FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

BILÁRDO,~JA f. sh. ~, ~T Lojë me bila dhe me stekë që luhet në një tryezë të posaçme dhe sipas disa rregullave; tryezë kënddrejtë, e veshur me një copë zakonisht të gjelbër, me buzë të ngritura dhe zakonisht me gjashtë vrima, në të cilën luhet kjo lojë. Bilardo me gropa. Tryezë bilardoje. Bilat e bilardos. Stekë bilardoje. Salla e bilardos.
♦ *Stekë bilardoje libr. shaka.

BÍL/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Sferë fildishi ose prej lënde sintetike që përdoret në lojën e bilardos; gur. Bilat e bilardos. Bila e bardhë. Fut bilën në gropë.
2. spec. Sferë e vogël prej metali a prej lënde tjetër të fortë, e rrumbullakët dhe e lëmuar si rruazë, që hyn në punë për diçka së bashku me të tjerat; gogël. Bilat e numëratores. Kushinetë me bila. Luajnë me bila.

BÍNGO,~JA f. sh. ~, ~T Lojë me bila të rrumbullakëta me numra, në të cilën bilat tërhiqen pa radhë të caktuar dhe lojtarët shënojnë numrat përkatës në biletat e tyre, duke pritur se cila do të jetë bileta fituese; lokal për këtë lojë a për lojëra të tjera fati. Luan bingo. I ra bongoja e jetës. Ka bingo e telebingo. Pajisje bingoje. Bingo tradicionale (televizive). Këto mjedise u shndërruar në binngo.

KARAMBÓL,~I m. sh. ~E, ~ET 1. sport. Lojë bilardoje me tri bila, që luhet nga dy njerëz a dy çifte lojtarësh, nga të cilët fiton ai që merr më shumë pikë, duke goditur njëherësh me bilën e parë të dyja bilat e tjera; pika që fitohet nga goditja e këtyre tri bilave; bilardo. Luajmë karambol. Fitoi sepse bëri më shumë karambole.
2. bised. Aksident nga përplasja padashur e dy vetave, e dy makinave etj. Karambol makinash (për shkak shpejtësie). Bënë karambol në autostradë.

STÉK/Ë,~A_I f. sh. ~A, ~AT 1. Shkop i gjatë dhe i drejtë, që vjen duke u holluar në majë, ku ka një tapë sholle, me të cilin goditen bilat në lojën e bilardos. Para ndeshjes i kishin rreshtuar stekat e bilardos pranë tavolinës së lojës. Lojtari me një goditje të stekës e përfundoi lojën. Herë pas here lojtarët lyenin stekën me shkumës.
2. sport. Shkop i hollë prej druri ose metali, që vihet në një lartësi të caktuar në dy mbështetëse për ta kapërcyer pa e rrëzuar në kërcim së larti ose në kërcim me shkop; thupër. Me shumë mundim e kapërceu stekën. Lojtari e rrëzoi stekën dhe e humbi garën. Punonjësit e pistës i ndërruan lartësinë stekës për garën e radhës.
3. sport. Secili nga të dy shkopinjtë e hollë me një rreth të vogël afër majës, që përdoren nga skitarët për t'u mbajtur e për të ecur me shpejtësi. Rrëshqitje me steka (pa steka). Ecën me steka sepse moti ishte shumë i rënduar me reshje dëbore.
4. mjek. Dërrasë ose rrip prej metali etj., që përdoret për ta mbajtur të palëvizur një kockë të thyer derisa të ngjitet; gëzhdallë. I vunë steka për ta mbajtur të palëvizshme këmbën e thyer. Ia kishin shtrënguar stekat që t’i qetësohej. Me këmbën e djathtë në steka.
✱Sin.: thupër, gëzhdallë, skërfyell, stërhell.
♦ Ngre stekën libr. i rrit kërkesat, kam kërkesa më të larta për diçka; arrij shkallë më të larta në punë, në veprimtari, në prodhim shkencor, artistik etj. Stekë bilardoje libr. shaka. njeri me trup shumë të gjatë e të hollë, kallam; shtagë arrash.

