FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ABAKÁ,~JA f. sh. ~, ~TË bot. (lat. Musa textilis, Apocina) Bimë tropikale e subtropikale, fijet e së cilës përdoren në industrinë e tekstilit, për litarë, për spango, për fibra, për qeska, për çanta etj.; tjerrëse; kërpi i Manilës. Korri dy duaj me abaka.

ABANÓZ,~I m. 1. bot. (lat. Diospyros ebenum) Dru i vendeve të nxehta, i çmueshëm, i rëndë e i fortë, me strukturë të larmishme, zakonisht me ngjyrë të zezë, por edhe me nuanca të kësaj ngjyre, me prejardhje nga Kina; shumica e llojeve të tij kanë lule të bardha me erë të mirë; përdoret për orendi shtëpiake, sidomos për orendi luksoze, vegla muzikore e punime artistike. Abanoz i zi (i kuq). Abanoz cejlonez. Abanoz afrikan. Dru abanozi. Dekorime abanozi. Orendi abanozi. Vegla muzikore prej abanozi. Abanozi i malit. I fortë si abanozi. U bë abanoz rroi shumë kohë, jetoi gjatë.
2. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta për disa lloje abanozi: Abanozi i malit (lat. Bauhinia variegata) dru gjetherënës në stinët e thata, me lartësi mesatare prej 10-12 m, me gjethe kënddrejta, të gjata, të gjera dhe dyfishe në bazë dhe në majë, me lulet shumë të ndritshme të bardha dhe rozë dhe me disa fara në bishtaja. Abanozi i bardhë (lat. Bauhinia variegata alba) dru shtatshkurtër me gjelbërim të përhershëm, që rritet drejt deri në 6 m në toka pjellore me klimë të ngrohtë e me shumë diell, që çel në pranverë dhe herë pas here edhe në verë, me gjethet dylobëshe, që nxjerr lule të bardha me erë të këndshme të ngjashme me orkidenë dhe me bishtaja që përmbajnë fara ngjyrë kafeje. Park me abanoz të bardhë. Tryezë me abanoz të bardhë.

ABRÍN/Ë,~A f. 1. bot. (lat. Abrus precatorius) Shkurre kacavjerrëse e vendeve tropikale dhe subtropikale, me gjethe të vogla çift, që nxjerr lule të vogla, zakonisht me ngjyrë rozë ose të bardhë, në ngjyrë të kuqe me një njollë të zezë, të cilat shpesh përdoren si zbukurime e që bëjnë fara helmuese; rrilla e kultivuar, bizelja e butë.

2. biol., kim. Proteinë jashtëzakonisht helmuese, që gjendet në farërat e disa luleve si te rrilla dhe modhulla. Mblodhi fara (lule) abrine.

✱Sin.: kokëzezë, rrillë, modhull, modhë, lianë.

ABUTILÓN,~I m. sh. ~Ë, ~ËT bot. 1. (lat. Abutilon) Lule zbukuruese dhome, shumëngjyrëshe e me forma të ndryshme, që rritet në zona tropikale dhe subtropikale dhe që shquhet për llojshmëri shumë të madhe; lulja e lumturisë. U fshij pluhurat gjetheve të abutilionit. Ujit abutilionin. Nxjerr në ballkon vazon e abutilionit.
2. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta për disa lloje abutiloni: Abutiloni kacavarës (lat. Abutilon megapotamicum; A. vexillarium) shkurre me gjelbërim pjesërisht të përhershëm, që rritet në 2-2.5 m, me gjethe të gjata e të ngushta vezake, me lule të varura në formë zileje me petale të verdha dhe në majë me një si kapelë të madhe të portokalltë e në bazë e kuqe, që lulëzon në verë e vjeshtë; abazhuri kinez i salloneve; panjë zbukuruese. Abutiloni i purpurt (lat. Abutilon purpurascens; A. esculentum) bimë shumëvjeçare drunore me gjelbërim të përhershëm, që rritet në toka pjellore e zakonisht me diell, që kërkon klimë të butë, që është e qëndrueshme në temperatura të ulëta dhe që nxjerr lulet të ngrënshme si perime të ziera.

