po atë gjë, ngul këmbë për diçka, po aty e ka fjalën; i bie thumbit (e potkoit). Për një gozhdë shkoi potkoi për diçka fare të vogël humbi a vajti dëm diçka e madhe; për një potkua shkoi kali. Gozhda e Nastradinit iron. diçka që dikush e lë varur, të pambyllur, me qëllim që të ketë të drejtë të ndërhyjë sa herë të dojë. Gozhdë e ndryshkur keq. njeri i pazoti e i pavlerë; pushkë e lagur (dyfek i lagur) mospërf. E kam gozhdë në zemër (në shpirt) (diçka) e kam merak të madh, që më bren përbrenda e nuk më hiqet; e kam peng në zemër; e kam thikë në zemër; e kam brengë në zemër. (E kërkoi) si *breshka gozhdën (dikush). E mbath kalin pa gozhdë (dikush) iron. shih heq (tërheq) buallin nga bishti (dikush) keq. I ngeci *sharra në gozhdë (dikujt). Ngriti *këmbën e nguli gozhdën (dikush). I mbeti gozhdë (diçka) i bëri përshtypje të madhe, nuk e harron, e ka merak derisa ta shlyejë; i mbeti kunj; i mbeti peng (në zemër). E mbërtheu me gozhdë. 1. (diçka). E tha diçka në mënyrë plotësisht të vendosur, e nguli mirë dhe e bëri si të paluajtshme. 2. (dikë). E zuri në fjalë, e bëri të heshtë e të nënshtrohet me arsye të forta, s’ka nga luan; e vuri me shpatulla pas murit. Na nallban një gozhdë! tall. ia bën të keqen vetes, dëmton veten, mbi të bie çfarë bën; vetë e ka fajin; vret veten me gishtin e madh. I ngeci *sharra në gozhdë (dikujt). Ngul gozhdë (dikush) të thumbon keq me fjalë, të shpotit në mënyrë therëse; i hedh (i fut) thumba (dikujt). Njëri i bie gozhdës (thumbit) e tjetri potkoit secili bën sipas kokës së vet, nuk veprohet në mënyrë të bashkërenduar e të harmonishme, nuk ka mirëkuptim, nuk merren vesh njëri me tjetrin; njëri i bie kudhrës e tjetri çokut (çekiçit); unë për lisa e ti për fshesa; ku i bie daulles unë e ku e hedh vallen ti! *Pilaf me gozhdë tall. Pres gozhdë (thumba) mërdhij shumë, ngrij së ftohti, dridhem e më kërcasin dhëmbët nga të ftohtë. Rri mbi gozhdë nuk jam i qetë, i lirshëm a i shkujdesur; nuk rri dot në një vend; kam një hall të madh që më mundon e nuk më lë të qetë; rri mbi gjemba; jam (rri) në (ndër) grepa. Në vend që t’i bjerë gozhdës (thumbit), i bie potkoit (dikush) nuk qëllon aty ku duhet, nuk thotë a nuk bën atë që duhet. I zuri *sharra në gozhdë (dikujt).

MORNÍC/EM jovep., ~A (u), ~UR vetv. Mbushem me mornica.
✱Sin.: rrëqethem, puprrohem, pupurriqem, puçërrosem, dridhem.

►NGJÉTH/EM jovep., ~A (u), ~UR vetv. 1. Më shkojnë të dridhura në trup, më bëhet mishi kokrra-kokrra nga të ftohtët ose nga një ndjenjë e fortë (nga frika, tmerri, neveria etj.), rrëqethem, më shkojnë mornica. U ngjeth nga të ftohtët (nga ethet). U ngjeth nga tmerri. Ngjethet kur e kujton. Kjo këngë më bën të ngjethem.
2. vet. v. III I ngrihen qimet përpjetë një kafshe, i ngrihen puplat përpjetë një shpendi. Ngjethet macja sa sheh një qen të huaj. Ngjethet gjeli i detit.
✱Sin.: rrëqethem, dridhem, kërleshem.
♦ M’u ngjeth (m’u drodh, m’u rrëqeth) *mishi (mishtë). M’u ngjeth (m’u rrëqeth) shtati (*trupi). Më ngjethet *zemra (shpirti).

