FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ÉR/Ë,~A_I f. sh. ~ËRA, ~ËRAT 1. Rrymë e madhe ajri që lëviz horizontalisht. Erë e ftohtë (e ngrohtë). Erë e lehtë (e fortë, e tërbuar, e hollë, e lagësht, e thatë). Erë pranverore. Era mëngjesore. Era e malit (e fushës). Era e diellit era që fryn nga lindja. Era e lindjes (e perëndimit, e veriut, e jugut). Erë bore (shiu) erë që sjell borë (shi). Erë me shi (me dëborë). Forca (shpejtësia) e erës. Drejtimi i erës. Matës i erës. Mot me (pa) erë. I shpejtë si era. Fryn erë. Fishkëllen era. Pushoi (ra) era. Të than (të pret, të shkurton, të gërryen) era. E rreh (e zë, e kap, e ha) era. Vend i mbrojtur nga era.
2. bised. Ajër. Vrimë (baxhë) për erë. Shtie (qëlloj) në erë. Fluturoi në erë. Marr erë marr frymë.
✱Sin.: rrymë, ajër.
♦ U bë erë (dikush) iku me vrap, vrapoi me shpejtësinë më të madhe, fluturoi menjëherë; u zhduk shumë shpejt; u bë veri; u bë tym₁; (u bë) tym e mjegull; (iku) tym dose; u bë lepur; ia mbathi me të katra; s’i zënë këmbët dhe (dikujt). Bën (ngre) *kështjella (kala) në erë (në ajër) (dikush) keq. Bie (mban) erë *barut. Bie (mban) erë *myk. I bie koka erë hallvë (dikujt) keq. është plakur shumë, nuk është në gjendje të mirë mendore, është matufosur; i janë thartuar (i janë uthulluar) trutë; i kanë rrjedhur trutë. Erë më erë gjithkund, kudo; gjithandej. Erë mali dikush që është i rrëmbyer ose shumë mendjelehtë dhe i papjekur; ia ka marrë mendtë era (dikujt); e ka mendjen veri. Erë me shi diçka e papritur, e shpejtë a me rrëmbim; diçka që kalon shpejt e rrëmbyeshëm.*Fjalë në erë. Flet në erë (dikush) flet pa u menduar; flet a premton kot, pa asnjë siguri, grin kot; flet në tym; prashit në erë keq.; flet pa doganë; grin sallatë bised.; grin lakra bised.; rreh ujë në havan; çan dërrasa bised.; i bie legenit bised. Fluturon në erë_I (diçka) shkatërrohet krejt, prishet kot, vete dëm; fluturon në ajër. Fluturon në erë_II (dikush) i merr gjërat lehtë, nuk mendon thellë; i duket çdo gjë e arritshme, nuk i kupton vështirësitë; është mendjelehtë e i rrëmbyer; fluturon në hava. Fryjnë erërat (për dikë a për diçka) libr. vjen diçka që e nxit ose e pengon një ndryshim, zhvillim a përparim, krijohen kushte nxitëse a penguese. Hedh në erë (diçka). 1. E prish krejt diçka, e shpërthej, e shkatërroj me lëndë plasëse; hedh në hava. 2. I prish menjëherë planet e dikujt, i shkatërroj krejt; hedh në hava. Ku e hedh era (dikë) ku ndodhet rastësisht, ku qëllon të jetë. Ia hodhi leckat në erë (dikujt) përb. e zhduku, e asgjësoi; e shkatërroi përfundimisht; ia hodhi potkonjtë në erë përçm.; ia hodhi trutë në erë keq. I hodhi paratë në erë (dikush) i prishi paratë kot; i bëri rrush e kumbulla (paratë). Ia hodhi potkonjtë në erë (dikujt) përçm. e la në vend të vdekur, e vrau; ia hodhi leckat në erë përb.; ia hodhi trutë në erë keq. Ia hodhi trutë në erë (dikujt) keq. e vrau (zakonisht me plumb dhe duke e qëlluar në kokë); ia derdhi (ia zbrazi) trutë; ia hodhi leckat në erë përçm.; ia hodhi potkonjtë në erë përçm. (Humbi) si *pluhuri në erë (dikush a diçka). Erë bjeshke shumë mendjelehtë; i nxituar e nuk vë re se ç’po bën; erë mali; e ka mendjen veri. Kërkon të kapë erën (dikush) përpiqet më kot, do që të arrijë të pamundurën, ia hyn një pune që nuk mund të bëhet. Kthehet nga të fryjë era (dikush) shih kthen gunën nga të fryjë era (dikush). Kthen gunën nga të fryjë era (dikush) vepron si t’i bëhet më mirë atij, shkon nga t’i leverdisë më shumë; nuk është parimor dhe ndryshon bindjet me lehtësi për të mbrojtur interesat e vet, anon herë këtej, herë andej, nuk qëndron në një mendje; kthehet nga të fryjë era; shkon nga të fryjë era; ruan erërat; si të jetë moti e kthen gëzofin; e kthen barkun nga (del) dielli; (është) me dyzet (me njëqind) flamurë. E la në *krahët e erës (dikë). Leh në erë të ujkut (dikush) bised. tall. flet tjetër për tjetër, flet kot, si t’i vijë, pa i ditur gjërat e pa i gjykuar fare; rri me dhen e flet për dhi; flet për gogla dushku në lëmë. Ia ka lëshuar kryet (dikujt) shih ia lëshoi (ia liroi) frerin (dikujt) keq. Lufton me *mullinjtë e erës (dikush) iron., tall. Merr erë_I (diçka). 1. Qelbet, prishet, bie erë të keqe; merr amë. 2. Bëhet e ditur diçka, mësohet prej të gjithëve; nuk është më e fshehtë, zbulohet sheshit e përhapet; ka filluar t’i dalë nami i keq; e përflasin; i vjen era (diçkaje); merr amë. Merr erë_II (nga diçka) e njeh diçka; e kupton, di ta bëjë a ta përdorë; ka njohuri për diçka; merr amë (nga diçka); merr vesh; ka haber bised. E merr era_I (dikë). 1. Është fare i dobët e me trup të lehtë; s’mbahet dot më këmbë. 2. Nuk është i qëndrueshëm në bindje e në fjalë, lëkundet shpejt; ndjek një rrugë të rastësishme. E merr era _II (diçka) shkon kot; nuk zë vend; zhduket pa lënë gjurmë; nuk ngjit ose harrohet shpejt. I marr (i mbaj) erë (diçkaje). 1. E nuhat. 2. Përpiqem ta njoh mirë e nga afër diçka, të zbuloj ç’është a ç’vlera ka. I ka marrë erë *barutit (dikush). I ka marrë era *miellin (dikujt). I ka marrë koka (mendja) erë (dikujt) bën veprime të pamenduara mirë, punon a vepron pa llogaritur pasojat; nuk është në gjendje të mendojë mirë; është kokëkrisur, kërkon t’ia hyjë një rreziku pa u menduar; i ka hipur në kokë. Ia ka marrë mendtë era (dikujt) është shumë mendjelehtë; është i nxituar e nuk vë re se ç’po bën; është si era e malit (dikush); e ka mendjen veri (dikush). I mban goja erë *qumësht (dikujt). Mbolli erën e korri furtunën (dikush) libr. bëri një të keqe dhe si pasojë e pësoi nga një e keqe më e madhe; çfarë mbolli (edhe) korri. Të ngop me erë (dikush) të ngop me fjalë e me premtime të kota; të mban me shpresa të kota; të mban me erë të mollës; të ngop me lugë të zbrazët; të jep ujë me shoshë. Prashit në erë (dikush) keq. shih flet në erë (dikush). Qëllon në erë (dikush) shprehet për diçka pa e ditur e pa e njohur, jep një mendim të kotë; ia fut kot; flet në erë; flet në tym; flet në hava. Ruan erërat (dikush) bën si të vijë puna a si t’i interesojë, pret e sheh si venë punët e shkon andej nga i leverdis; është njeri me dy faqe; kthen gunën nga të fryjë era; shkon nga të fryjë era. Rron me erën e mollës (dikush) nuk vë gjë në gojë, nuk i pëlqen asnjë ushqim (nga sëmundja etj.); bën naze në të ngrënë. Shkel në erë (dikush) është shumë i shpejtë; ikën e vrapon si veriu, fluturon si era; bëhet erë; bëhet veri; s’i zënë këmbët dhe (dikujt); ia mbath me të katra. Shkon nga të fryjë era (dikush) shih kthen gunën nga të fryjë era (dikush). Ia ka shkundur era *trutë (dikujt) mospërf. *Vrimë në erë. Nuk e zë as era e as shiu (dikë) është në kushte shumë të mira, nuk i mungon asgjë. Më zuri goja erë shih më zuri goja bar.

