FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

BARRIÉR/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Pengesë prej metali, prej plastike etj., për t’u mbrojtur nga aksidentet a nga diçka tjetër e padëshirueshme. Barriera plastike të lëvizshme. Barrierë parkimi. Barrierë mbrojtëse. Barrierë rrugore. Barrierë akustike. U përplas me barrierat.
2. gjeogr. Grup i madh shkëmbinjsh koralorë.
3. fig. Diçka që pengon një punë a ndalon arritjen e një qëllimi; pengesë, ngecë, vështirësi. Barriera politike (tregtare, ekonomike, diplomatike). Barriera humane. Iu bë barrierë. I kaluan të gjitha barrierat. Hoqi barrierat. Nuk njeh barriera.
✱Sin.: pengesë, ngecë, vështirësi, ndërkëmbje, pritë, ledh, prag, ngalëz, barrikadë.
♦ I bëhem barrierë (dikujt a diçkaje) libr. shih i bëhem barrikadë (dikujt a diçkaje) libr.

►BARRIKAD/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR libr. 1. vetv. Vendosem në një barrikadë për t’u mbrojtur nga kundërshtari e për të mos lejuar të përparojë më tej. U barrikaduam në rrugën kryesore të qytetit.
2. pës. e BARRIKADÓJ.

BARRIKADÚAR (i, e) mb., libr. 1. Që është i bllokuar a i zënë me barrikadë. Rrugë e barrikaduar. Sheshe të barrikaduara.
2. Që është vendosur në një barrikadë për t’u mbrojtur a për të luftuar. Demonstruesit e barrikaduar. Qëndronte i barrikaduar në kështjellë.

BARRIKÁD/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Pengesë prej sendesh të ndryshme e të rastit (si gurë, drurë, orendi etj.) që ngrihet nëpër rrugët e sheshet e qyteteve për të luftuar dhe për të penguar lëvizjen e kundërshtarit. Lufta e barrikadave. Ngritën një barrikadë. Vunë barrikada. Sulmoi (çau, kapërceu) barrikadën. U hodh mbi barrikadë.
2. fig. Vend luftërash e përleshjesh; vija e parë e betejave. Barrikadë e luftës.
3. fig. Pengesë, gardh për të ndaluar a për të kundërshtuar kalimin ose futjen e diçkaje; ledh, gardh, barrierë. I vë (i ngre) barrikadë. Kapërcen çdo barrikadë. Thyejmë (shkallmojmë) barrikadën.
4. sport. Pengesa që ngrenë lojtarët me trup a me duar për të mos e lënë topin e kundërshtarit të kalojë në fushën ose në portën e tyre. Topi u përplas në barrikadë.
✱Sin.: pengesë, gardh, ledh, barrierë.
♦ Në *anën tjetër të barrikadës libr. I bëhem barrikadë (diçkaje) libr. e pengoj diçka që nuk duhet të ndodhë a një veprim që nuk duhet bërë; i bëhem prag; i bëhem gardh; i bëhem ledh; i bëhem barrierë.

►BË/HEM jovep., ~RA (u), ~RË 1. vetv. Ndryshoj përbërjen, përmasat, trajtën etj., kaloj në një gjendje tjetër; filloj të jem...; edhe fig. kthehem, shndërrohem; fitoj cilësi a tipare të tjera, jetoj e veproj si i tillë; kund. zhbëhet. Bëhet i butë (i fortë, i lehtë, i lëmuar). Bëhet i bardhë (i zi, i kuq). Bëhet i ëmbël (i hidhur, i kripur). Bëhet i gjatë (i madh, i hollë, i gjerë). Bëhem i mirë (i urtë, i zellshëm, i shkathët, i bukur). U bë i pasur (i varfër). U bë i njohur (i famshëm, i fortë). U bë trim (hero). U bë i mërzitshëm (rrugaç). U bë budalla (qesharak). U bë qull. Bëhet akull. U bë një metër. Bëhet palë. U bë copë-copë (retra). U bë vrima-vrima (shoshë, shportë). U bë vendi gropë (breg, rrafsh). U bë qumështi hirrë. U bë dhëndër (nuse). U bë nënë. Bëhet shprehi (zakon, ligj, rregull). U bë brumë. U bë lopë (lundër) u shëndosh shumë, u fry. U bë flakë (prush, spec, lulëkuqe) u skuq shumë në fytyrë. U bë lis u rrit shumë nga shtati. Bëhet kështjellë (kala, shkëmb graniti). U bë lolo (qole, palaço, brashnjë, leckë). U bë gogol (bubë). U bë pengesë (gardh, mburojë, barrikadë, prag, shteg). U bë simbol (flamur). U bë shembull. Të bëhet mësim! Bëhem shkak. U bë vegël e dikujt. U bë finjë toka u varfërua. U bë varr për dikë. Iu bë barku daulle (hambar, lodër) iu fry shumë barku. Iu bë qafa palë-palë. M'u bë goja helm (pleh, shkrumb). Iu bë jeta pus (skëterrë, varr). U bëftë gur! (mallk.). Arbri do të bëhet e do të zhbëhet shumë herë, gjersa të mbetet i ngulitur përjetë mbi fytyrë të dheut. Themeli çati s'bëhet. (fj. u.). Të ligut mos ia ushqe fjalën, se bëhesh shok i tij. (fj. u.). Mashë e tjetrit mos u bëj. (fj. u.). Bëhu trim të të dojë gjithë bota. (fj. u.). Njeriut iu bëj njeri, ariut iu bëj ari. (fj. u.).