NËPËR/DRÍDHEM jovep., ~DRÓDHA (u), ~DRÉDHUR vetv. Dridhem pak dhe në mënyrë të pakontrolluar si rezultat i të pasurit ftohtë, apo i të qenët i frikësuar a i emocionuar. Ata nëpërdridheshin në të ftohtin e lagësht me mjegull.

►PUPRR/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Mbushem me puprra.
2. vetv. Më bëhen a më shkojnë mornica në trup; mornicem; rrëqethem.
3. vetv. Mblidhem, rrudhem (nga të ftohtët, nga frika etj.).
4. pës. e PUPRRÓJ. U puprrua nga të ftohtët.
✱Sin.: mornicem, rrëqethem, pupurriqem, puçërrosem, dridhem.

►PURTÉK/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. vetv. Lëkundem sa andej këtej; dridhem si një purtekë. Purtekeshin degët (shtyllat).
2. fig., vetv. Dridhem nga frika etj., dridhmohem. Purtekem kur e mendoj. Këlyshët purtekeshin nga frika.
3. pës. e PURTÉK.
✱Sin.: dridhem, dridhmohem, lëkundem, trembem.

►PËRDR/ÍDHEM jovep., ~ÓDHA (u), ~ÉDHUR 1. vetv. Rrotulloj mesin a trupin, e lakoj dhe e lëviz rrotull; lëviz e tund trupin sa andej këtej, dredh trupin kur eci. Hidhej e përdridhej. Dridhet e përdridhet e përdredh trupin vazhdimisht në mënyrë të theksuar. Ecën duke u përdredhur.
2. vetv. Mblidhem, rrotullohem e dridhem nga dhembja, nga zori etj., përpëlitem. Përdridhej në shtrat nga ethet. Përdridhej nga zemërimi
3. vetv. Eci duke bërë dredha, duke lëvizur në një vijë të lakuar, herë djathtas e herë majtas. U përdrodh nëpër një shteg midis shkurreve.
4. vetv., vet. v. III Kthehet a rrotullohet në drejtime të ndryshme; bën dredha. I janë përdredhur flokët. Përdridhet rruga (lumi). Për dridhej vallja.
5. Kapet e rrotullohet pas diçkaje, dridhet; kund. shpërdridhet. Janë përdredhur bishtajoret pas misrit.
6. fig., vetv. Ngurroj, matem e çmatem për diçka; mundohem t’i shpëtoj me dredhi diçkaje, dredhoj; bëj naze. Mos u përdridh kot, shko atje ku të thonë.
7. pës. e PËRDRÉDH.
✱Sin.: dridhem, ndrydhem, spërdridhem, përpëlitem, ngurroj, dredhoj, rrotullohem.
♦ *Hidhet e përdridhet (dikush).

►PËRKTH/ÉHEM jovep., ~ÉVA (u), ~ÝER 1. vetv., vet. v. III Pasqyrohet, nënkuptohet, shprehet a shfaqet diçka. Rritja e turizmit përkthehet në rritje ekonomike e në rritje të ardhurash.
2. përf., vetv. Kthehem shpesh në drejtime të ndryshme, rrotullohem, vërtitem. Kthehej e përkthehej në shtrat nga dhembjet.
3. vetv. Pasqyron, nënkupton, shpreh a shfaq diçka. Ky veprim përkthehet si protestë ndaj situatës në të cilën ndodhemi.
4. fig., vetv. Kuptohet, zbërthehet, lexohet. Gjithë ky lumë fjalësh përkthehet në pabesi.
5. pës. e PËRKTHÉJ. Në gjuhën shqipe janë përkthyer kryeveprat e letërsisë botërore. Është përkthyer mirë (keq).
✱Sin.: rrotullohem, kthehem, dridhem, përdridhem, vërtitem.