HABÉR,~I m. sh. ~E, ~ET Lajm; njoftim; dijeni. Haber i mirë (i keq, i lig). Erdhi haberi. I solli haberin. Çoj (pres) haber. I jap (marr) haber. Bëj haber lajmëroj.
♦ Ia dërgoi haberin (dikujt) euf. Kërcënoi, e kanosi nga larg, e paralajmëroi për diçka. S’ka haber (për diçka) shih s’merr erë (nga diçka).

HABER/MÁDH,~I m. sh. ~MËDHÉNJ, ~MËDHÉNJTË Ai që çon fjalë poshtë e përpjetë, thashethemexhi.

HABER/MÁDHE,~ MÁDHJA f. sh. ~MËDHA, ~MËDHÁTË Ajo që çon fjalë poshtë e përpjetë, thashethemexheshë.

HABER/ZÉZË,~A f. sh. ~A, ~AT Ajo që sapo ka vdekur; e porsavdekur. Ajo haberzeza, u nda nga jeta në moshën më të bukur!
✱Sin.: e porsavdekur, e sapovdekur.

HABER/ZÍ,~ZÉZË mb., bised. Që sapo ka vdekur, që sapo ka ardhur lajmi se ka vdekur (për dikë).
✱Sin.: i porsavdekur, i sapovdekur.

HABER/ZÍ,~U m. sh. ~NJ, ~NJTË Ai që sapo ka vdekur, i porsavdekur. Ai haberziu la pesë fëmijë.
✱Sin.: i porsavdekur, i sapovdekur.

KAM vep., PÁTA, PÁSUR 1. kal. Zotëroj një pronë, një pasuri etj.; jam pronar i diçkaje; është imja, më përket mua. Kam shumë para (prona). Kam dy shtëpi (një apartament, një makinë). Kam shumë botime (libra). Kam sa për vete (sa për të jetuar). Më mirë të dish sesa të kesh (fj. u.).
2. kal. Jam në lidhje të caktuara gjaku a farefisnie me dikë; jam në lidhje familjare me dikë. E kam baba (nënë, grua, burrë, krushk, kushëri, kunat). Kam dy fëmijë (dy vëllezër, dy kunata).
3. kal. Jam me dikë në lidhje a në marrëdhënie të afërta a miqësore, shoqërore, profesionale etj. E kam shok (mik, armik). E kam pasur drejtor (shef, koleg, partner, mësues, trajner, student). Kam shoqëri (miqësi, muhabet) me dikë. E kam kujdestar (nën kujdestari). Kemi marrëdhënie (lidhje) të mira (të ngushta). Kanë mosmarrëveshje (kontradikta) ndërmjet tyre.
4. edhe fig., kal. Zotëroj një veti a cilësi të caktuar, gëzoj një të drejtë etj. që s’e kanë të tjerët; ndiej diçka, provoj një ndjenjë në veten time; ndodhem a bie për disa kohë në një gjendje të caktuar emocionale, shpirtërore etj. Ka shpirt (zemër, shëndet) të mirë. Ka talent (aftësi, zotësi, prirje, vullnet, iniciativë). Ka fuqi (forcë). Ka kulturë (përvojë). Kemi prova (dëshmi) të reja. Kemi të drejta (por edhe detyra). Ka zakonet (huqet) e veta. Ka merita (të meta, gabime, përgjegjësi, autoritet, pushtet). Ka durim duron. Ka fat është me fat. Ka lejë (ftesë, fletëhyrje). Ka faj është fajtor. Ka kujdes është i kujdesshëm. Ka dashuri (simpati) për dikë. Ka pasur disa sëmundje ka kaluar disa sëmundje. Ka uri (etje). Ka grip (ethe, kollë, dhembje, temperaturë). Ka shpresë (dyshime, merak) shpreson (dyshon, merakoset). Kam vapë (gjumë). Ka frikë (shqetësime). Nuk e di se ç’kam! Kam dy javë (dy ditë) pushim.
5. kal. Është pjesa ime përbërëse (natyrore ose rastësore); ekziston tek unë, në trupin tim, në gojën time etj. qysh kur jam lindur. Kam dy duar e dy këmbë. Kam lëkurën delikate. Kam një plaçkë në sy (një dhëmb të prishur në gojë). Kam një gjemb në këmbë. Ç’e ke atë në kokë? E kam në shtëpi (në xhep).
6. kal. I përmbahem (një mendimi a një pikëpamjeje). E kam të qartë se... Kam mendimin (pikëpamjen) se…
7. kal., vet. v. III Ndodhet dikush a diçka në një vend të caktuar; është i pranishëm (një njeri, një kafshë a shpend etj.). Kishte shumë njerëz në shesh. Në kafaz ka një zog.
8. bised., edhe jokal., vet. v. III Është realisht, ekziston (një dukuri a një send etj.). Kishte ujë (bileta, vapë, çdo gjë tjetër). Ka leverdi (diçka) është punë me leverdi; s’ka pse të shqetësohemi. Ka lagështirë (dallgë, mjegull). Ka (do të ketë) shi (borë) do të bjerë shi (borë).
9. edhe jokal., vet. v. III Është normale, me përmasat e duhura (nga madhësia, numri, përbërja substanciale etj.); përmban, përbëhet. Dora ka pesë gishta. Makina ka katër vende. Karroca ka dy ndenjëse. Shtëpia ka tri kate dhe një papafingo. Dhoma ka dy dritare (dy krevate). Qyteti ka mijëra banorë. Klasa ka 20 nxënës.
10. edhe jokal., kryes. v. III Në bashkëvajtje me pjesëza mohuese dhe e ndjekur me folje ose me emra veprimi formon togfjalësha me kuptimin «nuk është e mundshme të kalosh, të bëhet (diçka), të zhvillohet etj.». S’ka ku të kalosh nuk mund të kalosh dot atje. S’ke ku ta gjesh s’mund ta gjesh dot. Nuk ka shpëtim nuk mund të shpëtohet. S’ka rrugëdalje. S’ka të sharë. S’ka të ngopur nuk po ngopet.
11. kal. Në bashkëvajtje me disa emra formon togfjalësha me kuptim foljor që tregojnë një gjendje a një ndjenjë të caktuar etj. Kam punë jam i zënë (me punë); po punoj. Kam një hall. Kam durim duroj. Kam përkrahjen (mbështetjen) e dikujt. Kam një kërkesë (një ankesë, një sqarim). Ç’ kemi andej nga kryeqyteti?
12. kal. Në bashkëvajtje me folje në të kryerën e thjeshtë tregon një veprim a gjendje të përfunduar ose të mbaruar. Kaq e pati edhe ai mbaroi, vdiq dhe ai. E pati ajo punë u krye, mori fund ajo punë.