2. vetv., vet. v. III Rritet dhe piqet, arrihet (për pemët, për perimet); jep prodhim të mbarë, rritet e jep prodhim; vjen. U bë gruri. U bënë shpejt qershitë (fiqtë, manat). U bë rrushi. U bënë bathët (bizelet, kungujt, pjeprat). Nuk u bë misri atë vit. Bostanet janë bërë dhe mund t'i këputim.
3. vetv. Zhvillohem, rritem ose arrij në një gjendje a në një moshë të caktuar; vet. v. III është koha, është e domosdoshme a është e nevojshme për të kryer një veprim me diçka a me dikë ose për të marrë masa; rritet, shkoj, jokal. vete. U bë burrë (plak). M'u bë mjekra. Iu bë djali shok (vëlla) iu rrit i biri e u bë burrë. U bë gruri për të korrur. Iu bë vajza për martesë (për nuse). U bë kali për shalë. U bë djali për shkollë. U bë demi për zgjedhë. U bë buka për të hedhur në furrë. Është bërë dhoma për të fshirë. U bë toka për të mbjellë. Iu bënë flokët për të qethur. Është bërë për t'u rruar. U bëfsh njëqind vjeç! (ur.). Mos u bëftë të bëhet! (mallk.).
4. vetv., vet. v. III Përgatitet; është bërë gati, përfundon, mbaron, kryhet. Po bëhet gjella. U bë dreka (darka). U bë kafeja. U bë shtëpia. Detyra u bë. Bëhem gati përgatitem. Gur, gur bëhet mur. (fj. u.) S'bëhet vreshti me urata, po me shata e me lopata. ( fj. u.). Punën, po s'e bëre, s'bëhet. (fj.u.).
5. edhe fig., vetv., vet. v. III Formohet, krijohet, ngrihet; më shfaqet diçka në trup etj.; më del, më kthehet në diçka, më shndërrohet; mblidhet, ngrihet. U bë një vrimë e madhe. U bë rrugë (shteg). U bë një vijë. U bë gropë. Iu bë koka me xhunga. Iu bënë buzët me plagë. Iu bë fytyra me puçrra. M'u bënë duart me kallo. Iu bë një gungë (një plagë). Iu bë lëkura pulla-pulla.
6. vetv., vet. v. III Ndodh, ngjan, zhvillohet, mbahet; veprohet në një mënyrë të caktuar. U bë një mbledhje. Ndeshja nuk u bë. Sot nuk u bë mësim. U bë dasmë e madhe. U bë konferenca (kongresi). U bë një demonstratë (një grevë, një manifestim). Bëhet një parakalim (një paradë). Gjyqi u bë. U bë luftë (kasaphanë). - Ç'u bë me të? - Si i bëhet? - Ç'po bëhet aty? - Edhe kjo do të bëhet!
7. fig., vetv. Vij në gjendje shpirtërore a shëndetësore të caktuar. U bë i lumtur (i pakënaqur). U bë me inat (me qejf). U bë helm (vrer, pikë e vrer). Bëhem merak merakosem, shqetësohem. Bëhem shend e verë. U bë keq u sëmur rëndë. U bë më mirë u përmirësua nga shëndeti.
8. vetv., vet. v. III Kthehet në pronë të dikujt, i përket, i takon; vlen si..., kthehet. Arti është bërë i të gjithëve. U bë qëllimi i jetës së tij. Disa pyje u bënë pronë private.
9. vetv. Fitoj një profesion, një mjeshtëri etj.; marr një gradë a një titull; caktohem, dal, emërohem në një punë a zgjidhem në një organ; marr përsipër një detyrë, kryej detyrën e... U bë mekanik (tornitor, traktorist, minator, mësues). U bë shkrimtar (piktor, muzikant). U bë mjek (inxhinier). U bë Artist i Popullit (Nderi i Kombit). U bë kryetar (drejtor, deputet). U bë dëshmitar (dorëzënës).