XHEP,~I m. sh. ~A, ~AT 1. Pjesë e një rrobe në trajtën e një qeseje të qepur nga brenda ose si copë përsipër, e cila shërben për të vënë sendet që mbajmë me vete ose për zbukurim. Xhep i brendshëm (i jashtëm). Xhep i vogël (i madh). Xhep i thellë. Xhep i rremë. Xhepi i xhaketës (i pantallonave, i jelekut). Xhep me zinxhir. Mbush (zbraz) xhepat. Mbaj (fut) në xhep.
2. Ndarje e vogël e veçantë, e qepur nga tri anë në një çantë, në një valixhe etj. Xhepi i çantës (i valixhes, i kuletës).
3. Përdoret në tog me një emër tjetër për të shënuar diçka të vogël a të paktë, që mund të mbahet me vete. Orë (sahat) xhepi. Shami xhepi. Bllok xhepi. Fjalor xhepi fjalor shumë i vogël. Thikë xhepi. Para xhepi të holla që mban njeriu me vete për shpenzime të vogla.
4. spec. E thelluar a gropë në një send, në tokë etj., në të cilën mblidhet, grumbullohet një lëndë ose futet diçka. Xhep nafte (gazi) (min.). Xhepat e pistës. Xhepat e bilardos gropat anës tryezës së bilardos, ku futen bilat. Xhepi i plagës qeskë me qelb në një plagë. Xhepat e malit. Xhepat e syve qeska nën sy. Hapin xhepa.
5. Vend i ngushtë e disi i mënjanuar në një kthesë rruge a në një rrjedhë uji, që shmanget nga rrjedha e rregullt; diçka e ngjashme diku. Xhep rruge. Xhep lumi. Këtu formon një xhep.
6. usht. Depërtim i thellë i një pale ndërluftuese në një pjesë të ngushtë prapa vijës mbrojtëse të kundërshtarit. Krijuan një xhep. E asgjësuan (e rrafshuan) xhepin.
7. fig., bised. Të hollat, paratë që ka një njeri; të ardhurat, pasuria e dikujt. Me xhepin e huaj. Pagoi (shtoi) nga xhepi. Është e shtrenjtë për xhepin tim. S’ia mban xhepi. Ka merak për xhepin e vet. Nga një xhep dalin.
✱Sin.: grisë, kuletë, të holla, para, të ardhura, pasuri.
♦ Me *duar në xhepa. E futi në xhep (dikë) shih e shtiu (e futi) në kurth (dikë). Ha nga xhepi i botës (dikush) keq. është dembel e parazit, nuk punon e nuk rron me djersën e vet, rron në kurriz të të tjerëve. Nuk më hyn (gjë) në xhep. 1. Nuk fitoj asgjë, nuk kam asnjë përfitim prej diçkaje; nuk kam asnjë siguri se do ta kem a do ta fitoj diçka. 2. Nuk ka të bëjë me mua diçka, nuk jam i interesuar për të, nuk dua t’ia di. E ka gjumin në xhep (dikush) tall. e zë gjumi menjëherë, është gjumash. E ka në xhep. 1. (diçka). E ka të sigurt diçka, nuk i mungon, e nxjerr a e përdor kur të dojë. 2. (dikë). E urdhëron dikë të bëjë si do vetë, nuk ka nga luan, është krejt nën urdhrat e tij; e ka në dorë₂; e shtiu (e futi, e vuri) në dorë; e ka në tavë. E ka xhepin (qesen, kuletën) *të ngrohtë (dikush). E ka xhepin (qesen, kuletën) *plot (dikush). E ka xhepin (kuletën) *të shpuar (dikush). Kruan xhepat (dikush) s’ka para fare në xhep, s’ka as një dysh, s’ka me se të paguajë; është xhepzbrazur. *Lakuriq me duar në xhepa shaka. T’i lexon (t’i këndon) *letrat (kartat) në xhep (dikush). Nuk ma mban xhepi nuk kam para për diçka të shtrenjtë, nuk më del për më shumë, s’i përballoj dot aq shpenzime. I mbushi xhepat (dikush) fitoi shumë para; u bë i pasur, u pasurua; ka nxjerrë përfitime të mëdha. Ia ngrohu xhepin (dikujt) ia mbushi xhepin me para, i dha një shumë të mirë të hollash; e pasuroi dikë. Me pesë *para në xhep. Ia ruaj (ia mbaj) në xhep (dikujt) nuk ia harroj një të keqe a hile që më ka bërë dhe pres kohën e përshtatshme që të hekmerrem a që t’ia shpaguaj; e vë (e fut) në xhep (diçka). Rri me *dorë në xhep. Rri me *duar në xhepa (në ijë, në mes, në brez, në gji) (dikush). I shkundi (i zbrazi) xhepat (dikush) i harxhoi të gjitha paratë, s’ka më as një dysh; i është shpuar xhepi (dikujt); është (ka mbetur) krunde; (është) kripë në diell; është (ka mbetur) trokë. I është shpuar xhepi (dikujt) iron. i janë mbaruar paratë, i kanë shkuar gjithë paratë në harxhe të tepërta, s’i ka mbetur më as një dysh; i shkundi (i zbrazi) xhepat (dikush); është (ka mbetur) krunde (dikush); (është) kripë në diell (dikush); i është shpuar kuleta; ka mbetur trëndelinë (dikush). Nuk shtiu (nuk futi) gjë në xhep (dikush) nuk përfitoi ndonjë gjë për vete; nuk shtiu (nuk futi) gjë në thes. I shton nga xhepi (dikush) shton nga vetja fjalë, që nuk i ka thënë dikush; shpik të paqena, shpif; i vë (i ngjit) bisht (prapa) (dikujt a diçkaje). E vë (e fut) në xhep (diçka) e marr diçka që më thotë një tjetër dhe nuk e harroj, e ruaj për ta nxjerrë kur më duhet; nuk e harroj një të keqe që më ka bërë dikush dhe ruaj rastin për t’ia nxjerrë një ditë; e ngul (e ngulit) në mendje; e var (e vë, e mbaj, e kam) vath në vesh; ia ruaj (ia mbaj) në xhep (dikujt). E vuri në xhepin e pasmë (diçka) nuk u bë merak fare për diçka, nuk u shqetësua fare për të, e la në harresë; nuk e vlerësoi sa duhet, e shpërfilli; e hodhi pas (prapa) krahëve; nuk çan kokën (për diçka). Me xhepin bosh (zbrazët) pa asnjë para me vete, pa asnjë dysh; i varfër; me xhepin thatë. Me xhepin e huaj me paratë, me shpenzimet a me mundin e një tjetri. Me xhepin thatë shumë i varfër, i këputur; pa para, pa asnjë dysh; me xhepin bosh (zbrazët).