13. kal. E quaj, e konsideroj për diçka a si diçka. E kam për nder. E kam si detyrë.
14. kal. Më sjell ose më ka sjellë një pasojë (të mirë a të keqe). Kam suksese (fitime). Kam lodhje. 15. kal. Bëj diçka (një veprim a një punë në mënyrë të caktuar). E kam pa (me) hile (me djallëzi, me gjithë zemër). E ke kot.
16. bised., kal. E shes a e mbaj diçka me një çmim të caktuar. E ke shumë shtrenjtë (lirë). Sa i ke vezët (ullinjtë)?
17. jokal. Them, flas; përgjigjem shpejt (në të kryerën e thjeshtë me trajtën e shkurtër të përbërë ia të përemrit vetor). Po, ia pati ai menjëherë.
19. gjuh. Përdoret si folje ndihmëse për formimin e kohëve të përbëra foljore. Kishte qenë edhe ai. Ka merituar duartrokitje. Do të ketë ikur a vdekur.
✱Sin.: zotëroj, paraqet, ekziston, çmoj, konsideroj, vlerësoj, mbaj, shes, ndiej, përfshin, ndodhet, gjendet, mbaroi, përfundoi, (i) përgjigjem.
♦ *Aq e ka. *Aq e pati zakon. iron. (dikush a diçka). *Aty ta kam (fjalën)! Një e dy e si ma ke *balashin iron. S’ka *bar (ilaç) (për dikë a diçka). S’kam *bark. Një *bark kam! *Ç’bretkun ke? keq. E *di ç’ke ti? Ç’djallin (*dreqin) ke? keq. Ç’ dreqin (*djallin) ke keq. E kam me *bereqet (diçka). S’pata *besë. Nuk ka *besë (dikush a diçka). Kam të bëj (me dikë). 1. Jam farefis me dikë, kam lidhje gjaku me dikë. 2. Kam njëfarë lidhjeje me dikë dhe duhet ta njoh mirë, më lidh puna a një çështje tjetër e dua ta di se kush është e si është. 3. vet. v. III (me diçka). Lidhet, i përket diçkaje, ka lidhje me të. E ka në *bërryl (dikë). S’ia kam *borxh (dikujt). S’ka *brirë (diçka). E ka te *buza (dikush). Nuk ka *cak (dikush). Kam *cipë. S’ka *çapok (dikush). S’ka *çare vjet. E ka në *çark (dikush). S’ka *çelës që i bie (dikujt). S’e ka (s’e vë, s’e fut) në *defter (dikë a diçka) mospërf. S’ka *derman (dikush a diçka). S’ka *dert (dikush) vjet. Të ketë *ditë (dikush) ur. etnograf. Ka *dorë (dikush) keq. E ka në *dorë (dikë a diçka). E kam në *dorë (në duar) (diçka). Pastë *dritë ur. S’ka ç’të *duhet! Ka *dukë (diçka). Si e ka *dukën? E kam më *dysh. S’ka (s’e ka) një *të dytë (dikush). E ka *dhjamë (me dikë). E kam *eshkë (gojën). E ka për *fis (dikush). S’ka *fre (dikush). S’kam *frymë. Ka *fytyrë (dikush). S’ka *gajle. Nuk e ka për *gajle. *Gaz paç! ur. Ka *gisht (në diçka). Ka *gojë (dikush). S’ka *gojë_I (dikush). S’ka *gojë_II (dikush) keq. E kam në *gojë (dikë a diçka). E ka grurë (me dikë). E ka (e mban) në *grusht (dikë). E ka në *gjak (diçka). E kam *të gjallë (dikë a diçka). Nuk ka *gjasë (për diçka). Nuk e ka *të gjatë (dikush). E kam *gjethe (dikë). S’ka *gjë. Nuk e ka për *gjë (diçka). S’e ke për *gjë (dikë). E kam në *gji (dikë). S’ka *gjoks (dikush). Ka *gjuhë (dikush) keq. S’ka *gjuhë (dikush). S’ka *haber (për diçka). Ka *hak (dikush). E ka *hak (dikush). Ku e ke *hallin? E kam *hallall (diçka). Kaq e ka *hapin (çapin) (dikush). *Haram e paç! mallk. S’e kam (s’e vë) në *hesap (në llogari) (dikë a diçka). E ka për *hiçmosgjë (dikush). I ka *hije (diçka). S’i ka *hije (dikujt). Ta paça *hua ur. E ka në *hundë (dikë) përbuz. Nuk ka *hundë (dikush) mospërf. S’ka ilaç (*bar). Ia kam *inatin (dikujt). E ka si e ka (dikë) e vlerëson, e do shumë, e çmon për karakterin që ka. *Kaq e pati (dikush a diçka) zakon., iron. S’ka *këllqe (kërçikë, kryqe) (për diçka). E kam nëpër *këmbë (dikë a diçka). S’ka *këmbë (diçka). Ma ka (ma mban) *këngë (dikush). E ka (e do) me *kërbaç (dikush). E kam me *kimet (dikë a diçka). S’ka *kockë (për diçka). S’di ku kam *kokën (kryet). S’ka *kokë (dikush). Me sa ka në *kokë (në krye). E kam prapa *krahëve (dikë) iron. S’ia kam *kryqet (dikujt a diçkaje). Nuk ka (nuk njeh, nuk di) *kufi (dikush a diçka). S’e ka *kush (dikë). E ka në *lak (diçka). S’kam *të larë (me dikë). Ka *lezet (diçka). S’ka *lezet. I ka *lezet (diçka dikujt). E kam *lëmë. Të paçim sa *malet! ur. E kam për *mall (dikë a diçka). Do t’ia kesh *mallin (dikujt a diçkaje). Kam *mend. Kam ndër *mend. E kam ndër *mend (dikë a diçka). E ka *mendjen (dikush). Kam *mendjen. Kam një *mendje (me dikë). *Mezi e kam (dikë a diçka). Si s’ka (si jo) më *mirë. Ka *miza (dikush). E kam *mortje (të dytë) (dikë a diçka). Kam *muhabet (me dikë). Kam *nderin... lart. S’ia kam *ngenë (dikujt a diçkaje). S’ia kam *oreksin (dikujt) mospërf. E kam (e mbaj) *parasysh (diçka). E ka me *pekule (dikë). Nuk ka *perde (dikush). E kam *Perëndi (dikë a diçka). Nuk e ka për *pesë (dikë a diçka). S’ka *përse. E kam *pisk. E ka në *pjatë (dikë a diçka). Kam *pranë (dikë a diçka). Të paça më *qafë! S’ia kam *qederin (diçkaje). Kam *qejf (diçka). Ia ka *qejfi (dikë a diçka). E kam për *qejf (diçka). S’ka *qibër (dikush). E ka në *qime (dikush). E kam *rëndë (dikë a diçka). Ka *rreze (është me rreze) (dikush a diçka). E ka mbi *supe (dikush). E ka *syrin (i ka sytë) (te dikush a te diçka). Nuk ka *sy_I (diçka). Nuk ka sy_II (dikush). Nuk e ka *syrin (dikush). S’e ka për (në) *sy (dikë a diçka). Ku i ke *sytë? S’ka *të sharë (dikush a diçka). Ka *shenja. E ka (e ka vënë) në *shenjë (në shënjestër) (dikë a diçka). E ka (e ka vënë) në shënjestër (në *shenjë) (dikë a diçka). Nuk e ka *shokun (shoqen) (dikush a diçka). E ka mbi *shpatulla (dikush). S’ka *shpatulla (dikush). E ka *të shpejtë (dikush a diçka). E kam *shpirt (dikë). Nuk ka shpirt (*zemër) (dikush). Kam *shpresë. S’ia kam *takatin (diçkaje) vjet. S’e ka (nuk e ka marrë) me *tapi (diçka). E ka në *tavë (dikë a diçka) bised. E ka në *tenxhere (dikë) bised. E ka në *terezi (dikush). Që ç’ke me *të! S’e ka *toka (dikë). Nuk ka *tragë (dikush). Nuk ka *turi (dikush) mospërf. Nuk ka më *thela. S’ke ç’i *thua. E ka në *thes (dikë). E ka në (për) *thua (dikush). Ka *thonj (dikush) keq. S’ka *thonj (dikush). E ka *vaj (me dikë). E kam *vdekje (dikë a diçka). Sa s’ka ku të *vejë (ku të shkojë) më (sa s’ka më). Ka *vend. S’ka *vend (dikush a diçka). E ka në *vijë (dikush). I ka në vijë (punët etj.) (dikush). Ka (mban) *vlagë (dikush). Aq e ka *vrapin (dikush). E ka *xanxën (dikush). E kam *xhan (dikë) fëm. E ka në *xhep (dikë a diçka). Ka *yndyrë (dikush). E ka *zanat (dikush) keq. Sa ka *zanati! Nuk ka *zemër (shpirt) (dikush). E kam në (për) *zemër (dikë a diçka). E kam *zët (dikë a diçka).