10. vetv. Merrem vesh a lidhem me dikë për një punë, hyj në marrëdhënie a në lidhje me të; pajtohem në mendime me dikë; bashkohem, shkoj me dikë, afrohem shumë. Bëhemi miq (shokë, krushq). U bë aleat. Bëhem me të. U bë kundër dikujt. Bëhem i shtëpisë familjarizohem. Nuk bëhen midis tyre nuk kanë marrëdhënie të mira, nuk japin e marrin, nuk hyjnë e dalin.
11. vetv. Lyhem me diçka; fëlliqem, përlyhem, ndotem, ndyhem, ndragem. Bëhem me shkumë. Bëhej me pudër (me të kuq). U bë me baltë (me pluhur, me bojë). U bë me njolla. U bënë me gjak.
12. vetv., bised. Pajisem me diçka që më mungonte; më shtohet në familje dikush që më mungonte; gjej për vete diçka, sigurohem. U bë me shtëpi. U bë me dru për dimër. U bë me orë (me biçikletë). U bë me nuse (me grua). U bë me djalë (me çupë, me fëmijë). U bë me nip (me mbesë). U bë me prindër (me baba, me nënë). U bë me vëlla (me motër). U bë me shokë.
13. vetv., vet. v. III Kalon një kohë e caktuar, mbushet një afat; arrin, është. U bënë dhjetë vjet. U bë viti (moti). Po bëhen tre muaj. U bënë tri orë. U bënë dy vjet. U bë ca kohë që... - Sa ditë u bënë? U bë një jetë e tërë. U bënë ditët. U bë koha për t'u nisur. U bë vonë.
14. mospërf., vetv., kryes. v. III Nuk është i asaj moshe a i asaj shkalle ose nuk ka atë vlerë që të krahasohet me mua; nuk është i denjë për t'u barazuar me dikë, nuk meriton të përfillet. - U bë dhe ai... - U bëtë dhe ju... - U bëre dhe ti... - U bë dhe koka e tij! - U bë veza të mësojë pulën! (iron.).
15. vetv., bised. Hiqem, mbahem si...; shtirem, shitem. Bëhej për i ditur (për i zgjuar). Bëhej për budalla (si i paditur). U bë i sëmurë (si i vdekur).
16. vetv., edhe njëvet. E shoh a e vlerësoj sipas përshtypjes sime; më duket, më del, më shfaqet, më ngjan si..., shihet, vjen. Më bëhet sikur... Më bëhet në ëndërr. M'u bë si im vëlla. M'u bë fytyra e nënës para syve. M’u bë siç e kisha përfytyruar.
17. vetv., fig., bised. Më del emri për diçka të keqe, fitoj nam të keq; më ngjitet diçka, krijohet mendim i keq rreth meje. U bë me fjalë (me llafe). U bë me njollë (me cen).
18. vetv., kryes. sh., bised. Arrijmë një sasi të caktuar, jemi (si numër); bashkohemi disa vetë, mblidhemi së bashku. Bëhemi tetë veta në shtëpi. U bëmë pesë shokë. U bënë dyqind kokë dele. - Sa thasë bëhen gjithsej? - Sa veta bëhen? Nuk bëhen shumë. U bënë njëqind lekë. Bëhen a s'bëhen dhjetë. Këtu bëhemi shumë nga fshati ynë.
19. bised., vetv. Ndodhem diku; vet. v. III gjendet, është. - Ç'u bëre? - Nga bëhet ai? Se nga bëhet. - Ç'u bënë këpucët? - Ç'm'u bë çadra?
20. bised., vetv. Lëviz, zhvendosem. Bëhu më tutje! Bëhem mënjanë. U përpoq të bëhej pak më larg.
21. bised., vetv., vet. v. III Përbëhet, ka. Fshati bëhej nga dyzet shtëpi.
22. kryes. moh., njëvet. S'kam dëshirë për diçka, nuk më pëlqen, nuk më vjen për mbarë. S'më bëhet të ngrihem. S'më bëhet të iki. S'më bëhet ta shoh. S'më bëhet të lexoj. S'më bëhet ta zë me dorë.
23. vet. v. III Vjen një mot i caktuar; krijohet një gjendje tjetër e kohës ose e mjedisit. U bë ditë (natë). Bëhet mëngjes. U bë vapë (nxehtë, zagushi, ftohtë, fresk). U bë thatësirë (lagështi). U bë mjegull. U bë errësirë (dritë). U bë qetësi (rrëmujë).
24. euf., vetv., vet. v. III Ndiqet, ethet, mbarset. Lopa bëhet.
25. vet. v. III sipas kuptimeve të foljes BËJ. S'ka si bëhet. Sipas vendit bëhet kuvendi. (fj. u.).
26. pës. e BËJ.