ACÁR/E,~JA_II f. sh. ~A, ~AT bot. (lat. Fragaria vesca) Luleshtrydhe.
✱Sin.: luleshtrydhe, dredhëz, gërthe, gugushare, jupje, luledredhe, plyskë, shtrydhëz, bredhëz, bishtshkurtër, çilek, urtytë.

ACÉR,~A f. sh. ~A, ~AT bot. (lat. Acer obdusatum) Panjë.

ADELFÍ,~A f., bot. Bashkëngjitje e dy pemëve etj., pemë binjake (kumbull, qershi etj.), që rriten bashkë, binjakëzim. Adelfi e re. Adelfi kumbulle. Dru adelfi.
✱Sin.: dyjarësi, binjakësi, bashkëngjitje, sivëmësi, vëllazëri.

ADÓKS/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT bot. (lat. Adoxa) Bimë shumëvjeçare mishngrënëse e zonave të buta dhe malore, që lulëzon në fillim të pranverës e gjatë verës, që nxjerr lule shumë të vogla pesëpetalëshe në tufë e me nektar në majë të vezores, që së bashku me gjethet krijojnë kurthe për mizat. Adoksa muskate (lat. Adoxa moschatellina) shkurre kacavarëse e familjes së dorëzonjave me erë myshku, që rritet e kultivohet në vise shkëmbore dhe që përbëhet nga një tubë gjethesh të dhëmbëzuara, të kundërta, me një kërcell të vetëm, me lule katër a pesëfletëshe në tufë e me 2-5 fruta me bërthamë, që ka përdorim të madh në industrinë kozmetike për përgatitjen e parfumeve të ndryshme; adoksa e myshkut.
✱Sin.: lulemustakë, dorëzonjë.

ADONÍS,~I m. sh. ~Ë, ~ËT bot. (lat. Adonis aestivalis. A. parviflora) Syri i djallit, bimë barishtore njëvjeçare, zbukuruese dhe mjekësore, me lule të kuqe të ndezura me një qendër të errët, që i japin pamjen e një syri, prandaj është quajtur "Syri i Djallit"; rritet në livadhe, fusha dhe toka bujqësore, sidomos në grunaja; ekzistojnë disa lloje, i dallon kryesisht ngjyrë e petaleve; adonisi i rërës, syri i thëllëzës, syri i thëllëzës i madh, syri i fazanit.

ADVENTÍV,~E mb., libr. 1. Që është i rastësishëm, i parëndësishëm, i dorës së dytë, dytësor, anësor; plotësues. Fjali adventive fjali plotësuese. Fjalim adventiv fjalim plotësues. Punë adventive punë plotësuese ose e dorës së dytë.
2. bot. Që nuk zhvillohet në vendin e vet, po te kërcelli (për rrënjën). Rrënjë adventive rrënjë dytësore, anësore.
✱Sin.: i rastësishëm, i parëndësishëm, plotësues, dytësor, anësor.

AEROFÍT,~I m. sh. ~E, ~ET bot. Bimë që zhvillohet e që rritet në trupin e një bime tjetër pa e dëmtuar atë; bimë pa rrënjë që rritet në lëvoren e drurëve dhe që ushqehet vetëm nga drita jo e drejtpërdrejtë e diellit dhe nga lagështia; me këtë emërtim quhen edhe algat që rriten në shkëmbinj, në gjethe etj., shpesh të mbuluara me ujë. Aerofite pa rrënjë. Shumimi i aerofiteve ndodh përmes lastarëve.

AEROTROPÍZ/ËM,~MI m., bot. Veçori e një bime, e cila, gjatë rritjes, lakohet ose anohet kah ana që ka më shumë ajër (oksigjen) dhe rrymime ajri. Aerotropizëm pozitiv kthim a anim i një bime nga rrymimet e ajrit. Aerotropizëm negativ kthim a anim i një bime nga rrënjët, kur i mungojnë kushtet e volitshme për rritje. Aerotropizëm rrënjor kthim a anim i rrënjëve të një bime nga rrymimet ajrore. Alga (kërpudha) që shfaqin aerotropizëm.

AFELÁND/ËR,~RA f. sh. ~RA, ~RAT bot. (lat. Aphelandra squarrosa) Bimë zbukuruese me prejardhje nga Meksika dhe nga pyjet me lagështi të Brazilit, me gjethe në ngjyrë të gjelbër të mbyllët me vija karakteristike të bardha që i japin pamje të veçantë mbresëlënëse dhe me lule të verdha, portokalli dhe të kuqe që çelin prej prillit deri në gusht.