LAJM,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Njoftim i shkurtër që ia japim dikujt me gojë ose me shkrim për një ngjarje të re ose për diçka që ai nuk e di. Lajm i mirë (i gëzueshëm, i keq). Lajm i gënjeshtërt (i rremë). Lajm i rëndësishëm. Lajmi i ri. Përhapi lajmin. Erdhi lajmi. Pres lajme. U dha lajmi. I solli lajmet e fundit.
2. kryes. sh. Njoftime për ngjarje të rëndësishme të ditës, që japin agjencitë telegrafike, televizioni, gazetat, radioja, faqet e internetit, mediet elektronike. Lajme të brendshme (të jashtme). Lajme politike (ekonomike, kulturore). Lajmet e fundit. Lajme të shkurtra. Lajmet e ditës (e mbrëmjes). Lajmet nga sporti. Agjencia e lajmeve. Emisioni i lajmeve. Faqja (shtyllat) e lajmeve (në një gazetë). Lexoj (dëgjoj) lajmet. Po jepen lajmet. Lajmet nga interneti. Lajm i fundit informacion i ri, i rëndësishëm dhe urgjent që sapo ka ndodhur. Lajm i shkurtër njoftim ose informacion që jepet në formë të përmbledhur dhe të shkurtër.
✱Sin.: njoftim, kumt, informatë, haber, myzhde.

NJOFTÍM,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur njofton ose kur njoftohet diçka.
2. Kumtim a lajm që na jepet për diçka, ajo që na njoftohet; të dhëna që na bëhen të njohura. Njoftime të përditshme. Vijnë njoftime. Njoftime me radio. Iu drejtua për njoftime më të hollësishme.
3. kryes. sh. Të dhëna, zakonisht burimore, rreth dikujt a rreth diçkaje; njohuri rreth një çështjeje. Njoftime të përditshme (të përpikta). Njoftime bibliografike. Njoftimet që marrim nëpërmjet shqisave.
4. Dijeni. Sa për njoftim. S’kam njoftim. Marr njoftim.
✱Sin.: lajmërim, shpallje, komunikim, kumtim, sinjalizim, raportim, lajm, fjalë, haber, lajmesë, zëdhënie, informatë, zbulim, informacion, raportim, dijeni.

SHTËPÍ,~A f. sh. ~, ~TË 1. Ndërtesë për të banuar (zakonisht për një familje a për familje të një gjaku); banesë; apartament ku banon një familje. Shtëpi e madhe (përdhese, dykatëshe, elbasançe). Shtëpia jonë. Shtëpi fshati. Shtëpi me gurë (me tulla, me qerpiç). Shtëpi me dy (tre) kate. Shtëpi me avlli. Shtëpi me qira. Një shtëpi këtu, një atje. Oborri (kopshti) i shtëpisë. Bukë (gjellë) shtëpie. Punët e shtëpisë. I zoti i shtëpisë. Detyra shtëpie detyra që nxënësi i bën në shtëpi. Ka shtëpi të mirë. Mori shtëpi të re. Ndërtoi (bëri, bleu) një shtëpi. E shiti shtëpinë. Fshij (pastroj, lyej, laj, shtroj, zbukuroj, qeveris) shtëpinë. E mban shtëpinë mirë. Nuk mblidhej në shtëpi. Nuk del nga shtëpia. Pa shtëpi, pa katandi. Shkoi (u mbyll, rrinte) në shtëpi. Ku e ka shtëpinë? Eja nga shtëpia! Rri si në shtëpinë tënde! E mbushi shtëpinë plot me të mira. Shtëpinë shite, shokun mbaje! (fj. u.).
2. Pjesëtarët e një familjeje që jetojnë së bashku në një shtëpi, familje; derë; familja e vështruar nga ana e kushteve dhe e nevojave të jetesës. Shtëpi e dëgjuar (e vjetër, e madhe, mikpritëse). Shtëpi patriotësh (heronjsh, trimash). Shtëpi pushke. Njerëzit e shtëpisë. Njeri i shtëpisë njeri që na vjen dendur në shtëpi dhe që e ndiejmë si të afërt. Zonjë shtëpie. Mjeku i shtëpisë. Shtylla e shtëpisë. Ka qenë shtëpi e parë. Është nga shtëpi e mirë. Jemi një shtëpi (të një shtëpie). Hapi (çeli) shtëpi të re (më vete) krijoi familje të re e banon veçan. Si i ka nga shtëpia? Ngriti shtëpinë me këmbë. Fshat me dyqind shtëpi. U shpërngulën njëzet shtëpi. Njeri me shtëpi. Shtëpi pa fjalë familje pa grindje e mosmarrëveshje. Djalë (vajzë, nuse) për shtëpi. Ai e mban shtëpinë. Shtiu zjarrin në shtëpi shtiu sherrin në familje. U bënë (një) shtëpi lidhën krushqi e krijuar, lidhje familjare të ngushta. Ishin një shtëpi, po u bënë dy zjarre. I ra shtëpia mbi kokë i duhej të përballonte vetë shpenzimet për jetesën e familjes, mbeti zot shtëpie. S’ishte për shtëpi. Nuk mbahet shtëpia me miell hua. (fj. u.).
4. Dhomë. Shtëpia e zjarrit (e bukës).
5. fig., bised. Atdheu, vatra. Na kishte shkelur i huaji në shtëpi.
6. Institucion shtetëror, i ngritur për të përmbushur nevoja të ndryshme kulturore, arsimore, edukuese, shëndetësore etj. të masave punonjëse; ndërtesa e një institucioni të tillë. Shtëpitë botuese. Shtëpi kulture. Shtëpi pushimi. Shtëpia e lindjes. Shtëpia e fëmijës institucion edukues ku jetojnë e rriten fëmijët pa prindër. Shtëpia e pionierit. Shtëpia e foshnjës institucion shtetëror ku rriten dhe edukohen fëmijët e vegjël për të cilët nuk mund të kujdesen prindërit a të afërmit e tjerë të tyre. Shtëpia e pleqve. Shtëpia e mësuesit. Shtëpi pritjeje. Shtëpia e arsimit shëndetësor. Shtëpia e oficerëve.
7. Sipërmarrje a firmë tregtare.
8. hist. Dinasti, familje, derë. Shtëpia e Habsburgëve.