✱Sin.: afrohem, arrihet, arrin, bashkohem, caktohem, dal, emërohem, fëlliqem, gjendet, është, hiqem, ka, krijohet, kryhet, kthehem, lëviz, lidhem, lyhem, mbahem, mbaron, mblidhet, mbushet, ndodh, ndodhem, ndotem, ndyhem, ndragem, ngrihet, ngjet (ngjan), pajisem, përbëhet, përgatitet, përfundon, përlyhem, piqet, rritem, sigurohem, shitem, shkoj, shndërrohem, shtirem, vete, vjen, zhvendosem, zhvillohet.
♦ U bëra *akull. M’u bë *akrep (dikush). Është bërë për *arapash (dikush). Janë bërë *ashra. U bë *bajat (dikush). Iu bë *bajgë (dikujt) bised. U bë *bakër (diçka). U bëra *balonë tall. U bë *baltë (dikush). Iu bë *baltë (dikujt). U bë *barut. M’u bë *barrë (dikush). I bëhem *barrierë (dikujt a diçkaje). I bëhem *barrikadë (diçkaje) libr. U bë *batall (diçka). Është bërë *begun (dikush). U bë *behar (dikush). S’bëhet më për *bel (dikush). M’u bë (më ra) *bela (dikush). Të bëhet ç’të bëhet! le të ndodhë çdo gjë, edhe po të vejë puna keq, nuk do ta prish gjakun; tym të bëhet!; tym të dalë! (tymi le t’i dalë!); njëra të bëhet!; (edhe sikur) bota (qielli) të përmbyset!; (sikur) qeni qepën të hajë!; ku rafsha mos u vrafsha!; gjysma e mijës pesëqind!; ja hop, ja top. Mos u bëftë të bëhet! mallk. mos u rrittë a mos jetoftë gjatë! (për njerëz). U bë *bërnut (diçka). U bë *bërsi (dikush a diçka). U bë *bërryl (dikush). U bëra *bic. U bë *bilbil (dikush). U bë *bishë (dikush). U bë *bisht (i dikujt). U bë *bishtajë (diçka/dikush). U bë *blozë (dikush a diçka). U bë *bllok (me dikë) libr. U bë *bojë (dikush). U bë (doli) *bollë (diçka) krahin. U bëra *borë. Që kur është bërë *bota. Është bërë *botë (dikush). U bë *bozë (dikush a diçka) shpërf. Iu bë *brashnjë (dikujt) krahin. U bë *brez (dikush). U bë *brumë. T’u bëftë *brus! ur. U bëra *bunacë krahin. Iu bë *burg (jeta). Bëhem *burrë. U bë *byk (dikush a diçka). U bë *bythë (dikush) keq. vulg. U bëra *calik. U bë *cergë (dikush). I bëhet *cergë (dikujt). U bë *cingaridhe (dikush) krahin. U bë cipal (dikush) krahin. Është bërë *cingël (dikush). U bë *cironkë (dikush). *Copë të bëhet! U bë *cung (dikush). U bë *çeço (dikush). U bë *çengel (dikush). M’u bë *çiban (dikush) keq. M’u bë *çimkë (dikush). U bë *dangall (dikush). U bëra *daulle bised. U bë *def (dikush) keq. U bë *dele (dikush). U bëra *derr. M’u bë *derr (dikush a diçka). U bë *det. U bë *dërrasë (dhogë) (dikush). Jam bërë *diell. T’u bëftë *diell! ur. U bë për *djall (për dreq) (dikush a diçka). U bë për dreq (për *djall) (dikush a diçka). U bë një *dorë (sa një dorë) (dikush). S’bëhet *dorë (dikush). Më është bërë *dregëz (dikush). U bë *dru (dikush a diçka). U bë *dry (dikush). I bëhem *dyshek (dikujt). U bë *dhe (dikush). Është bërë *dhe (dikush) mospërf. Bëhet *dhëndër (dikush). U bë *dërrasë (dhogë) (dikush). U bë dhogë (*dërrasë) (dikush). U bë *erë (dikush). U bë *esëll (dikush). Është bërë *fare (dikush). Më bëhet *fat (diçka). M’u bë *ferrë (dikush) përb. U bë *feta (dikush a diçka). U bë *fërtele (dikush a diçka). U bë *finjë (dikush a diçka). Bëhet *fjalë (për dikë a për diçka). U bëra me *fletë. Bëhem (bie) *fli. U bë *fuçi (dikush). U bë fushë (dikush). U bë *furtunë (dikush). U bë *fyell (dikush). U bë *gangrenë (diçka) libr. Bëhemi *gardh (për diçka). U bë *gërmadhë (dikush a diçka). U bë *gisht (dikush). U bë *gogël (dikush). U bë *gogol (dikush a diçka). U