FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

AKORD/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR kal. 1. muz. Vë në akord telat e një vegle muzikore ose sjell në të njëjtin ton zërat ose veglat muzikore, harmonizoj, përputh ose pajtoj në një ton muzikor; rregulloj ose harmonizoj një instrument; kund. çakordoj. Akordoj violinën (mandolinën, kitarën, pianon). Akordoj veglat. Akordoj zërat.
2. Bëj që të jetë diçka në përputhje ose në harmoni, harmonizoj elemente, njësi, pjesë etj. Akordoj planet. Akordoj nenet me statutin. Akordoj diskutimet rreth një çështjeje.
3. radio. Vë radion në një valë të caktuar për t’u lidhur me një dhënës. Akordoj marrësin me dhënësin.
4. libr. Pajtoj ose bashkërendoj interesat a qëllimet mes dy palëve, bie në bashkëmarrëveshje. Akordoi interesat (pikëpamjet). I akordoi telat me dikë (keq.) është marrë vesh, ka rënë në ujdi me dikë. I vuri në akord punët i vuri në terezi punët.
5. ek. Jap ose miratoj një kredi, një bursë, një fond, një tender etj. Banka e akordoi kredinë. Akordoi fonde për bujqësinë.
✱Sin.: përshtat, pajtoj, përputh, harmonizoj, miratoi, lejoj.