AFIÓN,~I m. 1. bot. (lat. Papaver somniferum) Hashash, bar i gjumit, gjumës, karkaroshe, lulëkuqe e opiumit, lule e gjumit, lule e hashashit, lule e marres, papanjë, popagjel, rrezgajë, shtufagjel. Fusha me afion. Mbjell afion. Afion mjekësor.
2. Opium. Piu afion. U helmua me afion.

AGALLÁR,~I m. sh. ~Ë, ~ËT bot. Bimë barishtore shumëvjeçare, me kërcell të gjatë, me fletë gjatoshe e me push, që rritet në livadhe e në gurishta dhe që lulëzon në qershor-gusht. Korr agallarë.

AGAMÍ,~A f. 1. Gjendje kur një çift nuk ka lidhje martesore ligjore; të qenët çift jashtëmartesor.
2. Të qenët i pamartuar, beqari.
3. bot. Shterpësi e luleve; sterilitet a aseksualitet i luleve.
4. zool. Riprodhim joseksual; riprodhim pa mbarsim.

AGÁR,~I m., bot. 1. Bimë barishtore pa klorofil; një lloj alge ushqyese që rritet në detet kineze e japoneze, në livadhe, në pyje, në vende me hije e me lagështirë, që ka formën e një ombrelle të vogël, që nuk bën lule e fara e që shumohet me spore.
2. spec. Lëndë xhelatinoze, e përftuar nga disa alga të kuqe, që përdoret si ngurtësues në përgatitjen e mjediseve ushqyese për kultivimet "in vitro"; lëndë zëvendësuese e xhelatinës vegjetariane në industri, në bujqësi, në kimi, në përgatitjen e ëmbëlsirave etj.

AGARÍK,~U m. sh. ~Ë, ~ËT bot. 1. (lat. Agaricaceae) Kërpudhë në formë ombrelle, me trup të bëshëm frytdhënës, që rritet në fusha e livadhe dhe shumëzohet me spore.
2. (lat. Armillaria mellea) Kërpudha mjaltore.

AGARIKÓR/E,~JA f. sh. ~E, ~ET bot. (lat. Clitocybe geotroba) Lloj kërpudhe johelmuese dhe e ngrënshme, me shije të mirë e me erë të fortë, me ngjyrë të zbehtë pothuajse të bardhë, që rritet në kullosa, livadhe, buzë pyjeve, nën pemët halore ose nën drurë gjetherënës; ordinare.

AGÁV/E,~JA f. sh. ~E, ~ET bot. 1. (lat. Agave) Bimë e vendeve të ngrohta, me kërcell të trashë, zakonisht të shkurtër, me gjethe shumë të gjata, të trasha, me tul, të dhëmbëzuara e me gjemba, nga të cilat nxirren fije për industrinë e tekstileve, për litarët etj. Fije agaveje. Lulet e agaves. Rritja e agaves. Agavja përdoret edhe si bimë zbukuruese.
2. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta për disa lloje të ndryshme të kësaj bime: Agavja amerikane (lat. Agave americana) bimë zbukuruese, që rritet zakonisht në toka shkëmbore, që lulëzon vetëm njëherë në fund të jetës së saj të gjatë prej 10 deri 30 vjet. Agavja meksikane (lat. Agave fourcroydes) bimë barishtore shumëvjeçare me kërcell të gjatë, i cili formon një kurorë të dendur, me gjethe në formë shpate në ngjyrë të hirtë kah e blerta, që çel lule të bardha në të blertë me erë pakëndshme. Agavja sizalane (lat. Agave fourcroydes) bimë barishtore njëvjeçare me kërcell të lartë dhe një kurorë gjethesh në formë shpatash, që lulëzon në temperaturën mbi 25°C në diell, nga e cila nxirren fije për të bërë thasë, pëlhurë, letër, litarë, çanta, qilima etj.; kërpi sizalan. Agavja shekullore (lat. Agave parrtyi, A. utahensis) bimë barishtore e qëndrueshme ndaj të ftohtit, që rritet deri në 2-3 m në lartësi, me gjethe të gjata e të dobëta në ngjyrë të hirtë në të blertë, me lule në formë kalliri.