9. bised. Vendi ku hyn bishti në vegla të ndryshme; vendi ku vihet guri në unazë; fole. Shtëpia e sëpatës (e kazmës, e kosës). Shtëpia e unazës. Nuk e nxë bishtin shtëpia.
♦Bëhet *plak në shtëpinë e botës (dikush) keq. E bën shtëpinë në *udhë (në mes të udhës) (dikush). Bën si në shtëpi të vet (dikush). 1. Sillet lirisht diku, nuk e ndien veten ngushtë. 2. Nuk ka fare droje e cipë dhe nuk pyet për të tjerët; sillet sipas qejfit dhe sipas interesit të vet; bën si në oborrin e vet. Nuk e di (se) ku rri (ku bie) me shtëpi (diçka) s’di asgjë për diçka, s’kam haber fare për të; nuk e njoh fare. Ia di sa *trarë ka në shtëpi (dikush). Gjeti shtëpinë e priftit (dikush) iron. pati fat se ra në mjedis të këndshëm a të rehatshëm, i ka të gjitha të mirat, nuk i mungon asgjë, nuk vuan për asgjë, nuk ka asnjë shqetësim, as që do t’ia dijë; e gjeti e mira vetë (dikë); s’i dhemb (më) koka (kryet) (dikujt); i ka zënë lopata ujë (dikujt); është si veshka në mes të dhjamit. Na hëngri *pragun e shtëpisë (dikush) përçm. I hap *derën e të rrëmben shtëpinë (dikush). Ia heq shtëpia (dikujt) ka traditë familjare për diçka, e ka zakon a për fis; i shkon pas sërës. Të jep *kusinë e të merr shtëpinë (dikush) keq. Të jep edhe *trarët e shtëpisë (dikush). S’i këndon më *gjeli në shtëpi (dikujt). E mbylli shtëpinë (dikush) nuk la njeri prapa nga familja e vet; e la shkretë e pa njeri; e mbylli derën. Iu mbyll shtëpia (dikujt) mbeti pa fëmijë, nuk la pasardhës; mbeti shkretë e pa njeri; iu shua shtëpia; iu mbyll dera; iu shua pragu; iu shkulën caranjtë e vatrës. Përmbys (djeg) shtëpinë (për dikë) është shumë mikpritës; të pret me gjithë zemër, të pret me gjithë të mirat; s’di ç’të bëjë që të të kënaqë, bën çmos për ta kënaqur mikun sa më shumë; ia bën me majë (dikujt); e bën lëmë (dikush); e bën killë (dikush). Pa plëng e pa *shtëpi (pa cak). Prish shtëpi e bën kasolle (dikush) prish diçka të madhe e me shumë vlerë për diçka të vogël e me pak vlerë; prish bucela (bute) e bën kënaçe. Me shtëpi e bagëti me të gjitha, me gjithçka; me laçka e me plaçka. Shtëpi pa qira iron. bised. burg. Iu shua shtëpia (dikujt) i vdiqën të gjithë, mbeti pa njeri; mbeti pa fëmijë, nuk la pasardhës; iu mbyll shtëpia; iu shua dera. I vuri *kyçin (drynin, çelësin) shtëpisë (dikush). I vuri *rezen shtëpisë (derës) (dikush). Zbulon (prish) shtëpinë për të mbuluar stanin (dikush) prish diçka të madhe e me shumë vlerë për diçka të vogël e me pak vlerë; prish shtëpi e bën kasolle; qep një pëllëmbë e shqep një pash. I zëntë shtëpia *bar! (dikujt) mallk.

VESH,~I_I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. Secili nga dy organet e dëgjimit, që gjenden në të dyja anët e kokës te njeriu dhe te kafshët e larta; pjesa e jashtme prej kërceje, llapa e këtyre organeve. Veshi i jashtëm (i brendshëm, i mesëm) (anat.). Sëmundje veshësh. Dylli i veshit (anat.). Më dhemb (më ther) veshi. Ngre veshët (një kafshë). I preu veshët (një kafshe). I marr gjak në vesh (një kafshe). Bula e veshit. Më këndon (më pingëron) veshi. Vrimat e veshëve. Daullja (lodra) e veshit (anat.). Pastroj (mjekoj) veshët. I doli gjak nga veshët. Kërmilli i veshit (anat.). I shpoi veshët (për të varur vathët). Iu skuqën veshët. I shkuli veshët. E vuri cigaren mbi vesh. I ra (i erdhi) në vesh (diçka) e dëgjoi rastësisht; e mori vesh. I tha (i foli) në vesh (dikujt) i tha diçka me zë të ulët që të mos e dëgjonin të tjerët; ia tha tinëz të tjerëve. E dëgjova me veshët e mi e dëgjova unë vetë. Veshët e peshkut verzat.
2. Aftësia e njeriut për të dëgjuar; shkalla e ndjeshmërisë së këtij organi të dëgjimit; aftësi e veçantë e njeriut për të kapur e për të riprodhuar tinguj muzikorë. Ka veshë të hollë (të mprehtë) dëgjon shumë mirë. Ka veshë të rëndë (është i rëndë nga veshët) nuk dëgjon mirë. E kanë lënë veshët është shurdhuar. I erdhën veshët i erdhi dëgjimi. E mësoi me vesh një këngë. Ka vesh (për muzikë). I janë trashur veshët nuk dëgjon mirë, është shurdhuar.
3. Secila veshore e kokores a e një kapele. Veshët e kokores. Kapelë me veshë. I uli veshët.
4. Pjesë e një sendi e kthyer në trajtë harku, me të cilën e kapim atë ose e mbajmë në dorë; vjegë; dorezë. Veshët e mashës. Veshi i shtambës (i saçit). Veshët e sfurkut. Veshët e çengelit të anijes. Veshi i qerres lugu i boshtit të qerres. Tjegulla me veshë.
5. Vrima e gjilpërës ku futet peri. E shkoi në vesh të gjilpërës.
6. anat. Secila nga dy dhomëzat e sipërme të zemrës, të cilat marrin gjakun nga venat dhe e çojnë në barkushe. Veshi i majtë (i djathtë).
✱Sin.: veshore, vjegë, vegjë, verigë, rrëfanë, dorezë.