bë *gorricë (dikush) bised. M’u bë *gorricë. U bë *grep (dikush). M’u bë *grep (dikush). U bë (një) *grusht (u bë sa grushti) (dikush). Bëhemi *grusht. U bë *gur (dikush a diçka). U bëfsh *gur! mallk. Është bërë *gjak (diçka a dikush). U bënë *gjak. U bë *gjalmë (dikush a diçka). S’bëhet *i gjallë (dikush). M’u bë *gjemb (diçka). I bëhet *halli (diçkaje). U bë (mori) *hamull (dikush). U bë *han (diku). U bë *haram (dikush). M’u bë *harrje (dikush) përb. M’u bë *havale (dikush a diçka). U bë për *hekura (dikush). U bë *hell (dikush). U bë *hije (dikush). Iu bë *hije (dikujt). U bë *hirrë (diçka). U bë *histori (diçka). U bë *hithërishte (dikush a diçka). Është bërë *hoshafkë (dikush) tall. Është bërë për me *hudhra (dikush). I bëhem *jastëk (dikujt). I bëhem *jorgan (dikujt). U bëra *kacek. U bë *kaçak (dikush). U bë *kaçamak. U bëra *kaçup. U bë *kala (një vend). U bë *kallam (dikush). U bëfsh *kallkan! mallk. U bëra *kallkan. Është bërë *kandil (dikush). U bë *karabojë (dikush). U bë *karroqe (dikush). Bëhem *katërsh. U bëfsh *katund! ur. Iu bë *këpucë (dikujt). M’u bë këpushë (*rriqër) (dikush) përb. U bëfsh *kërcure! mallk. U bëra *kërcu. Është bërë *kërrabë (dikush). Iu bë *kësmet (dikujt) vjet. S’u bë *kiameti! *Kiameti të bëhet! U bë *kockë (diçka). U bënë *kokrra-kokrra. M’u bë *konak (dikush). I bëhem (i dal) *krah (dikujt). U bëra me *krahë. U bëra *kripë. M’u bë (më doli) *kripë (diçka). U bë *labot (dikush) krahin. U bë *lakër (diçka a dikush). U bë *laskar (dikush) krahin. U bë *leckë (rreckë) (dikush). Iu bë *ledh (diçkaje). Është bërë *legen (dikush) përçm. U bë *legjendë (diçka) libr. Iu bë *lepitkë (dikujt). Është bërë *lepur (dikush). U bë *lesë (dikush). U bëra *lesh. U bë *lëmë (diçka). Është bërë *lëmsh (dikush a diçka). U bëfsh *lëmsh! mallk. U bë *lëndinë (diçka). Është bërë për *lëng (dikush). U bë *lëvere (dikush). Jam bërë *limë. U bë litar (*tërkuzë) (diçka). U bë *livadh (dikush). U bë *lojë (dikush). Është bërë *lugë (dikush). U bë *lule (dikush). U bë *lumë (dikush). U bë për *lumë (dikush a diçka). U bë *lundër (dikush). U bë *llucë (dikush). U bë *llum (dikush a diçka). U bë *mashë (e dikujt) keq. M’u bë *mbarë. I bëhet *mburojë (dikujt a diçkaje). U bë *mel (dikush). I është bërë *mendja... Bëhem *merak (për dikë a për diçka). Iu bë *mish (dikujt). M’u bë *molë (dikush). M’u bë *morr (dikush) përb. bised. S’u bë *nami! mospërf. U bë *narden (dikush) keq. U bë *nuse (dikush). M’u bë *njerk (dikush). Bëhem një (*njësh). Është bërë *një (me dikë) keq. Iu bëftë *njëra! (dikujt) mallk. *Njëra të bëhet! Bëhem *njësh (një). Iu bë *ombrellë (dikujt). Iu bë *opingë (dikujt). U bë *paçavure (dikush). M’u bë (më mbeti) *pajë (dikush a diçka). Bëhem *palë (me dikë). U bë *pasqyrë (diçka). U bënë *pastërma keq. Është bërë *pastërma (dikush). U bë *pazar (diku). U bë *pe (dikush a diçka). U bë *pelte (diçka). U bë *pellg (dikush a diçka). Janë bërë *pendë. U bëra *peronë. U bënë *pesë e pesë. U bë *petë (diçka a dikush). U bë *përshesh (diçka). U bë *përrallë (diçka a dikush). U bë *përrua (dikush). U bë (mbeti) *pilaf (dikush) iron. U bë piper (*spec) (dikush). Bëhem *pishman. Jam bërë *pleh. U bë *plumb (dikush). I bëhem *prag (dikujt a diçkaje). U bë *pre (dikush). U bë *pulë (dikush) mospërf. M’u bë *pullë (dikush) përb. Nuk është *punë që bëhet (diçka). U bë *pus. Më bëhet *pus (diçka). Është bërë për *pushkë (dikush). U bë *qengj (dikush). U bë *qime (dikush). U bë *qiqër (dikush). U bë *qiri (dikush). U bë *qojle (dikush) tall. U bë për (në) *qoshe (dikush). U bë *qull (dikush a diçka). U bë *qyqe (dikush). I bëhem *qyrk (dikujt). U bë *re (dikush). U bë *retra (diçka). M’u bë *retër (dikush). U bë rreckë (*leckë) (dikush). M’u bë *rrëfanë (dikush) përb. M’u bë *rriqër (këpushë) (dikush) përb. M’u bë *rrodhe (dikush) përb. U bë *rrogoz (diçka a dikush). U bë *rrugë (udhë) (për diçka). U bë udhë (*rrugë) (për diçka). U bë *rrumbull (dikush). U bëmë *sardele. M’u bë *sebep (diçka). Është bërë *skelet (dikush). U bë *spec (piper) (dikush). U bë *sterrë (dikush). U bë *sukull (dikush) krahin. Bëhet me *sustë (diçka). U bëra *shakull. U bëra për *shami. Është bërë *shirit (dikush). Më bëhet *shirit (diçka). U bëra për *shkalc. U bë *shkarpë (dikush). Më bëhet *shkarpë (diçka). U bë *shkop (dikush). U bë për *shkop (dikush). U bë *shoshë (diçka). U bë *shportë (diçka). I është bërë *shtrat (dikujt a diçkaje) keq. U bë *shuk (dikush). M’u bë *shushunjë (dikush) përb. U bë *tapë (dikush). U bë për *tellall (dikush). U bë *tërkuzë (litar) (diçka). U bë *tjegull (diçka). Është bërë *trëndelinë (dikush). U bë *trokë (diçka a dikush). U bë *trung (dikush). U bë *tufan (dikush). U bë *turrë (dikush). U bë *tym (dikush). *Tym të bëhet! *U tha, u bë (diçka). U bë *theror (dikush). U bë *thëngjill (diçka). Ta bën nën *thua (dikush). U bë *thumb (dikush). U bë udhë (*rrugë) (për diçka). U bë *ujë (dikush). U bë *ujk (dikush). M’u bë *ujk (dikush a diçka). U bë *uthull (dikush). U bë *vaj. U bë *vakëf (diku). Bëhet *varr. U bë *vegël (e dikujt). Iu bë *velenxë (dikujt) keq. Bën *vend ku s’bëhet (dikush). U bëra *verem vjet. U bë *veri (dikush). U bë (doli) më *vete (dikush). U bë *vezë (dikush). U bë për *vig (dikush). Nuk më bëhet *vonë. U bë vozë (*fuçi) (dikush). U bëra *vrer. I është bërë *xanxë (diçka). U bë *xurxull (dikush). Është bërë *xham (diçka). U bë *xhind (dikush). M’u bë *zorrë (dikush) përb. vulg. U bë *zhele (dikush). U bë *zhur (diçka).

EPSHNDJÉLLËS,~E mb. Që ndjell epsh. Veshje epshndjellëse. Kishin krijuar barrikadë për çdo lloj mendimi epshndjellës. Tiparet e mia epshndjellëse.
✱Sin.: epshndezës, i epshtë.

GARDH,~I m. sh. ~E, ~ET [GJERDHE,~T] 1. Thurimë e bërë me purteka, me thupra a me driza rreth e përqark një kopshti, një are, një oborri etj. Gardh mbrojtës. Gardh i lartë (i ulët). Gardh i thatë gardh me ferra a me degë të prera. Gardh çift gardh me dy thurima, të mbushura mes tyre me dhe, në një faqe të pjerrët për ta mbrojtur këtë nga gërryerjet; gardh i dyfishtë. Gardh tek gardh që bëhet vetëm nga një thurimë drizash, ferrash, telash etj. Gardh me ferra (me driza, me tela). Hunjtë e gardhit. Oborr (arë, vresht) me gardh. Bëj gardh. Thur gardhin. Thur (rrethoj) me gardh. Kapërcej gardhin. Prish (shemb) gardhin. I zhdukëm gjerdhet.
2. Radhë e shtrënguar njerëzish zakonisht të lidhur dorë për dore; varg i ngjeshur sendesh, që pengojnë kalimin. Gardh ushtarësh. Gardh makinash.
3. fig. Pengesë, ndalesë; mburojë. U bëmë gardh. I vuri gardh gojës nuk flet më, e qepi gojën.
✱Sin.: gjerdhe, gjerdhishtë, pahi, parmak, pengojë, ledh, llajkë, thurimë, rrethim, rrethojë, shtrak, kufi, cak, varg, pengesë, mburojë.