AGERÁT,~I m., bot. Bimë njëvjeçare nga familja e kërpudhave, që lulëzon nga prilli deri në tetor në livadhe e kullosa, me kurorë në ngjyrë blu e më rrallë në ngjyrë të bardhë e rozë, që është mjaltëmbajtëse por helmuese. Agerati i livadheve. Agerati meksikan.

AGNÚSH/E,~JA f. sh. ~E, ~ET bot. (lat. Gentiana lutea) Sanëz, gentianë, bar zemre.

AGRIMÓN/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT bot. (lat. Agrimonía eupatoria) Rrodhëz, agrishtë.

AGROSTOLÓG,~U m. sh. ~Ë, ~ËT bot., bujq. Ai që merret me agrostologji, specialist në fushën e agrostologjisë. Studiues i agrostologjisë.

AGROSTOLÓG/E,~IA f. sh. ~E, ~ET bot., bujq. Ajo që merret me agrostologji, specialiste në fushën e agrostologjisë. Agrostologe e diplomuar.

AGROSTOLOGJÍK,~E mb., libr., bot. Që ka të bëjë me agrostologjinë, që i përket agrostologjisë, i agrostologjisë. Studimet agrostologjike. Park agrostologjik.

AGRÚME,~T f. sh., bot. (lat. Citrus). Emër përmbledhës për portokallet, limonat, mandarinat, nerënxat, grejpfrutët, qitrot dhe për drurë të tjerë të këtij lloji, që rriten në vende të ngrohta dhe që janë me gjelbërim të përhershëm; kokrrat, frutat e këtyre drurëve. Mbjellja dhe kultivimi i agrumeve. Plantacione agrumesh. Plehërimi i agrumeve. Vjelja e agrumeve. Lëngje agrumesh. Vlera ushqyese e agrumeve.

AGULÍÇ/E,~JA f. sh. ~E, ~ET bot. 1. (lat. Primula veris, Primula vulgaris, Primula grandiflores) Bimë barishtore shumëvjeçare, me kërcell të hollë, me gjethe vezake, me lule të verdha, që rritet në livadhe dhe që çel në fillim të pranverës; lule pranvere. Aguliçja e parë. Çelin (dalin) aguliçet. Mbledh aguliçe.
2. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta për disa lloje aguliçesh: Aguliçja alpine (lat. Primula auricula, Primula farinos) aguliçe me veti kuruese e shëruese, që përdoret si çaj dhe për të nxjerrë vaj për industrinë kozmetike, ndaj është nën mbrojtje ligjore; çaj mali, bjeshke. Aguliçja e artë (lat. Oenathera brevipes, Canissonia brevipes) aguliçe kërcellgjatë me qime, me gjethe bazale të përbëra nga disa gjethe dhe një lule që ka disa të tjera në të, me ngjyrë të verdhë të ndezur me njolla të kuqërremta në bazën e çdo petali, me një pistil me antenë në qendër të lules; që lidh fruta si kapsula të varura. Aguliçja e dhëmbëzuar (lat. Primula denticulata) aguliçe e rajoneve e lagështa alpine, me rozeta gjethesh vezake me kërcell të fortë, që çel lule të rrumbullakëta e të varura me ngjyrë vjollcë a me ngjyrë të bardhë. Aguliçja me erë (lat. Primula officinalis) aguliçe e zonave kodrinore malore, lulet e së cilës formohen në majë të një kërcelli, i cili ngrihet nga mesi i rozetës së gjetheve, me lule ngjyrë të verdhë dhe me erë të fortë mjalti, që ka veti shëruese; aguliçja e malit, aguliçja e kopshteve. Aguliçja hibride (lat. Primula grandiflora) aguliçe zbukuruese, me kërcell të gjatë e të fortë, me lule shumë të bukura në ngjyrë rozë e me erë të mirë, që rritet në hije e në toka të kulluara mirë e që lulëzon nga fundi i pranverës deri në fillim të verës. Aguliçja e kopshteve (lat. Primula elatior) aguliçe që rritet nën shkurre në shpatet e maleve dhe në livadhe, me ngjyrë të verdhë të çelët dhe që mban erë të dobët. Aguliçja kineze (lat. Primula sinensis) aguliçe e mbuluar me qime të shumta, me gjethe të radhitura si një rozetë, me lule të bukura në ngjyrë rozë dhe në ngjyrë jargavani. Aguliçja e malit aguliçja alpine. Aguliçja e rreme e kopshteve (lat. Primula vulgaris veris) aguliçe me një rozetë gjethesh të gjera e të gjata, me lule të verdha në të mbyllët, por edhe të kuqe e rozë, që lulëzon në tufë me 10-30 lule në një kërcell. Aguliçja e mbrëmjes (lat. Oenothera biennis, Oenothera amarchiana, Onagra biennis) aguliçe dyvjeçare e qëndrueshme ndaj thatësirës, me gjethe gjembore të mëdha si rripa në bazë, me më pak gjethe në kurorë, e cila mban lule të verdha me erë të këndshme limoni që hapen në mbrëmje, që lulëzon në korrik e gusht e rritet mirë në tokë ranore. Aguliçja e bardhë e mbrëmjes (lat. Oenothera albicaulis, Onagra albicaulis) aguliçe njëvjeçare vetëpjalmuese, që rritet në lartësi të ulëta mbidetare, kryesisht në toka të thata, ranore, të shkrifëta, por jo në hije, me kërcell të gjatë me degëzime e të mbuluar me qime, me gjethe të lëmuara ose me push në shtratin e lules e me lule të bardha. Aguliçja perandorake (lat. Primula imperialis) aguliçe me lule të verdha në të artë të ndezur. Aguliçja e vogël (lat. Primula minima) aguliçe shumëvjeçare, zbukuruese e kuruese, që del në kaçuba kur fillon shkrirja e borës në pranverë dhe lulëzon deri në mesin e verës, me gjedhe të mbledhura si një buqetë e me lule shumëngjyrëshe, me erë të lehtë e të mirë.
✱Sin.: gorolule, gjerdan, lakërishtë, lejthici, lulekaçe, poleska, salepi, zgorofetë, lulevera, onagër.