PRISH vep., ~A, ~UR kal. 1. E rrëzoj përdhe diçka të ndërtuar, rrënoj, shemb; e shkatërroj; kund. ndërtoj. Prishi shtëpinë (murin). Lagështia e prishi parketin. Po nuk prishe, nuk ndërton. (fj. u.). Një pikë në çati prish një shtëpi. (fj. u.).
2. Bëj që diçka të mos punojë më, e dëmtoj sa të mos hyjë në punë; e nxjerr jashtë përdorimit, e bëj të papërdorshme; kund. ndreq. E prishi makinën (printerin, kompjuterin, celularin). Prish bucela e bëj kënaçe. (fj. u.). Prish shtëpi e bën kasolle. (fj. u.) prish diçka të madhe e me vlerë për diçka të vogël e me vlerë të paktë. Mos e prish kazanin (jahninë) për një qepë. (fj. u.) mos e dëmto diçka të madhe për një gjë fare të vogël.
3. bised. E zbërthej diçka në pjesët e saj përbërëse, e shpërbëj.
4. E shthur diçka. I prishi gërshetat.
5. edhe fig. E ngatërroj diçka, e çrregulloj, e pështjelloj. Ua prishi këngën nuk mban ritmin a melodinë e këngës njësoj me të tjerët, e ngatërron. E prishi punën. Kush llap shumë, do ta prishë njëherë. (fj. u.). Mortja merr ku prish punë. (fj. u.).
6. fig. Sjell humbje të rënda materiale ose ekonomike, e çoj në shkatërrim të plotë, dëmtoj rëndë; rrënoj. Prishi shtëpi e katandi. Prishi blegtorinë.
7. fig. Bëj që të dështojë diçka, shkatërroj. Ia prishi planin.
8. Shkriftoj diçka.
9. Përpush a lënur leshin, pambukun etj.; shprish.
10. E fshij atë që është shkruar; e shuaj duke i hequr vizë përsipër. Prishi një fjalë (një radhë). E prishi me një komandë.
11. bised. E zhduk, e vras dikë. Prishnin bletën vrisnin bletën duke thyer kosheren për të marrë mjaltin.
12. E shkatërroj; e mund në luftë. E prishën armikun.
13. I bëj keq dikujt a diçkaje, e dëmtoj; e keqësoj. Drita e fortë të prish sytë. Alkooli të prish shëndetin. Bryma (lagështia) i prishi perimet. Shirat prishën të mbjellat.
14. fig. Bëj që të humbasë vlerën a cilësitë e mira; zvetënoj, bastardoj. I prishi shijen (bukurinë). E prishin gjuhën duke përdorur fjalë të huaja pa nevojë. E prishi përmbajtjen e artikullit (e kronikës, e analizës). Kosin e prish uji, burrin e prish huqi. (fj. u.).
15. fig. E shthur dikë nga ana morale, e bëj të keq, e çoj në udhë të keqe, duke i mësuar vese; i heq një cilësi të mirë. Njeriu i keq prish edhe të tjerët. Deshi t’ia prishte djalin. I bukur shumë, por e prishin sytë. (fj. u.).
16. bised. Shtrembëroj fytyrën, buzët etj. për të shprehur një dhembje, një pakënaqësi etj. Prishi fytyrën (çehren). Prishi buzët.
17. bised. Thyej para, shkoq. Prishi pesë mijë lekë.
18. Harxhoj diçka, shpenzoj. E prishi tërë rrogën. Prishi për dasmë pa iu dridhur dora. Fiton pesë e prish (ha) gjashtë. (fj. u.). Kush merr shtatë e prish tetë, s’ka nevojë për kuletë. (fj. u.).
19. Ndot ajrin me një erë të keqe, e qelb; bëj që të bjerë erë diçka. Prishi ajrin (mjedisin).
20. fig. Ndyj, fëlliq. E prishën atmosferën e festës.
21. fig. Shkel një marrëveshje, një kontratë etj. që kam lidhur me dikë, nuk i qëndroj më besnik diçkaje, nuk e zbatoj më, nuk e mbaj. E prishi fejesën. Prishën marrëveshjen (kontratën). E prishi vendimin e mëparshëm.
22. Ndërpres rrjedhën e rregullt a zhvillimin e mëtejshëm të diçkaje, bëj që një gjendje të mos vijojë më. I prishi rehatinë (oreksin). Prishi qetësinë (heshtjen). Prishte rregullin (disiplinën). Ia prishi gjumin e zgjoi. Prish kreshmën ha gjëra që nuk lejohen gjatë periudhës së kreshmëve. Prish Ramazanin ha ose pi gjëra gjatë kohës së agjërimit në muajin e Ramazanit.
23. I jap diçkaje një drejtim tjetër. I prish drejtimin lumit.
24. Lëroj tokën për së treti herë, kur nuk mbin fara e hedhur. E prishi arën.
25. Ia ndërroj gjendjen, e luaj nga qëndrimi që ka. I prish ekuilibrin diçkaje.
