FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ADENOLOGJÍ,~A f., mjek. Degë e mjekësisë që studion gjëndrat dhe sistemin gjëndëror të trupit, strukturën, funksionimin, patologjitë dhe çrregullimet e gjëndrave, duke përfshirë çrregullimet hormonale dhe sëmundjet e gjëndrave endokrine. Fushat e adenologjisë. Metodat studimore të adenologjisë. Dega e adenologjisë. Specialist i adenologjisë.

ADMINISTRÍM,~I m., drejt. 1. Veprimi kur administroj ose kur administrohet diçka.
2. Organizim dhe drejtimi i punës në një fushë a në një degë të veprimtarive shtetërore, politike, shoqërore, ekonomike, kulturore, shkencore sipas rregullave dhe ligjeve në fuqi. Administrimi i të ardhurave (i banesave, i pronës, i tokave, i pasurisë minerare etj.). Administrimi i parasë së popullit. Parimet bazë të administrimit të ekonomisë. Administrim i burimeve natyrore.
3. Nëpunësi, autoriteti administrativ. Kontroll nga administrimi.
✱Sin.: qeverisje, udhëheqje, drejtoj, menaxhim, mbarështim, ndorim.

ADMINISTR/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR drejt., kal. 1. Drejtoj dhe organizoj punën në një fushë a në një degë të veprimtarive shtetërore, politike, shoqërore, ekonomike, kulturore, shkencore sipas rregullave dhe ligjeve në fuqi. Administron ekonominë. Administron shëndetësinë. Administron një kompani. Administronte biznesin e vet. Administron burime financiare. Administruan investimet.
2. Kujdesem për një pasuri të luajtshme (të paluajtshme) ose për një vlerë, që të përdoret mirë sipas rregullave ose sipas nevojave; mbikëqyr, përdor. Administroj vlerat (të ardhurat, fondet). Administron pasurinë e përbashkët. Administron tokat (banesat, objektet, burimet etj.). Administroj ilaçet.
✱Sin.: qeveris, udhëheq, drejtoj, organizoj, përdor, menaxhoj, mbarështoj, ndoroj.

ADVENTÍST,~I m. sh. ~Ë, ~ËT fet. Ai që ndjek besimin e krishterë; ai që ka të bëjë me besimin e krishterë e që beson në ringjalljen e kthimin e shpejtë të Krishtit; ai që beson në shfaqjen e dytë të Krishtit; anëtar i kishës adventiste. Adventist i devotshëm. Adventistët e Ditës së Shtatë degë e veçantë e adventizmit.

AEROBALISTÍK/Ë,~A f., fiz. Degë e balistikës që studion efektin e forcave aerodinamike në fluturimin e raketave dhe të predhave. Fusha kërkimore e aerobalistikës. Zhvillimi i aerobalistikës.

AEROBIOLOGJÍ,~A f., biol. Degë e biologjisë që studion prejardhjen biologjike të grimcave të pranishme në ajër (mikroorganizma, polen, spore etj.), bartjen, ndërveprimin e tyre si dhe ndikimin në ekosistem. Dija e aerobiologjisë. Laboratorët e aerobiologjisë. Ekspert i aerobiologjisë. Aerobiologjia dhe aeroplanktonet.

AERODINAMÍK/Ë,~A f., fiz. Degë e fizikës që studion ligjet e lëvizjes së ajrit e të gazeve të tjera, si edhe veprimin e tyre mbi trupat e ngurtë që lëvizin nëpër to. Ligjet e aerodinamikës. Shkenca e aerodinamikës. Teoria e aerodinamikës.

AEROKLIMATOLOGJÍ,~A f., meteor. Degë e meteorologjisë që studion klimën e troposferës.

AEROLOGJÍ,~A f. Degë e meteorologjisë që studion ajrin dhe veçoritë e tij fizike e kimike në atmosferë, me anën balonave, të radiosondave, të radarëve, të raketave, të aeroplanëve, të satelitëve artificialë etj. Studiuese në fushën e aerologjisë. Kërkimet e aerologjisë zhvillohen në shumë stacione në tokë e det.

AEROMEDICÍN/Ë,~A f., mjek. Degë e mjekësisë që studion çrregullimet shëndetësore që shkaktohen si pasojë e fluturimeve; studimi dhe mjekimi i sëmundjeve që shkaktohen nga fluturimet me aeroplanë, me raketa etj., aeromjekësi. Parimet e aeromedicinës. Ekspert i aeromedicinës.

AEROMEKANÍK/Ë,~A f., fiz. Degë e fizikës që studion ligjësitë e lëvizjes dhe të moslëvizjes së ajrit dhe të gazeve të tjera; dega e shkencës që përfshin aerodinamikën, aerostatikën dhe termofizikën; degë e teknikës që studion zbatimin praktik të këtyre ligjësive. Teoria dhe praktika e aeromekanikës. Ekspert i aeromekanikës. Teksti i aeromekanikës. Aeromekanika teknike.

AEROMETRÍ,~A f., fiz. Degë e fizikës që merret me matjen e dendësisë së ajrit dhe të gazeve të tjera; dendësimatje.

AERONAUTÍK/Ë,~A f., av. 1. Degë e shkencës që merret me projektimin, me ndërtimin dhe me prodhimin e mjeteve fluturuese. Zhvillimi bashkëkohor i aeronautikës. Anëtar i Aeronautikës evropiane.
2. Mjeshtëria e fluturimit në ajër, aeronavigacion. Qendra e aeronautikës. Shoqata e aeronautikës. Ekspert i aeronautikës.