AGULIÇÓRE,~T f. vet. sh. bot. (lat. Primula veris, Primula vulgaris, Primula grandiflores) Emër i përbashkët për aguliçet dhe për bimët e tjera barishtore, që hyjnë në një grup me to.

AGURDHÚR/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT bot. (lat. Hypericum perforatum, H vulgare) Lulja e balsamit, lulja e basanit.

AH,~U_I m. sh. ~E, ~ET bot. 1. (lat. Fagus) Dru gjethor i pyjeve malore, me trung të trashë, me lëvore të lëmuar të bardheme ose ngjyrë mishi, lënda e të cilit përdoret për orendi, në ndërtim etj. Ah i bardhë (i kuq). Pyll ahu. Në hije të ahut. Gjethe ahu. Ah i ri. Dru ahu. Dyer ahu. Dërrasë ahu. Tryezë (dollap) ahu. Sharroj trungun e ahut.
2. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta për disa lloje ahesh: Ahu amerikan ahu gjethemadh. Ahu i argjendtë (lat. Fagus menziesi, Nathofagus menziesi) ah me trung të trashë, me lëvore të lëmuar të bardheme, me gjethe të vogla, të trasha dhe thuajse të rrumbullakëta në çifte. Ahu evropian ahu i zakonshëm. Ahu i bardhë ahu damaror. Ahu bakëror ahu i purpurt. Ahu damaror (lat. Fagus nervosa, F. procera) ah me lëvore të hirtë, që plasaritet rreth moshës 25-vjeçare të saj, me kreshta të ngushta vertikale, me sytha të hollë e të gjatë konikë ngjyrë kafeje në të blertë me push në ngjyrë të kafenjtë, me gjedhe të bardheme si kurrizi i peshkut e pak të rrudhura midis damarëve kryesorë, me sytha të hollë e të gjatë konikë të kuq në të jeshilët, me gjethe qumështore, të rrumbullakosura në bazë e më pak në majë, që nxjerr me lule treshe kurorë. Ahu gjethemadh (lat. Fagus grandifolia) ah me lëvore të lëmuar me ngjyrë të blertë në të argjendtë, me sytha shumë të hollë dhe të gjatë, me gjethe të mëdha me bisht të shkurtër në ngjyrë të blertë në të errët, të thjeshta dhe të dhëmbëzuara, me lule të dy gjinive në të njëjtën pemë, që lidh fruta si një arrë të vogël të mbledhura në çifte në një shark me katër lobe me gjemba të butë. Ahu japonez (lat. Fagus japonica) ah me lëvore të lëmuar në ngjyrë të hirtë në të blertë, me gjethe të thjeshta vezake të blerta të ndërkëmbyeshme me mjaft damarë dhe me kërcell frutor të gjatë 3-4 cm, që kultivohet në malet e Japonisë, të Koresë etj.; ahu blu japonez, ahu i qenit. Ahu jugor (lat. Nothofagus) ah me lëkurë të ndritshme, me gjethe të dhëmbëzuara ose të plota, që lidh fruta si një arrë të vogël, të sheshtë ose trekëndore, në shark deri në shtatë kokrra, që gjen përdorim të gjerë në zdrukthëtari, në industrinë e letrës, në industrinë e bakrit etj. Ahu i kuq (lat. Fagus fusca, Nothofagus fusca) ah zbukurues, me gjelbërim të përhershëm, me lartësi mesatare deri 50 m e që këkon klimë të butë oqeanike, me kurorë ovale ose cilindrike në pjesën e sipërme, me gjethe të vogla vezake tringjyrëshe: në ngjyrë kuqe në të gjelbër