FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ARRAKÁTJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET Shpërndarje andej-këtej, parregullsi, çrregullim. Ndodhi një arrakatje. Arrakatje e pakuptueshme.
✱Sin.: shpërhapje, shpërndarje, hapërdarje, përndarje, hallakatje, tarashkatje, shkapërdarje, shkapërderdhje, sorollatje, bredhje, endje, vërdallosje, tarahitje, tarahendje.

BREDHÍM,~I m. sh. ~E, ~ET Bredhje, endje, bredhërim.

BRÉDHJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur bredh; endje, shëtitje, baritje. Bredhje pa punë. Bredhjet poshtë e lart. Dy orë bredhjeje. Bredhje rrugëve. Pas shumë bredhjesh.
2. fig., keq. Rendje, vrapim. Bredhje pas parasë. Bredhje pa fund. I lodhur nga bredhjet.
3. fiz. Pasqyrim; kthimi i dritës ose i valëve të tingujve. Bredhja e tingullit (fiz.).

BRÉDHUR,~IT (të) as. Bredhje; bredhim. Të bredhurit pa kuptim. Përligjte të bredhurit.

BREDHËRÍM,~I m. ~E, ~ET Veprimi kur bredhërij; endje poshtë e lart, bredhje.

BREDHËRÍTJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET Bredhërim; bredhje. E mundonin këto bredhëritje.

BRÍDHM/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. arb. Shaka.
2. Të bredhurit, bredhje. Lodërti e bridhma të paudha.
3. Kërcim në valle.

BUBËRRÍM,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Punë pa rëndësi, vogëlsirë, çikërrimë, bubërri. Humb kohën me bubërrime.
2. Çmorritje. Bubërrimi i flokëve.
3. fig. Gërmim, zhbirim; qëmtim, gjëllim. Bubërrime të kota.
4. Sorollatje, bredhje.
5. fig. Ngacmim, cytje, ngucje.
6. Mërmërimë, murmurimë.

ÉNDJ/E,~A_II f. sh. ~E, ~ET Veprimi a gjendja kur end_II dikë apo kur endem_II. Endjet nëpër male. Endja lart e poshtë. Nga endjet e mia në këtë jetë. Endje pa qëllim këtu-atje.
✱Sin.: sorollatje, bredhje, lëvizje, shtegtim, vërtitje.

GJEZDÍSJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET bised. Veprimi kur gjezdisim; dalim shëtitje. Gjezdisja nëpër rrugët e vjetra të qytetit më solli kujtime të fëmijërisë.
✱Sin.: shëtitje, bredhje, sorollatje, lëvizje.

HALLAVÍTJ/E, ~A f. sh. ~E, ~ET 1. Argëtim, dëfrim a zbavitje që bën dikush për të kaluar kohën në mënyrë të këndshme.
2. Sorollatje, hallakatje a endje sa lart e poshtë, nga një vend në tjetrin për një punë pa i dhënë rrugëzgjidhje; bredhje lart e poshtë pa mbaruar punë.
✱Sin.: argëtim, zbavitje, dëfrim, endje, vërtitje, bredhje, hallakatje, sorollatje, livadhisje.

HARBÍM,~I m. sh. ~E, ~ET bised. 1. keq. Veprimi kur bredh dhe sillem pa fre; vajtje lart e poshtë sa në një vend në tjetrin. Harbimi i kalit (i mëzit). Harbimi i fëmijëve.
2. Shpërthim i shfrenuar me inat, shfrim i papërmbajtur; tërbim. Shpërtheu me harbim.
3. fig. Epsh. Ka harbim.
✱Sin.: bredhje, tërbim, harlisje, azdisje, hardallosje, shpërthim, shfrenim, shfrim, epsh.

LIVADHÍSJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET Kullotje lirisht e bagëtive në livadh. Bagëtitë janë në livadhisje.
2. fig., keq. Endje e kotë ose shëtitje pa qëllim, që nuk ka ndonjë dobi; bredhje, sorollatje. Pas një dite të lodhshme, kaloi disa orë livadhisje në park.
✱Sin.: kullotje, endje, vërtitje, bredhje, sorollatje, hallakatje.