♦ Bëhemi gardh (për diçka) bashkohemi e lidhemi fort për të penguar një të keqe, krijojmë së bashku një pengesë të pakapërcyeshme; bëhemi grusht. I bëhem gardh (diçkaje) i bëhem pengesë, nuk e lë të kalojë, të ndodhë, të përhapet etj.; i bëhem prag; i bëhem barrikadë libr.; i bëhem barrierë libr. Bën gardh me boça (dikush) tall. merr përsipër një punë të vështirë e mburret se e kryen pa pasur mjetet e nevojshme a pa njohur mundësitë e veta; e bën gjizën mullar; bën urë me gëzhdalla; e korr livadhin me gërshërë. U bë gardhi *shteg. U bë *kungulli e mori (e zuri) gardhin. E bëri *lloç për gardh (dikë). Bën *shteg në gardhin e tjetrit (dikush). Çart gardhin e mbyll një shteg (dikush) shih prish bucela (bute) e bën kënaçe (dikush). Gardh i shkulur mospërf. njeri që e ka humbur vlerën e rëndësinë, njeri pa peshë, që s’e përfill më askush; hu i shkulur; degë pa rrënjë. *Hu gardhi mospërf. E kapërceu (e hodhi, e kërceu) gardhin (dikush) e kaloi vështirësinë që kishte; e kapërceu (e hodhi) ledhin; e hodhi (e kapërceu) hendekun; e hodhi lumin. Mori gardhin (dikush a diçka) u rrit shumë shpejt dikush, u zgjat më shumë se mosha e vet; u zgjat e u shtri shumë diçka. Punon prapa gardhit (dikush) vepron fshehurazi; është hileqar e i pabesë; punon prapa krahëve. Rri (mbeta) si *hu gardhi. I vë gardh (diçkaje) e pengoj, e ndaloj, nuk e lë të ndodhë; i vë ledh; i vë lesë (lesën). I vuri gardh gojës (dikush) shih e mbylli (e kyçi, e mbërtheu, e qepi) gojën (dikush).

PENGÉS/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Gjë që i zë rrugën dikujt a diçkaje dhe e ndalon atë ose ia vështirëson lëvizjen, diçka që pengon kalimin a lëvizjen. Pengesë natyrore (ujore). Hasi rrugës në mjaft pengesa.
2. sport. Parmak, ledh, mur, gardh, lumë etj. që duhet kaluar a kapërcyer gjatë një gare. Vrapim me pengesa.
3. fig. Diçka që pengon kryerjen e një pune ose arritjen e një qëllimi; diçka që e ndalon, e vonon ose e vështirëson plotësimin e një pune, të një detyre etj.; vështirësi. Pengesa kryesore. Pengesa të mëdha (të vogla, të shumta). U bë pengesë. Hasi pengesa. Sjell pengesa. I kapërceu pengesat. S’ka pengesa.
4. Pengore, pengojcë.
✱Sin.: pengojë, ngecë, ngecull, pengore, stërkëmbës, pengim, ndërkëmbje, vështirësi, prag, gardh, pritë, mur, postbllok, barrikadë, ledh, mur, tarabë, yçkël, çarravi, dandalle, sëkëlldi, ngalëz, hendek, terrë, parmak, ndalesë, vonim, pengore, fërtomë, fre.

PRA/G,~GU m. sh. ~GJE, ~GJET 1. Brez guri, betoni a druri, që vihet për së gjeri në pjesën e poshtme të derës dhe që shërben si mbështetje për këtë. Pragu i derës. Pragu i shtëpisë. Prag prej guri. Kaloi (kapërceu, hodhi) pragun. Doli (rri) te pragu. U ul në prag. U rrëzua (u pengua) fëmija te pragu. Mos i kapërce kurrkujt pragun me sherr! (fj. u.).
2. Brez guri, betoni a druri, që vendoset në pjesën e poshtme të dritareve. Pragje dritaresh.
3. Rrasë e gjatë dhe e trashë katërkëndëshe guri që vihet mbi këmbët e oxhakut, buhari. Pragu i oxhakut.
4. fig. Vendi i banimit, shtëpia. Pragu im. Prag më prag shtëpi më shtëpi, në çdo shtëpi. S’ka dalë nga pragu sot ka ndenjur brenda në shtëpi, s’ka dalë fare jashtë. S’ia kam shkelur (s’ia kam parë) pragun s’kam qenë asnjëherë në shtëpinë e tij, s’ia kam shkelur derën.
5. Familja. Iu shua pragu mbeti pa njeri, u shkretua.
6. Atdheu. Ka lënë pragun ka ikur në emigrim. Rri në prag nuk largohet nga shtëpia a nga fshati i tij, nuk shkon për të punuar në një vend tjetër.
7. Pllakë e trashë guri, aq e madhe sa mund të rroket me duar. Mori një prag.
8. Dru i gdhendur me katër faqe, që vendoset zakonisht në pjesën e përparme të shtratit të qerres, të sajës, të lesës etj., ku mbërthehen pjesët e tjera. Pragu i qerres (i lesës, i sharrës).