kur janë të reja, në ngjyrë vjollcë kur rriten, që lidh fruta kubore me tri fara. Ahu lindor (lat. Fagus orientalis) ah gjetherënës me trung të trashë, me sytha të gjatë e të hollë, me gjethe të thjeshta dhe të plota e në skaje pak të dhëmbëzuara, me lule të vogla që lidh fruta si arra trekëndëshe të cilat piqen në vjeshtë. Ahu i malit (lat. Nothofagus solanderi cliffortoides) ah i pyjeve malore me gjelbërim të përhershëm që rritet në toka të thata e jopjellore, me lëvore të lëmuar ose me rrudha të imëta horizontale në ngjyrë hiri të errët, me bisqe të holla me qime të dendura në ngjyrë të kuqe në të errët, me sytha konikë të kuqërremtë, me gjethe të ndritshme vezake me majë të rrumbullakët, që lidh fruta me tri arra. Ahu mërsinor (lat. Fagus cunninshami, Nothofasus cunninghami) ah i fortë dhe i qëndrueshëm ndaj ngricave, që rritet në hije e në lugina me gjethe të vogla të thjeshta trekëndëshe e dhëmbëzore, të ndërkëmbyeshme e me ngjyrë të gjelbër në të errët, që pranverë marrin ngjyrë të theksuar të kuqe, rozë dhe portokalli, që lidh me fruta tri arra. Ahu i pjerrët (lat. Fagus obliqua, Nothofagus obliqua) ah malor gjetherënës i Amerikës Latine, me trung të trashë me lëvore të hirtë në ngjyrë kafe të errët, me gjethet që përdridhen mes damarëve dhe skajeve dhëmbëzore, me lulet të vogla të rrethuara me brakte të gjelbra, që përdoret në mobilieri, në ndërtimtari etj.; lisi patagonian. Ahu i praruar (lat. Fagus sylvatica zlatio) ah parku, me degëzime të ulëta, me kurorë rruzullore të hapur, që rritet në toka të pasura me humus me lëvore të butë e të lëmuar ngjyrë hiri, me gjethe të ndritshme vezake me ngjyrë të verdhë të lehtë dhe të artë në të gjelbër, që lidh arra të mëdha në një shark me qime. Ahu i purpurt (lat. Fagus sylvatica purpurea) ah me trung me lëvore të hollë, të lëmuar dhe në ngjyrë hiri, me sythat në ngjyrë të bakërt të ndërkëmbyeshme, me gjethe të kuqe në vjollcë që në vjeshtë kur ato marrin ngjyrë të bakërt; ahu bakëror. Ahu i qenit ahu japonez. Ahu i zakonshëm (lat. Fagus sylvatica) ah gjetherënës, i përhapur në pyje në Evropë, ah i zakonshëm me trung të trashë mbi një metër, me lëvore në ngjyrë hiri, të lëmuar dhe e hollë, me gjethet vezake e me lule me thekë në tufë. Ahu i zi (lat. Fagus solanderi) ah me shumë degë të holla, me lëvore në ngjyrë të hirtë të errët e të lëmueshme me rrudha të imëta horizontale, me bisqe të holla e të kuqe në të errët dhe me qime të dendura, me sytha konikë të kuqërremtë, me gjethe të gjelbra dyvjeçare vezake e me maja të rrumbullakëta, që lidh fruta zakonisht me tri fara e që rritet në toka të thata e më pak pjellore.
✱Sin.: drudet, fag, okshe.
♦ *Ashkë ahu (lisi, dushku). Prish një ah për një bisht kmese (dikush) iron. shih prish bucela (bute) e bën kënaçe (dikush).