LÓJ/Ë,~A_I f. sh. ~ËRA, ~ËRAT [LÓJ/Ë,~A f. sh. ~NA, ~NAT] 1. Veprim a veprimtari që kryhet për zbavitje, ushtrim, ose për të përfaqësuar një rol apo ngjarje, zakonisht me rregulla të caktuara dhe konkurrencë. Lojëra sportive; lojë teatrale. Loja me top. Loja me letra. Ndalohet loja në rrugë.
2. Tërësia e lëvizjeve dhe e veprimeve të tjera që bëjnë ata që luajnë; ndeshje sportive; lloji i mënyrave dhe i mjeteve që përdorin ata që luajnë; mënyra si luan dikush. Lojë e bukur (argëtuese, edukuese). Lojërat popullore. Lojëra sportive. Lojërat ballkanike (olimpike). Lojëra për fëmijë (për të rinj). Loja e futbollit (e basketbollit, e shahut). Pjesa e parë e lojës. Gjyqtari i lojës. sport. Edukimi i fëmijëve nëpërmjet lojës. Mori pjesë në lojë. E fitoi (e humbi) lojën. I pëlqen loja. Është dhënë pas lojës.
3. Send a tërësi sendesh që përdorim për të luajtur, lodër. Lojëra fëmijësh. Bleu lojëra të reja.
4. art. Veprimet e lëvizjet që bën një aktor kur luan një rol në skenë; mënyra si e luan rolin e tij; mënyra si luhet një pjesë a një vepër muzikore. Loja skenike (teatrale). Lojë e shkathët. Loja e aktorit (e artistit).
5. fig. Sjellje e shtirur e veprime dredharake për të mashtruar të tjerët; diçka që organizohet me dredhi për t'ia hedhur një njeriu ose për t'u tallur me të; shaka. Lojë e rrezikshme. I luajti një lojë. Mos i bëj lojëra! E ka për lojë. Bëri lojë me dikë u tall; bëri shaka me të.
6. usht., vjet. Stërvitje luftarake, që kryhej nga forcat ushtarake të njësive të ndryshme sipas një plani të organizuar për të arritur një qëllim të caktuar. Lojë luftarake (operative). Loja e trupave.
7. Tërësia e veprimeve që kryhen nga njësitë speciale zbuluese të një ushtrie etj. për të mashtruar kundërshtarin, për të shpëtuar prej tij a për të fituar kundër tij. Hyri (mori pjesë) në lojë.
8. fig. Këmbim i shpejtë i njollave të dritave, të ngjyrave etj.; ndryshimi i shpejtë e i shpeshtë a i përsëritur i diçkaje. Lojë dritash. Loja e flakëve. Loja e çmimeve të tregut. Loja e bursës.
✱Sin.: lëvizje, bredhje, lodrim, argëtim, kënaqësi, ndeshje, shaka, lodër, trill, shtirësi, dyfytyrësi, stërvitje, dredhi, mashtrim.
♦ U bë lojë (dikush) e tallin a e përqeshin të gjithë; u bë gazi i botës; u bë beja e dheut. Bën lojë (me dikë) tallet a bën shaka me dikë; e përqesh duke e shkërbyer; shtiret për ta ngatërruar, bën veprime mashtruese për t’ia hedhur dikujt. Bën (luan) lojën (e dikujt) sillet e vepron si ia do puna një tjetri, është vegël e dikujt, i shërben atij. Bën lojë të dyfishtë (dikush) punon me hile e mashtron, duke bashkëpunuar njëherazi me të dy kundërshtarët. Bën lojën e strucit (dikush) libr. përpiqet të fshihet a të shpëtojë nga një rrezik i pashmangshëm, duke u munduar më kot me mënyra të padobishme ose duke kujtuar se po ia arrin qëllimit; mundohet më kot t’i shmanget së vërtetës, pa qenë i sigurt në atë që bën. Doli nga loja (dikush) u largua nga një punë ose nga një vështirësi e rrezikshme a e ndërlikuar, u mënjanua, u tërhoq; doli nga vallja; kund. hyn (futet) në lojë. E hapi lojën (dikush) nisi të veprojë, filloi të bëjë diçka që kish ndërmend, e zbuloi qëllimin e vepron haptas. E humbi *lojën (dikush) dështoi në diçka, nuk ia doli në krye; nuk fitoi, s’ia arriti qëllimit; e humbi davanë. Hyn (futet) në lojë (dikush) hyn në një punë të vështirë, të rrezikshme a të ndërlikuar; hyn (futet) në valle; kund. doli nga loja. Lojë fëmijësh (kalamajsh). 1. Veprim i papjekur e i pamenduar; sjellje joserioze; shaka a sjellje e papjekur, por e padjallëzuar. 2. Punë pa vlerë e qesharake; diçka që mund të bëhet fare lehtë, pa ndonjë mundim; punë shumë e thjeshtë. Lojë fjalësh. 1. Përdorimi i fjalëve të afërta a të ngjashme në shqiptim për të bërë përshtypje, për humor, për të fshehur mendimin etj.; diçka që thuhet për shaka a për qëllime të tjera, duke përdorur fjalë që tingëllojnë njësoj ose në mënyrë të ngjashme, por që kanë kuptime të ndryshme. 2. Fjalë që thuhen sa për të kaluar radhën dhe që nuk i japin zgjidhje a përgjigje të vërtetë një çështjeje. I luajti një lojë (dikujt) e gënjeu a e mashtroi me dredhi; ia hodhi me një veprim dredharak për t’u tallur me të a për shaka; e vuri në lojë (dikë). E nxjerr jashtë loje (dikë) i heq të drejtën për të bërë diçka, për të qenë a për të vepruar diku, e përjashtoj; e shpërfill. E vuri në lojë (dikë) e talli, e qesëndisi; e bëri fare qesharak; e vuri në bisht të lahutës; e bëri lolo; i vuri daullen (dikujt); e luajti (e solli) në majë të gishtit (të gishtave); luajti teatër (me dikë) libr.