AERONOMÍ,~A f., fiz. Degë e meteorologjisë, merret me studimin shkencor fizik dhe kimik të pjesës së sipërme të atmosferës së Tokës dhe të rajoneve përkatëse të atmosferës së planetëve të tjerë. Metodat e aeronomisë. Ekspert i aeronomisë. Aeronomia si degë e kimisë atmosferike dhe e fizikës atmosferike.

AEROSTATÍK/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT fiz. Degë e fizikës që studion ligjet e baraspeshës së lëvizjes së gazeve, si dhe ligjet e baraspeshimit në ajër të trupave mjeteve fluturuese. Ligjet e aerostatikës. Dija mbi aerostatikën. Ekspert i aerostatikës.

AEROTERMODINAMÍK/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT fiz. Degë e fizikës që studion ndërveprimin e ajrit me trupat në lëvizje, në kushte kur ka ndryshime të mëdha të temperaturave dhe të shtypjes atmosferike, që studion ndryshimet e temperaturës gjatë fluturimeve ajrore me shpejtësi të mëdha dhe supersonike dhe proceset dinamike që ndodhin, si fërkimi, ngrohja, djegia e sipërfaqes së mjetit lëvizës. Metodat shkencore të aerotermodinamikës. Aerotermodinamika e ngadaltë. Aerodinamika automobilistike. Aerodinamika supersonike (hipersonike).

AEROTRANSPÓRT,~I m. sh. ~E, ~ET av. 1. Degë e ekonomisë që përfshin bartjen e mallrave dhe lëvizjen e udhëtarëve prej një vendi në një vend tjetër me mjete ajrore (aeroplanë, anije ajrore, helikopterë etj.). Kompani me aerotransport të zhvilluar. Aerotransport tejoqeanik. Dërgim i mallit me aerotransport.
2. Tërësia e mjeteve ajrore të një vendi, të një shteti, të një kompanie etj. me të cilat bëhet bartja e mallrave dhe lëvizja e udhëtarëve. Udhëheqja e aerotransportit. Punonjësit e bazës së aerotransportit.
3. Bartja e mallrave dhe lëvizja (qarkullimi) e njerëzve me mjete ajrore (aeroplanë, helikopterë, avioanije etj.). Aerotransport mjetesh ushtarake. Aerotransport medikamentesh. Aerotransport i sportistëve pjesëmarrës në Lojërat Olimpike.

AFRÍSH/ËM (i), ~ME (e) mb. 1. Që ka ndjenjë afrie me dikë a me diçka. Marrëdhënie të afrishme.
2. Që ka ngjashmëri me dikë e me diçka. Gjuhë (dialekte, të folme) të afrishme. Kanë plane të afrishme.
3. mat. Që i ruajnë drejtëzat a sipërfaqet paralele si të tilla gjatë shndërrimeve. Shndërrime të afrishme. Gjeometria e afrishme degë e gjeometrisë që merret me vetitë e figurave gjeometrike, të cilat ruhen gjatë shndërrimeve.
✱Sin.: i afërsishëm, i ngjashëm, i përngjashëm, i përafërt, i krahasueshëm.

AGJENCÍ,~A f. sh. ~, ~TË 1. admin. Degë e një institucioni qendror ose e një ndërmarrjeje, që kryen veprime ose shërbime të caktuara; njësi ose zyrë e pavarur ndërmjetësimi si përfaqësuese e një institucioni, një organizate, një shoqate, një individi etj. që kryen një shërbim të caktuar. Agjenci tregtare. Agjenci bankare. Agjenci biznesore. Agjenci ajrore. Agjencia e udhëtarëve (e mallrave). Agjencia e komunikacionit urban (autobusëve, taksive etj.). Agjencia e pyjeve. Agjencia e aviacionit publik. Agjencia e punësimit. Agjencia turistike. Agjenci menaxhuese. Agjenci sigurimi.
2. Institucion, ent, zyrë i pajisur me mjetet e duhura që kryen shërbime të caktuara në emër të individëve, të bizneseve ose të shtetit; institucion që merr dhe përhap lajme; zyra e këtij institucioni. Agjencia Telegrafike Shqiptare (ATSH). Agjencia e lajmeve. Agjencia Kosovapres. Agjencitë e lajmeve.

AGRIKULTÚR/Ë,~A f., bujq., ek. 1. Degë e bujqësisë që merret me punimin e tokës dhe shfrytëzimin e saj për kultivimin e bimëve dhe të kafshëve të dobishme për njeriun; bujqësia dhe blegtoria. Zhvillimi i agrikulturës. Ekspert i agrikulturës. Përparësitë e agrikulturës.
2. Veprimtari ekonomike e njeriut që kultivon bimë dhe kafshë shtëpiake duke shfrytëzuar burimet natyrore (tokën, ujin, klimën); veprimtari prodhuese bimore dhe shtazore për ushqimin e njerëzve dhe të kafshëve si dhe për lëndën për përpunim të tyre të mëtejshëm. Modernizimi i agrikulturës. Agrikultura fshatare. Agrikultura urbane. Agrikultura organike.
3. Kultura e kultivimit të prodhimeve bujqësore (i drithërave, i frutave, i perimeve dhe i bimëve të tjera).