26. fig., bised. E kundërshtoj dikë, nuk veproj sipas dëshirës së tij, nuk i plotësoj dikujt një dëshirë, ia kthej fjalën. Nuk ia prish nënës (babait). Nuk ia prishi qejfin (dëshirën). S’di kujt t’ia prishi e kujt t’ia ndreqë.
27. bised. Zhvirgjëroj. E prishin përdhunisht.
✱Sin.: përprish, shemb, rrënoj, rrëzoj, shkatërroj, shkallmoj, shformoj, lumos, djallos, çart, çartoj, çakërdis, bitis, rrafshoj, trokoj, rropos, batallis, baçkallos, hallmoj, harmoj, dëmtoj, dërrmoj, shajtoj, çatrafiloj, zgafulloj, shpërbëj, shthur, çrregulloj, shkrif, shkriftoj, shprish, fshij, shuaj, shëmtoj, shfytyroj, dhunoj, përdhunoj, çnderoj, përçudnoj, zvetënoj, përdhos, bastardoj, degjeneroj, vdjerr, shtrembëroj, ngërdhesh, thartoj, kalb, qelb, dekompozoj, zjarrtis, pres, ndot, ndyj, egërsoj, vrenjt, dreqos, dreqnoj, djallëzoj, katranos, fëlliq, qulloj, qullos, harxhoj, shpenzoj, shkel, thyej, zhvirgjëroj, zhgardhoj, zhvendos, shpurris, faroj, faros, shfaros, paaftësoj, shkelmoj, nkeq, biroj, trondit, zhbëj, zezoj, capërloj, batalloj, çakordoj, çatalloj, shkalafis, zbërthej, kalbëzoj, kalbëzej, shkreh, shpleks, shpërthur, hikrroj, tharmëtoj, ngatërroj, çorganizoj, hallakas, pështjelloj, largoj, sëmur, tenjos, handakos, zhgërshetoj, përpush, lënur, shkarëzej, resis, zhduk, vras, topis, trash, çmpreh, rrah, djeg, shkërdhej, dhjes, nxiros, sterroj, çjerr, tres, keqësoj, acaroj, ligësoj, shkretoj, sharroj, thaj, vrugoj, zhgjymtoj, shpërkëndej, çedukoj, blej, korruptoj, ftoh, grind, perëndit, përandit, përkeq, horroj, ha, shkrij, shkrydh, zhgërryej, ndërpres, ndryshoj, mohoj, cenoj, kundërshtoj, shkafanjis, shkalavesh, shargoj.
♦ As *ndreq e as prish (dikush). Prish *agjërimin. Prish një *ah për një bisht kmese (dikush) iron. I prish curlet (me dikë). Iu prish (i iku, i ndërroi) *çehrja (dikujt). E ka prishur *dorën (dikush). U prish nga *fiqiri (dikush). Ia prishi *fiqirin (dikujt). E prishi (e ndyu) *gojën (dikush). Nuk e prish *gjakun (dikush). Më prish (më turbullon) *gjakun (dikush a diçka). Nuk e prish *gjumin (dikush). Më prish *gjumin (dikush a diçka). Iu prish *imani (dikujt). Ia prish *mendjen (dikujt). Prish e nuk ndreq (dikush). 1. Është shkatërrimtar i madh. 2. Nuk bën asnjë punë të mirë; nuk di a nuk do që të përfundojë diçka mirë. As prish e as ndreq (dikush) nuk të bën as mirë e as keq; as ndreq e as prish; as të ngroh e as të ftoh; as të pjek e as të djeg; as ndez e as shuan; as turbullon e as kthjellon; as të prin e as të ndjek; as qan e as qesh; (s’është) as për tutje e as për tëhu. S’prish *pazar (dikush). I prishën *pipëzat (pipat). I prishën pipat (*pipëzat). Të prish *punë (dikush a diçka). S’prish *punë! Ma prishi *qejfin (dikush). Nuk prish *qejf (dikush). Nuk e prish *qejfin (dikush). Prish *syrin (e keq) etnogr. I ka prishur *telat (me dikë). Nuk e prish *terezinë (dikush). Ia prish *toruan (dikujt). Ma prishi *zemrën (dikush). E prishi *zemrën (dikush).

SHTINGËLL/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR muz. Çakordoj.

ÇAKORDÍM,~I m. sh. ~E, ~ET muz., tek. Veprimi kur çakordoj ose kur çakordohet diçka; kund. akordim. Çakordimi i violinës (i pianos). Bardhi kujdeset të mos ndodhë çakordimi i pianos. Jemi dëshmitar të një çakordimi të plotë të institucioneve.

ÇAKORDÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR kal. 1. muz. Prish akordin e një vegle muzikore kryesisht me tela; kund. akordoj. Çakordoj pianon (violinën). Çakordoj telat.
2. tek. Prish rendin e pjesëve të një mekanizmi ose sintonizimin e valëve të një radioje. Çakordoj radion. Energjia elektrike çakordoi pompat në disa lagje.
3. fig. Prish rregullin dhe funksionimin e një grupi sendesh a njerëzish. Çakordoj teknikat e mbrojtjes së skuadrës. Dashuria çakordon sistemet e inteligjencës artificiale. Studimet kanë konfirmuar se kafeina çakordon orën e trupit.