♦ Nuk u besoj veshëve çuditem shumë kur dëgjoj diçka që as mund ta mendoja a nuk e prisja, që është jashtë mendjes, që nuk shkon; më duket e pabesueshme, habitem e befasohem. M’u bë *plesht në vesh (dikush). Më bëjnë (më gënjejnë) veshët. 1. Më duket sikur dëgjoj diçka. 2. Kujtoj se..., pandeh se... I bëri veshët *çift (dikush). I bëri veshët *gërshërë (dikush). Ia bëri veshët sa të *gomarit (dikujt). I bëri veshët *katër (dikush). I bëri veshët *pipëz (dikush). Ia bëri veshët *rrogoz (dikujt). Bën një vesh *të shurdhër (shurdh) (dikush). S’ia bën veshi *tërr (dikujt). Bie *daullja në vesh të shurdhit. I ra veshit (dikush) u mendua mirë; i thirri mendjes; i vuri gishtin kokës. Më bie (më vjen) në vesh (diçka) e dëgjoj diçka rastësisht a kalimthi; marr vesh; më zë (më kap) veshi. I ranë veshët (dikujt) nuk mbahet më me të madh, nuk sillet më me mendjemadhësi, u ul; i ra hunda; e uli hundën (dikush); i ranë pendët. Të rëntë (të ardhtë) pas veshit! mallk. vdeksh!; të rëntë papandehur një fatkeqësi!, e pësofsh nga nuk e pret! (thuhet për dikë që i ka shkaktuar një tjetri një të keqe ose që gëzohet për fatkeqësinë e tjetrit); të rëntë (të ardhtë) pas qafe! I bie nëpër vesh të gjilpërës (dikush) mendohet mirë e mirë për të kuptuar diçka, mendohet thellë për ta marrë vesh për se bëhet fjalë. Më ranë veshët *rehat. Bie në vesh të shurdhër (diçka) nuk vlerësohet ose nuk dëgjohet një kërkesë a një propozim nga dikush që s’do të dëgjojë, që nuk i kushton vëmendje zërit të tjetrit; bie daullja në vesh të shurdhër. S’i ka rënë *zgjedha (në vesh) (dikujt). Curroi veshët (dikush) shih i bëri veshët pipëz (dikush). Më çau veshët (dikush) shih më çau kokën (kryet) (dikush). Më çori veshët (dikush) më mërziti shumë me fjalë që nuk m’i ka ënda t’i dëgjoj; më shurdhoi me llafe a me zhurmë; më mërziti duke kërkuar diçka vazhdimisht; më çau veshët; më shurdhoi veshët; më hëngri veshët; më çau kokën (kryet). Të daltë *lunga pas veshit! mallk. S’dëgjon nga ai vesh (dikush) nuk do që të kuptojë a nuk do që të bindet për diçka, s’do t’ia dijë për atë gjë; nuk i kushton asnjë fije vëmendje diçkaje; s’pyet, nuk shqetësohet fare; s’dëgjon andej; nuk merr vesh. Ç’po na dëgjojnë veshët! po ndodhin çudira; ngjajnë gjëra të papritura (kryesisht të papëlqyera a të turpshme). *Djalli (dreqi) e merr vesh (e di)! Më djegin veshët kam shumë turp, s’di ç’të bëj nga turpi. S’më djersin veshi (për diçka) e kam të sigurt diçka e jam i qetë; nuk shqetësohem, nuk pyes; aq më bën!; nuk e prish gjakun; s’më lagen drutë. Dreqi (*djalli) e merr vesh (e di)! Më dhembin veshët nuk dua ta dëgjoj më dikë, ndiej neveri kur e dëgjoj; më therin veshët. I fryn djalli (shejtani) në vesh (dikujt) priret për punë të këqija e për poshtërsi, sikur e nxit djalli të marrë rrugë të keqe a të bëjë keq. I fryn (i çuçurit, i pëshpërit) në vesh (dikujt) i flet dikujt kundër një tjetri, e fryn dhe e nxit fshehtas kundër tij duke i pëshpëritur fjalë a thashetheme; e kurdis dikë kundër një tjetri; merret me thashetheme. I futi (i shtiu) *pleshtat (në vesh) (dikujt). Ia futi (ia shtiu) në vesh (dikujt) i tha diçka, i bëri të ditur; i pëshpëriti diçka; ia njoftoi a ia kujtoi diçka. Gjithë (tërë) *sy e veshë. Ta ha babanë në vesh (dikush) vulg. është i zoti e trim, por edhe dinak; ta tregon qejfin; ta ndreq samarin. I hanë veshët (dikujt). 1. Jep shkak vetë që ta qortojnë, sikur e kërkon vetë që ta shajnë a ta dënojnë; i ha kurrizi (shpina, rruaza). I vjen për t’u grindur me dikë, do sherr; i hanë brirët. Më hëngri veshët (dikush) më mërziti shumë duke folur për diçka a duke kërkuar diçka vazhdimisht, s’e dëgjoj dot më; më çau veshët; më çori veshët. Hapi veshët (dikush) u vu të dëgjojë me kujdes e me vëmendje të madhe, rri ngrehur për të kapur çdo fjalë a çdo zhurmë; vuri vesh (veshin); i vuri veshin (dikujt); mbajti vesh; rri me veshë ngritur; rri me veshë ngrehur; rri me veshë përpjetë; rri me veshët bigë; i bëri veshët pipëz. I hoqi (i shkuli) veshin (veshët) (dikujt) e qortoi dikë për një gabim, për një veprim a për një punë jo të mirë; i dha një dënim të lehtë; ia skuqi veshët; e zuri (e kapi) nga (për) veshi (dikë). Më sa hyn *bualli në veshin (në vrimën) e gjilpërës! S’i hyn në vesh (dikujt) nuk do që të dëgjojë; nuk kupton; s’merr vesh (dikush). Është *fodull nga veshët (dikush) keq. Është *i rëndë nga veshët (dikush). Ia dha veshët në *dorë (dikujt). Kalon (shkon) nëpër vesh të gjilpërës (dikush) shih kalon (shkon) nëpër vrimë të gjilpërës (dikush). Ka *mizën pas veshi (dikush). E ka *plesht në vesh (dikë). I ka veshët *bilbil (dikush). I ka veshët *të hollë (dikush). I ka veshët *të mprehtë (dikush). I ka veshët *pipëz (pipë) (dikush). I ka veshët *të rëndë (dikush). E kam vesh tigani (dikë) iron. nuk e kam të afërt, s’jam as gjake as fis. I kam veshët *të zënë. E kap (e marr) për veshi (dikë) e detyroj me zor të bëjë diçka a të shkojë diku. Më këndon veshi i djathtë ndiej se do të vijë a do të ndodhë diçka e keqe; kam një shenjë se do të dëgjoj një lajm të keq, pres një lajm të keq (sipas paragjykimeve); kund. më këndon veshi i majtë. Më këndon veshi i majtë ndiej se do të vijë a do të ndodhë diçka e mirë; kam një shenjë se do të dëgjoj një lajm të mirë, pres një lajm të mirë (sipas paragjykimeve); kund. më këndon veshi i djathtë. Kruan veshin (dikush) nuk është në gjendje të përgjigjet për një pyetje që i bëhet; rri e mendohet e s’e gjen dot; është ca i hutuar; kruan kokën. E kanë lënë veshët (dikë) është shurdhuar, ka humbur dëgjimin, nuk dëgjon më; u bë turrë (dikush). Më la pa veshë (dikush) më mërziti shumë me zhurma a me fjalë, më shurdhoi; më shurdhoi veshët. Marr vesh. 1. (diçka). Dëgjoj për diçka, mësoj; marr njoftim për diçka; më bie (më vjen) në vesh; më zë (më kap) veshi. 2. (nga diçka). E njoh një punë, një çështje a një fushë të dijes, e kuptoj, e di, ia them; marr erë; kam haber. 3. Kuptoj; e kuptoj çdo të thotë dikush; i hyj në fjalë (dikujt); i bie në bri (diçkaje). 