AHAFT/É,~JA f. sh. ~E, ~ET bot. Ajdës.
✱Sin.: ajdës, karthë.

AHÍP/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT bot. (lat. Pachyrrhizus ahipa, Dolichos ahipa) Fasule, groshë, grosha e Andeve.

AHMETÇ/E,~JA f. [AHMATÇ/E,~JA] bot. Lloj dardhe ëmbël që piqet herët në verë. U poq edhe ahmetçja. Sivjet e vrau bryma ahmetçen. Ishte e ëmbël si ahmetçja.

AHÓRE,~T f. vet. sh., bot. (lat. Fagaceae) Emër i përbashkët për drurë si ahu, dushku, gështenja e të tjerë, që hyjnë në një familje me ta. Familja e ahoreve. Një pyll i tërë me ahore.

AJÁZM/Ë,~A_II f. sh. ~A, ~AT bot. (lat. Mentha spicata) Mendër. Ajazmë e egër (e butë).

ÁJC/E,~JA f., bot. (lat. Bellis perennis robella) 1. Bimë barishtore e familjes së luleshqerrave, me lule të vogla si boçë tufore me ngjyrë të verdhë të theksuar dhe me gjethe të dhëmbëzuara, disa nga llojet e të cilave përdoren për sallatë. Lule ajce.
2. bot. (lat. Taraxacum officinale) Lulja qumështore, luleshurdha. Ajcja e krojeve. Ajcja e maleve. Ajcja e imët.

ÁJDËS,~I m. sh. ~A, ~AT bot. 1. (lat. Laburnum vulgare, Citysus laburnum) Dru gjetherënës i pyjeve malore, me lule të verdha në vile, lënda e të cilit është e fortë dhe përdoret për orendi, për sende a zbukurimi etj., karthë. Dru ajdësi. Ajdësi malor.
2. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta për disa lloje ajdësi: Ajdësi i alpeve (lat. Laburnum alpinum) ajdës që rritet sidomos në toka gëlqerore, me lëvore të butë, me degë të gjera dhe me degëza me qime në pjesën e tyre sipërme, me gjethe të gjera vezake e me bisht të gjatë në ngjyrë të gjelbër në të mbyllët, me lule të dendura erëmira me ngjyrë të verdhë në të artë e me fara të zeza helmuese për njerëz, kuaj e dhi, që lulëzon në maj e qershor dhe që përdoret në industrinë e drurit, për djegie etj. Ajdësi jugor (lat. Laburnum anagyroides) ajdës zbukurues, që rritet në zona me diell e gjysmë hije, në shpate të ngrohta shkëmbore e gëlqerore, me lëvore të butë me ngjyrë të gjelbër në të mbyllët kah e zeza, me gjethe të gjelbra e qime të mëndafshta, me sytha vezorë e lule të verdha të mbledhura në një degë që lidhin fara helmuese, që përdoret për instrumente muzikore dhe në industrinë e drurit.
✱Sin.: ahafte, arzën, arrëz, ashkël, bobosfent, bubusfrat, donodfrat, hithkë, karthë, lin, perushan, vojës, vojmës, zgorofetë.

AJOKLÍM/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT bot. (lat. Lonicera caprifolum, Caprifolium italicum) Dorëzonjë, dorëzonjë e ëmbël, bar i mjaltit, kërpnajë e butë.

AJRÉK,~U m. sh. ~Ë, ~ËT bot. (lat. Cynodon dactylon, Capriola dactylon) Gram.