FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ABAMPÉR,~I m. sh. ~Ë, ~ËT fiz. Njësi e rrymës elektrike në sistemin elektromagnetik centimetër-gram-sekondë, e barabartë me 10 amper (simboli Bi).

AJÁR,~I_I m. sh. ~Ë, ~ËT vjet. 1. Kosh për të matur drithin; masë drithi. Ata e bënin ajar drithin ata matnin me ajar.
2. hist. Taksë drithi si detyrim që fshatarët ta ndanin prodhimin bujqësor me autoritete kohës (me shtetin, me beun, me kishën etj.), të cilin e matnin me ajar.
3. bised. Barazi në peshë, baraspeshë, drejtpeshim; përpjesëtim i barabartë; përputhje e plotë në masë e në kohë. Bëj ajar barrën ndaj barrën në pjesët të barabarta në të dy anët e samarit. Bëj ajar kandarin rregulloj kandarin të peshojë drejt në të dy anët. Bëj ajar sahatin rregulloj orën që të ecë me përpikëri. Bëj ajar ujët përziej në përpjesëtim të përshtatshëm ujë të ngrohtë e të ftohtë.
4. fig. Rregull, ndreqje, pastërti. Bëj ajar peshoj, mat; rregulloj, ndreq. E kam bërë ajar shtëpinë e kam ndrequr, e kam rregulluar.
✱Sin.: babune, buçuk, karroqe, thurimë, kofin, sepse, presek, baraspeshë, drejtpeshim, peshim, barazim, terezi, ndreqje, rregullim, kurdisje.

ÁK/ËR,~RA f. sh. ~RA, ~RAT Njësi matëse për sipërfaqen e tokës, që përdoret në Angli dhe në vendet e sunduara dikur prej saj, e barabartë me 4047 metra katrorë. Bleu 5 akra tokë pune. S’kishte mjaftueshëm akra për ngritjen e një ferme.

AMPÉR-SEKÓND/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT fiz. Njësi e sasisë së ngarkesës elektrike e barabartë me ngarkesën e përcjellë deri në një pikë të caktuar të qarkut elektrik nga rryma prej një amperi në një sekondë. Bateria ruan një kapacitet ngarkese që mund të matet në amper-sekonda. Amper-sekonda mat sasinë e elektricitetit që rrjedh, jo fuqinë ose tensionin e tij.

AMPERÓR/Ë,~A f. sh. ~Ë, ~ËT fiz. Njësi e ngarkesës elektrike e barabartë me ngarkesën e përcjellë deri në një pikë të caktuar të qarkut elektrik nga rryma prej një amperi në një orë.

ANGSTRÓM,~I m., fiz. Njësia ndërkombëtare e gjatësisë së valës, e barabartë me një të dhjetën e nanometrit.

AR,~I_II m. sh. ~Ë, ~ËT Njësi matjeje e sipërfaqes së tokës, e barabartë me 100 metra katrorë (shkurt. a). Një ar tokë. Katër arë tokë. Bleu dhjetë arë fushë.

ARSHÍN,~I_I m. sh. ~A, ~AT krahin. 1. Kut, shkop me dy grremça, që përdoret si njësi matëse për gjatësinë, e barabartë me 71.12 cm. E mati qilimin me arshin. Bleu 5 arshina pëlhurë. Mate fillin e endur me arshin!
2. Masë gjatësie e barabartë me pjesën e mbikrahut deri te bërryli. Mate llërën me arshin.

ATMOSFÉR/Ë,~A f. sh. ~Ë, ~ËT fiz., tek. Njësi matëse e trysnisë së gazeve dhe të lëngjeve, e barabartë me trysninë e një kilogrami në një sipërfaqe prej një centimetri katror.

AVULLSHPËRNDÁRËS,~E mb. Që përdoret për të shpërndarë avullin në mënyrë të barabartë në një hapësirë ose në një proces të caktuar. Sistemi avullshpërndarës. Aparat avullshpërndarës.

AVULLSHPËRNDÁRËS,~I m. sh. ~, ~IT Pajisje ose sistem që përdoret për të shpërndarë avullin në mënyrë të barabartë në një hapësirë ose në një proces të caktuar. Avullshpërndarës industrial. Avullshpërndarës fabrike. U instalua sistemi i avullshpërndarësit. Ruajtja e temperaturës me avullshpërndarës.

BAJT,~I m. sh. ~Ë, ~ËT kompj. (angl. byte) 1. Njësia më e vogël e informacionit të përdorur në kompjuter.
2. Njësi për matjen e kujtesës së kompjuterit, e barabartë me 8 njësi të informacionit.