4. (kryesisht v. III moh.). Nuk dëgjon ç’i thotë dikush dhe nuk bën ashtu, nuk bindet; s’i dëgjon koka (dikujt); s’i vë veshin (dikujt). E marr për veshi (dikë) e detyroj, e marr me forcë dikë që të pohojë a të bëjë diçka. Nuk i merr vesh (nuk i dëgjon) *koka (dikujt). Nuk i merr vesh (nuk i dëgjon) *rradakja (dikujt) thjeshtligj. Nuk mban *baltë në vesh (dikush). Nuk mban *pluhur mbi supe (në vesh) (dikush). Mbaj vesh përpiqem të dëgjoj, dëgjoj me vëmendje; pres për të dëgjuar diçka; përgjoj se çfarë thotë dikush; vë vesh (veshin); i vë veshin (dikujt a diçkaje); hap veshët; zgjat veshët; i mbaj veshët ngritur; i mbaj veshët përpjetë; i mbaj (i bëj) veshët bigë. I mbaj vesh. 1. (dikujt). E dëgjoj dikë, i bindem; i vë veshin; marr vesh. 2. (diçkaje). I kushtoj vëmendje; i vë veshin. I mban (i bën) veshët *bigë (dikush). I mban veshët *hapur (dikush). I mban veshët *kapëz (dikush). I mban veshët *ngrehur (dikush). I mban veshët *ngritur (dikush). I mban veshët *përpjetë (dikush). I mban veshët *pipëz (dikush). I mbeti *vath në vesh (dikujt). Mbyll një *sy e një vesh. Mbyll një vesh bëj sikur nuk dëgjoj diçka që nuk duhet thënë a që nuk më pëlqen; nuk e vë re, bëj lëshime, e lë të kalojë; nuk shqetësohem shumë. Mbyll veshët (para diçkaje) bën sikur nuk dëgjon e nuk vë re; nuk do të dëgjojë a të kuptojë. Merrem vesh (me dikë) kuptohem mirë me dikë; pajtohem për diçka, bie në ujdi me të, pranoj të bashkëpunoj; lidh fjalën (me dikë); dal në breg; bie në va (me dikë). Merret vesh (diçka) kuptohet vetiu, është e kuptueshme; shihet qartë; s’do mend; ta merr (ta pret) mendja; del (vjen) vetvetiu. Nuk merret vesh. 1. Nuk kuptohet ç’thotë dikush a çfarë shkruhet diku; nuk kuptohet ç’mendon a si vepron dikush. 2. Është rrëmujë e madhe diku; nuk e kupton se ç’po ndodh; s’e merr vesh (nuk e njeh) i pari të dytin; s’e njeh qeni të zotin. Nuk mban *pluhur në vesh (mbi supe) (dikush). Mprehu veshët (dikush) përpiqet të dëgjojë më mirë, përqendrohet të mos i shpëtojë asgjë; ngriti veshët; hapi veshët; i ngriti (i bëri) veshët bigë; i bëri veshët pipëz. U ndërroj *dyllin e veshëve shaka. Ngriti veshët (dikush). 1. Dëgjon me vëmendje të madhe, përgjon, rri gati për të kapur diçka me vesh; mprehu veshët; zgjati veshët; hapi veshët; i ngriti (i bëri) veshët bigë; i bëri veshët pipëz; i ngriti antenat thjeshtligj. 2. Rri në pritje për të ndërmarrë diçka; bëhet gati për të rimarrë diçka të humbur, përpiqet për të dalë përsëri në dukje. 3. Nis të mbahet më të madh; i janë rritur veshët (dikujt); i është rritur mendja (dikujt). I ngriti (i bëri) veshët *bigë (dikush). I ngriti veshët *curr (dikush). I ngre veshët *çark (dikush). I ngriti veshët *çip (dikush). Nxjerr veshët (dikush a diçka) keq. nis të dalë, fillon të duket a të shfaqet; del në shesh, zbulohet; e shfaq veten ashtu siç është; nxjerr krye. Ia preu veshët (dikujt) e bëri që të mos mbahet më të madh; e dënoi, e qortoi a e ndaloi të bëjë diçka; ia theu hundët; ia ulë hundën. Është rënduar nga veshët (dikush) nuk dëgjon mirë, ka humbur pak dëgjimin; i janë rënduar (i janë trashur) veshët (dikujt); është i rëndë nga veshët; i ka veshët të rëndë. I janë rënduar (i janë trashur) veshët (dikujt) shih është rënduar nga veshët (dikush). Nuk rreh vesh (dikush) nuk bëhet merak fare për diçka, nuk shqetësohet; nuk e vë ujin në zjarr; nuk çan kokën; nuk e prish gjakun. Rri me veshët bigë (dikush) shih rri me veshë ngritur (dikush). Rri me veshë *ngrehur (dikush). Rri me veshë *ngritur (dikush). Rri me veshë *përpjetë (dikush). I janë rritur veshët (dikujt) mbahet më të madh, kapardiset, çoç i duket vetja; i është rritur mendja; i është rritur hunda; ka ngritur hundën (përpjetë). Ia skuqi veshët (dikujt) e rrahu ose e ndëshkoi rëndë për një faj; e qortoi rëndë; e turpëroi para të tjerëve; i hoqi (i shkuli) veshin (veshët). M’u skuqën veshët u turpërova, u bëra me turp, u skuqa nga turpi. Më shkoi *plumbi te veshi (përreth veshit). Kur të shohësh *llapën e veshit. Kur të shohë *majën e veshit pa pasqyrë (dikush) iron. Kur të shohë veshët pa pasqyrë (dikush) iron. shih kur të shohë zverkun (qafën) pa pasqyrë (dikush) iron. Më shpoi veshët (dikush) shih më çori veshët (dikush). I shtiu veshët në *lesh (dikush). I shtiu veshët në *tul (dikush). Më shurdhoi veshët (dikush) më mërziti me biseda të gjata e për të njëjtën gjë, më lodhi e më mërziti duke përsëritur a duke kërkuar të njëjtën gjë, më shurdhoi; më la pa veshë; më shpoi veshët; më çau veshët; më çori veshët. E tërheq (e heq) për veshi (dikë) e qorton dhe e bën dikë që të sillet e të veprojë ashtu si duhet a siç thotë dikush, të shkojë pas tij pa u menduar e pa kuptuar; e heq (e tërheq) për hunde (për hundësh). Ta thëntë prifti (hoxha) në vesh (rrëzë veshit)! mallk. vdeksh!; të foltë (të këndoftë) prifti! Më ther veshi (më therin veshët) nuk më pëlqen ta dëgjoj dikë; më mërzit ajo që dëgjoj, s’e duroj dot; më dhembin veshët. Thyej veshin (me diçka) mësohem, nis ta përvetësoj (një muzikë, një gjuhë që flitet); aftësohem pak. E var (e vë, e mbaj, e kam) *vath në vesh (diçka). I vari (i uli) veshët (dikush). 1. U zemërua, u pezmatua; i vari (i lëshoi) buzët (një pëllëmbë). 2. Nuk mbahet më me të madh e nuk krekoset; i ranë veshët (dikujt); i ranë pendët (dikujt); e uli hundën. Nuk ia var veshin (dikujt a diçkaje) nuk i kushtoj vëmendje, nuk e përfill; nuk e pyes fare, nuk e dëgjoj, nuk i bindem; nuk i vë veshin. *Vath i florinjtë në vesh të derrit mospërf. Nga një vesh i hyn nga tjetri i del (dikujt) nuk kupton, nuk merr vesh asgjë; i flet e s’i futet a s’i mbetet gjë në kokë; nuk u vë vesh fjalëve, është indiferent; këtej i hyn andej i del. Me veshë në krahë duke pritur vazhdimisht për të dëgjuar diçka (zakonisht të keqe) me veshët ngritur. Vesh më vesh_I. 1. Në të gjithë fytyrën, i tëri, nga njëri vesh te tjetri. 2. Me të gjithë fytyrën; me kënaqësi të madhe. Vesh më vesh_II. 1. Me zë të ulët, që të mos e dëgjojë kush. 2. Nga njëri tek tjetri; gojë më gojë. Më vajti (më shkoi) goja (buza) te veshi (prapa veshit) u lodha duke folur a duke kërkuar diçka, por s’më dëgjon njeri; më vajti (më shkoi) gjuha prapa; më ra goja; më ra gjuha përtokë; më zuri gjuha (goja) lesh. Vë vesh (veshin) përpiqem të dëgjoj me kujdes; përgjoj; mbaj vesh; hap veshët; zgjat veshët; i vë veshin (dikujt a diçkaje). I vë veshin (dikujt a diçkaje). 