NOMADÍZ/ËM,~MI m. Mënyrë e jetës së nomadëve, bredhje, endje; pasion për të ndërruar sa më shpesh vendbanimin.

PASQYRÍM,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur pasqyroj ose kur pasqyrohet diçka. Pasqyrimi i dritës.
2. Figura ose shëmbëllimi i dikujt a i diçkaje që riprodhohet në pasqyrë ose në një sipërfaqe tjetër të lëmuar e të ndritshme. Pasqyrimi i hënës në ujë.
3. Paraqitje a shprehje e dukurive, e ngjarjeve dhe e rrethanave; diçka që jep shëmbëllimin ose gjurmët e ndikimit të dukurive, të ngjarjeve e të rrethanave; pasqyrë. Pasqyrim i kohës (i epokës, i shoqërisë).
4. filoz. Veti e përgjithshme e materies për të pasqyruar çdo veprim a ngacmim të jashtëm; vetia e psikikës dhe e ndërgjegjes për të pasqyruar botën e jashtme. Pasqyrimi fizik pasqyrimi karakteristik për botën jo të gjallë. Pasqyrimi biologjik format e ulëta të pasqyrimit të botës së gjallë. Pasqyrimi psikik format e larta të pasqyrimit te kafshët e zhvilluara e te njeriu, që lidhen me veprimtarinë e sistemit të lartë nervor. Teoria e pasqyrimit. Ndijimi dhe pasqyrimi. Vetia e pasqyrimit.
✱Sin.: reflektim, kthim, bredhje, paraqitje, pasqyrë, refleks, riprodhim, shfaqje, shprehje, figurë, shëmbëllim.

PËRÉNDJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET Veprimi kur përend dikë ose kur përendem.
✱Sin.: endje, bredhje, sorollatje.

REFLEKTÍM,~I m. sh. ~E, ~ET 1. fiz. Pasqyrim; bredhje. Reflektim i dritës (i tingullit, i valëve). Reflektimi i botës së jashtme (i sendeve, i jetës). Reflektimi i ndryshimeve. Këndi i reflektimit.
2. Të menduarit thellë për diçka, përsiatje.

RÉNDJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET Veprimi kur rend, vrapim. Rendje e shpejtë. Rendja e kuajve. Rendje me të katra. Rendja pas lekut (pas fitimeve, pas dëfrimeve).
✱Sin.: vrapim, bredhje, ngarendje.

RRAVGÍM,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur rravgoj. Rravgim i gjatë. I kujtonte me mall rravgimet nëpër fshatra e qytete.
2. fig. Largim a shmangie nga debati apo tema e diskutimit. Bëri një rravgim të gabuar.
3. fiz. Prishje ose paqartësi e shëmbëllimeve të sendeve, që vjen nga të metat e mjeteve optike. Rravgim ngjyrash. Rravgim sferik.
4. Shmangie nga karakteristikat tipike për një lloj organizmi, p.sh. nga struktura, nga ngjyra, madhësia etj. Rravgim jonormal. Rravgim kromozomik strukturë ose numër jonormal kromozomesh.
✱Sin.: endje, bredhje, paqartësi.