9. Pjesë e ngritur e me pjerrësi të vogël në shtratin e një lumi; brez guri që ndërtohet në shtratin e lumit për ta bërë rrjedhjen më të qetë; diçka që ka trajtën e një shkallareje ose të trarit. Pragje bore. Ka pragje lumi. Ndërtuan disa pragje.
10. Copë prej druri ose prej ndonjë lënde tjetër të fortë, që vendoset në trupin e një vegle muzikore e mbi të cilën mbështeten telat, urë.
11. fig. Pengesë. Iu bë (i doli) prag dikujt. E kaloi pragun. S’ka prag që s’kapërcehet.
12. fig. Kohë që i paraprin një ngjarjeje të caktuar, parakohë; koha para fillimit të diçkaje (zakonisht me parafjalën në). Në pragun e fitores. Në prag të zgjedhjeve (të festës). Në prag të martesës (të pleqërisë). Në prag të pranverës. Në pragun e jetës i ri në moshë, që sapo ka hyrë në moshën madhore.
13. spec. Madhësia më e vogël e diçkaje.
14. spec. Kufiri, caku më i lartë i shfaqjes së diçkaje; shkalla a forca e shfaqjes së diçkaje. Pragu absolut i ndijimit (psikol.) madhësia më e vogël e një ngacmuesi që shkakton lindjen e ndijimit. Pragu i dëgjimit (psikol.) intensiteti më i vogël i një tingulli që mund të shkaktojë ndijimin e të dëgjuarit. Pragu i dhembjes kufiri më i lartë i intensitetit, përtej të cilit ndijimi shkakton dhembje.
✱Sin.: shqem, parvaz, sofat, soft, parmak, pezul, buhari, shtëpi, familje, pritë, urë, pengesë, vigjilje, kufi, cak, vendbanim, atdhe, shkëmb, pllakë, parakohë, grykë, buzë.
♦ I bëhem prag. 1. (dikujt). E pengoj që të mos arrijë diçka, i bëhem pengesë; i bëhem gardh; i bëhem ledh; i bëhem barrikadë libr. 2. (diçkaje). E pengoj diçka që nuk duhet të ndodhë; i bëhem gardh; i bëhem ledh; i bëhem barrikadë libr. I bie pragut të dëgjojë dera (dikush) nuk e thotë drejtpërdrejt atë që kërkohet, i drejtohet dikujt tjetër që ta kuptojë vetë ai që duhet; e hedh fjalën gjetkë; flet tërthorazi e me nënkuptime; i bie derës të dëgjojë qilari; i bërtet së bijës të dëgjojë e reja. I bie *shiu në prag të derës (dikujt). S’ka dalë nga pragu (dikush) është i padalë e i pashëtitur; nuk e njeh botën, ka formim të kufizuar; nuk ka dalë shumë nga shtëpia në shoqëri (kryesisht për shkak zakoni) dhe nuk është zhvilluar; ka mbetur me horizont të ngushtë. Na hëngri pragun e shtëpisë (dikush) përçm. shih e bëri kalldrëm (diku) përçm. Është në prag të derës (diçka) thuajse ka ardhur, është shumë afër, e kemi pranë; është prapa derës; po troket në derë. E kapërceu (e kaloi) pragun. 1. (dikush a diçka). E kaloi masën a kufirin, shkoi më tej nga ç’duhej; e teproi; e kapërceu (e kaloi) cakun; e kaloi (e kapërceu) kufirin. 2. (dikush). Doli në jetë nga një gjendje e mbyllur, hyri në jetë; e kapërceu një pengesë në përpjekjet e tij për të arritur diçka. Prag më prag shtëpi më shtëpi, kudo; derë më derë; portë më portë; vatër më vatër. Puthe pragun! iron. mos guxo të shkelësh më në këtë shtëpi a në këtë vend!, mos guxo të vish më këtu!, thuaji “lamtumirë” këtij vendi. *Pyll në prag të derës. Nuk qas (nuk do) pragu mushkë shih nuk qas ahuri mushkë. Me *rraqe e me pragje. Nuk ia kam shkelur pragun (derën) (dikujt) nuk kam qenë asnjëherë tek ai; s’i kam vajtur asnjëherë në shtëpi a në zyrë. Iu shua pragu (dera) (dikujt) i vdiqën të gjithë, mbeti pa njeri, u shkretua; iu shua vatra (oxhaku); iu mbyll shtëpia; i vuri kyçin (shtëpisë) (dikush); i vuri ferrën (shtëpisë) (dikush); s’i këndon më gjeli në shtëpi. T’u shoftë pragu (dera)! mallk. të vdekshin të gjithë!, mos të mbettë njeri gjallë prapa!; të mbiftë ferra në derë!; të dalshin hithra në vatër!; të zëntë shtëpia bar! I tregoj pragun (dikujt) shih i zbraz barkun (dikujt).