1. Përpiqem të dëgjoj dikë a diçka, dëgjoj me vëmendje e i përqendruar; vë vesh (veshin); mbaj vesh; hap veshët. 2. Tregoj kujdes për dikë; i kushtoj vëmendje diçkaje, i jap rëndësi; nuk e lë pas dore (dikë a diçka). 3. Ia dëgjoj fjalën dikujt, i bindem, e dëgjoj; i mbaj vesh (dikujt); marr vesh (dikë). 4. E ndjek dikë a diçka, i shkoj pas; vë re. Më vret (më shpon) veshin (veshët) (diçka) më tingëllon keq në vesh; nuk më pëlqen, më mërzit diçka kur e dëgjoj. Ma zuri *cepi i veshit (diçka). Zë dhe djallin për veshi (dikush) është i guximshëm dhe shumë trim; e çan arushën; hahet me ariun. Zuri veshin (dikush) tall. 1. shih u bë tapë (dikush). 2. Fjeti, e zuri gjumi. 3. mospërf. Vdiq. Më zuri veshët (dikush) më mërziti, nuk e dëgjoj dot më (për një njeri llafazan); më çau veshët. Zë veshët (me duar). 1. Ka aq zhurmë të madhe, sa nuk duroj dot të dëgjoj më 2. Nuk dua ta dëgjoj më dikë, bëj sikur nuk e dëgjoj dhe nuk ia plotësoj kërkesat; më mërzit shumë me fjalë. Më zë (më kap) veshi (diçka) e dëgjoj paksa, e rrok me vesh; e dëgjoj rastësisht ose kalimthi; marr vesh; më bie (më vjen) në vesh. E zuri (e kapi) nga (për) veshi (dikë) e dënoi lehtë për një gabim; e qortoi për t’i treguar se ka gabuar ose për ta ndaluar që të mos sillet e të mos veprojë keq; i hoqi (i shkuli) veshin (veshët) (dikujt); ia zgjati veshët (dikujt). Zë veten për veshi (dikush) është i përmbajtur, mban qëndrim kritik ndaj vetes. Zgjati veshët (dikush) u mundua të dëgjojë një zë të largët a të dobët; u përqendrua me vëmendje me kujdes për të dëgjuar diçka që mezi dëgjohet; u vu në përgjim për të dëgjuar diçka që i intereson; ngriti veshët; vuri vesh (veshin); mbajti vesh; hapi veshët. Ia zgjat veshët (dikujt). 1. E lëvdoj më shumë nga sa e meriton, ia rrit mendjen me lëvdata. 2. E qortoj a e dënoj për një gabim; e zë (e kap) nga (për) veshi (dikë). M’u zgjatën veshët kam shumë kohë që pres për të mësuar diçka; u lodha duke përgjuar për të marrë vesh diçka; më doli mjekra. Më ziejnë veshët nuk më pëlqen më të dëgjoj diçka; mërzitem nga bisedat e gjata për të njëjtën gjë; kam humbur durimin dhe po inatosem.

ÇOJ_I vep., ÇÓVA, ÇÚAR kal. 1. E marr me vete dhe e përcjell a e mbart me një mjet te dikush a deri diku, shpie. E çoi djalin në fshat. E çoi në shtëpi. E çoi në punë (në luftë). E çoj për dore. E çoj zvarrë.
2. E nis dikë në një vend për të kryer diçka, dërgoj; kund. sjell. Çoj në shkollë. E çoi me shërbim. I çoi krushqit. E çoi me lopë (me dhen).
3. E bart diçka deri te një vend ose deri te dikush për ta lënë atje; e nis me një njeri ose me një mënyrë tjetër deri diku ose deri te dikush, dërgoj; kund. sjell, bie. I çoj librin (gazetën). I çoj një letër (një telegram). I çova ca plaçka. I çoj kafen. I çoi të hajë e të pijë. I çoj me postë diçka. Ma ço me djalin. Ia çoj në shtëpi (në shkollë, në punë). E çoj në vend. I çuan me anije (me tren).
4. fig. E sjell fjalën rrotull; nuk përgjigjem qartë, nuk jap rrugëzgjidhje. E çoi bisedën nga dhëndri. - Ku ma çon muhabetin?
5. Ia bëj dikujt të njohur diçka nëpërmjet një njeriu ose me një mënyrë tjetër, njoftoj nga larg. I çoj fjalë (haber). I çoj zë për diçka. I çoj të fala (përshëndetje, urime).
6. E drejtoj diçka që të shkojë a të godasë në një vend ose në shenjë, dërgoj. Çoj topin në rrjetë. Çoj plumbin në tabelë. Çoj sytë (vështrimin) hedh sytë, shoh në një drejtim.
7. vet. v. III Lë të kalojë nëpër të në një drejtim të caktuar, shpie. Kanali e çon ujin shumë larg. Gypat e çojnë lëngun te kazanët. E çon rrymën elektrike deri në fshatrat më të largëta.
8. vet. v. III Të drejton në një vend të caktuar, të shpie. Rruga të çon në fshat. Kjo udhë të çon në Shkodër. - Ku të çon kjo kthesë? Të çon në veri (në jug).
9. fig. Udhëheq në një drejtim. E çoj drejt fitores. E çoi në rrugë të drejtë.
10. fig. Ndihmoj dikë që të përparojë, të ecë; shpie. Përpiqet ta çojë para.
11. Bëj që të arrijë në një përfundim a në një gjendje të caktuar; shpie. E çoi në litar (në greminë, në varr). E çoi në fitore (në shkatërrim të plotë). E çoi dëm diçka e prishi, e dëmtoi. Këtu të çon kokëfortësia (mendjemadhësia, pakujdesia).
12. E shpie deri në një cak a në një shkallë; zmadhoj deri në një sasi të caktuar. E çoi numrin e golave në pesë. E çoi në kulm. E çoj deri në fund. E çoj më tej (me përpara).
13. vet. v. III Më bën a më detyron të shkoj diku, më shpie. Më çon puna. Më çoi detyra. E çoi nevoja (halli).
14. Kaloj kohën; jetoj në një mënyrë të caktuar; rroj; shpie. E çon shumë mirë aty me ta. E çoi jetën në mërgim. - Si ia çoni andej? - Si ia çon me punë? Ka çuar jetë ka rrojtur mirë. - Si ia çoni me fqinjët? Ia çoj mirë (keq).
15. vet. v. III, jokal., bised. Përdoret diçka edhe për një farë kohe; rron. E çojnë edhe ca muaj këto këpucë. Nuk më kanë çuar shumë (gjatë).
16. bised. E vijoj a e zgjat diçka për një farë kohe; jokal. zgjat a vijon për një kohë të caktuar. E çoi gjatë bisedën. E çuan gjatë luftën. S’po e çojmë më tutje (më tej) nuk po e zgjatim më bisedën, po e lëmë me kaq.
17. bised. E gëlltit në grykë një ushqim; e shkoj poshtë a e thith në mushkëri. S’e çoj dot më bukën. Mezi e çoj duhanin e fortë.
18. bised. Drejtoj a ngas një kafshë pune ose një mjet transporti; nis. Çoj qetë (kuajt). Çoj biçikletën. E çoj makinën (veturën). S’di ta çojë mirë.
✱Sin.: shpie, dërgoj, nis, sjell, bart, marr, rroj, zgjat, vijon, përcjell, shkoj, drejtoj, udhëheq, zmadhoj, kaloj, gëlltit.
♦ E çoi prapa *botës (dikë). E çon (e bën, e hedh) *dëm (diçka a dikë). E çoi (e dërgoi) prapa *diellit (dikë). E çoi në *djall (në dreq) (dikë a diçka) keq. bised. E çoi në dreq (në *djall) (dikë a diçka) keq. bised. Ia çon *fjollë (dikush). E çon (e shtie) *marrja (diku) mospërf. E çoj (e shpie) *mendjen (te dikush a te diçka). Ku të çon (ku të shpie) *mushka?! E çoj *pupë. E çoj më *tej (më tutje) (diçka). Nuk e çon (nuk e shtyn) më *tutje (dikush). E çoj në *vend (diçka).