BALANC/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR libr. 1. kal. Bëj që të ketë peshë të barabartë në të dyja anët, sjell në drejtpeshim, vë në baraspeshë, baraspeshoj. Vë në balancë.
2. fin., kal. Vendos një përpjesëtim të drejtë ndërmjet dy anëve të së njëjtës veprimtari, ndërmjet dy degëve etj. Balancuan shpenzimet me të ardhurat. Do të balanconte më mirë risqet financiare.
3. jokal. Ruaj drejtpeshimin duke lëvizur sa në një anë në anën tjetër, mbaj drejtpeshim, drejtpeshoj. Balancoj faktet me argumentet.
✱Sin.: baraspeshoj, drejtpeshoj.

BALÁNC/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT libr. 1. Peshore. Vë (peshoj) në balancë.
2. spec. Gjendje në prehje e një trupi kur mbi të veprojnë forca të kundërta të barabarta; ekuilibër. Kur ingranazhi vjen në balancë, atëherë mbi të veprojnë forca të njëjta.
3. fig. Masë, mjet a mënyrë për vlerësimin ose për gjykimin e një çështjeje a të një njeriu. Balancë delikate. Peshon (rëndon) në balancë. Nga anon balanca.
4. edhe fig. Peshë e barabartë në dy a më shumë anë; baraspeshë, përpjesëtim i njëjtë i forcave në të dyja anët. Balanca e forcave. Ruan balancën. Krijuan një balancë të re.
♦ Me balancën (me *peshoren, me kandarin) e farmacistit. Shkon nga anon balanca (dikush) shkon nga vlerësohet më shumë, nga e gjykon më të drejtë a më të rëndësishme; priret nga ana që merr për mbarë. Është në balancë (diçka) libr. kërkohet një zgjidhje për diçka, po peshohet; po vendoset për diçka. Vë në balancë (në *peshore) (diçka).

BAR,~I_IV m. sh. ~Ë, ~ËT fiz. Njësi e shtypjes atmosferike e barabartë me 1 milion din për centimetër katror. Shtypje një bar.

BARABÁR ndajf. 1. Njësoj, po aq, në të njëjtën madhësi a shkallë me një tjetër; në mënyrë të barabartë, pa dallim, sikurse një tjetër; sa njëri dhe tjetri, baras, barazisht; njësoj. Janë barabar. I dua barabar. Doli barabar. U bënë barabar. Dil djalo të matemi, / Ja në qofshim barabar, /A më merr a të të marr! (folk.). Të gjithë gishtat nuk janë barabar. (fj. u.).
2. Duke vepruar së bashku në mënyrë të njëjtë a të ngjashme, njësoj, bashkë, bashkërisht. U lëshuan barabar në fushë.
3. Pa fituar as njëri, as tjetri; baras, fit. Asnjë nuk fitoi, u ndanë barabar.
4. Krejt njëlloj, pa asnjë dallim, krejt, njësoj. Dukej barabar si gjyshi im.
✱Sin.: baras, barazisht, njësoj, njëlloj, njëpërnjë, ngjelthi, bashkë, bashkërisht, një, njësh, njësisht, deng, dengëza, krejt, tamam, gjallë, ashtu, ashtu-kështu.

BARABÁRSH/ËM (i), ~ME (e) mb., libr. Që mund të barazohet, të matet a të krahasohet me dikë a me diçka; i barabartë. S’mund të jetë i barabarshëm me të.

BARABÁRTË (i, e) mb. 1. Që është barabar me një tjetër; që ka të njëjtën madhësi, peshë, vlerë, cilësi etj. me një tjetër, i njëllojtë, i njëjtë, i njëshëm, i njënjëshëm; kund. i pabarabartë. Pesha (forca, madhësi, vlera) të barabarta. Pjesë të barabarta. Numra të barabartë. Dy brinjë të barabarta. Zhvillimi i barabartë. Në largësi (në përpjesëtim) të barabartë. Në kushte (rrethana) të barabarta. Për punë të barabartë - shpërblim i barabartë.
2. Që ka të njëjtat të drejta e detyra, që nuk ka privilegje e dallime nga të tjerët; i së njëjtës shkallë a përgjegjësi; i barazuar. Të drejta të barabarta. Zgjedhje të barabarta. Të barabartë para ligjit.
✱Sin.: i njëllojtë, i njëjtë, i njëshëm, i njënjëshëm, i barazuar.

BARABÁRT/Ë,~I (i) m. sh. ~Ë, ~ËT (të) Njeri me të njëjtat të drejta e detyra; pa anësi e pa dallime nga të tjerët; dikush që është i së njëjtës shkalle a përgjegjësie me një tjetër. Si i barabarti me të barabartin.
♦ I barabartë në mes të barabartëve njëlloj si të gjithë, pa u dalluar nga asnjë; me të drejta e detyra si gjithë të tjerët, pa privilegje të veçanta e pa shpërfillje, në të njëjtën shkallë me ta.

BARABARTËSÍ,~A f., libr. Të qenët të barabartë, të pasurit të njëjtat veçanti. Barabartësia e dy kombeve a e dy popujve. Zhvillim i bazuar në barabartësi. Në një shkallë të mundshme të barabartësisë me të tjerët.